©romano cagnoni - british museum, londra 1967

"ANTES HABÍA outro respecto", enfadábase a miña avoa materna pensando no PNV no que ela militaba dende a maioría de idade ata que Franco lle enconmendou desembrutecer nenos nunha erma serra andaluza de altramuces e auga carrexada en burros. A miña avoa, Aurora Zaldibar, comparaba os politicamente felices anos 30 anteriores ao ditador ferrolán cos arricados cambios de parella de Juan Mari Bandrés tras a recuperación da civilización. Antes había outro respecto e un comunista novo viaxaba dende Nova York a México DF para coñecer a Trotski en 1940. Saul Bellow conta na correspondencia que lle publicou Alfabia en español que se achegaron á casa na que se citaran co político, pero rebotáronos ao hospital porque Ramón Mercader xa o visitara antes. Bellow logrou coarse na morgue: «a súa barba branca estaba cuberta de sangue», describe nun comentario entre o gore e a mitomanía. Nove anos máis tarde, Truman Capote aloxábase nun hotel de París para que o mimasen. O escritor protesta nunha carta a Andrew Lyndon do brutal frío que fai na cidade en novembro. Como os tremores causados pola baixa temperatura o atoaban para escribir, instalouse na mesma cociña do hotel «onde as camareiras me atiborran a champán», segundo conta nunha carta recollida en Un placer fugaz (Debolsillo). Antes había un respecto e se sabía quen eran Bandrés, Bellow, Trotski e Capote. Vai quince días que estiven falando para rapaces que estudan cultura galega nunha universidade de Barcelona. Buceaba nas relacións entre Galicia e Cataluña, pero quedei na superficie porque pouco interesamos nós no Mediterráneo. «A Cunqueiro, teñen que admiralo», pensaba, como se a miña convición fose unha lei de validez universal. Os alumnos cataláns de galego miraban perplexos. Non se atrevían a confesarme que descoñecían quen era Cunqueiro. «Era amigo de Pla», indiquei. «Pla? Que Pla?», preguntaron.

Photo: British Museum (Londra, 1967). Roberto Cagnoni