O CABARET VOLTAIRE de Jaureguizar. Le journal d'un flâneur. Seit januar 2005.

samedi 3 mars 2018

SOLDADOS DO AMOR, MARIÑOS DE BROMURO

011-james-cagney-theredlist

ANÍBAL MALVAR soaba pesaroso ao outro lado do teléfono. Chamárao para informar sobre o secuestro de Fariña (Libros del KO) de Nacho Carretero. Toda a miña empatía, Nacho. Aníbal escribiu novelas negras nas que era o protagonista: facía de canalla —variante lírica do macarra— que convida a unha loira platino a cear espaguetes con Jack Daniel’s sen destilar mentres fuman rubio de contrabando. Aníbal fala guionizado, como James Cagney: «Píllasme fóra de circuíto, Jaure; os meus amigos narcos están no cárcere, cobrando a non contributiva ou mortos. Hai tempo que non vexo os rapaces. Cansei de irlles aos enterros. Había demasiada secreta dando a nota».

     Malvar camiñaba Compostela abaixo para ir ao dentista. Cantoume un poema de Góngora que musicara Paco Ibáñez: «Y sé de otra buena vieja,/ que un diente que le quedaba/ se lo dejó, estotro día,/ sepultado en unas natas». Queixóuseme da súa decadencia con esa inquina contra o tempo que supuran os guapos. Aníbal é un profesional da mocidade e da beleza, como Camilo Nogueira. Agora, teme sentirse «desmoronado de la carrera de la edad», que escribiu Quevedo.
Escoitándoo cantar a Góngora e pensando en Quevedo, pregunteime por que carece de letra a harmoniosa dodecafonía que España ten por himno. Entendáseme: sorprende que un reino de poetas soldados (Quevedo, Lope de Vega, Calderón, Cervantes) deba cantaruxar entre dentes a Marcha de granaderos.
     Tivemos que agardar a que a emigrada fiscal Marta Sánchez —remedo moderno de Conchita Piquer— nos describise os seus suspiros de España: «Grande España, a Dios le doy las gracias por nacer aquí,/ honrarte hasta el fin./ Como tu hija llevaré ese honor,/ llenar cada rincón con tus rayos de sol».
     Non vou propoñer Soldados del amor da cantante coruñesa como himno alternativo, aínda que me emocione recordar como unha Marta Sánchez crisálida susurraba á mariñería de bromuro destacada na Guerra de Iraq: «Únete a mi ritmo/ el ritmo del amor./ Soldados/ somos soldados/ del amor/ somos soldados del amor». Certamente, prefiro esta letra debedora da marcialidade mística de San Ignacio de Loiola que mestura patrioticamente o rigor militar e o cariño.
     Non farei bromas porque levamos unha semana mollando os dedos en bágoas para pasar cada páxina da loita pola liberdade. Vimos de luns a vernes alguén soxuzgado nun tribunal por publicar ocorrencias nas redes sociais. Twitter é unha CNN de rapeiros, cassandras, artistas de Arco e músicos dodecafónicos que pasan a gorra calva.
O presidente da AELG, Cesáreo Sánchez Iglesias, denunciaba un día de aí atrás que «faltan garantías democráticas no exercicio dos dereitos civís». Non lle falta razón. Sánchez Iglesias chamou a reunirse nun parlamento na sombra a escritoras, escritores e escritoros —espero que convoquen a Suso de Toro, reflexiona con estilo— que se reunirá en Pontevedra este outono.
     É sabido que o entremés é o xénero literario máis cultivado polos autores cando deciden xuntarse para especular sobre a altura á que se atopa o ceo cada mañá. Alégrome pola hostalería pontevedresa, tan necesitada de ambientes literarios como a Academia Selvaje, que frecuentaba Cervantes, ou a Academia Mantuana, que tiña a Lope por secretario.
    O problema dese parlamento das letras é que todos van ser movemento nacional —benegués ou enmarés— e non darán lograda a credibilidade.
   A dereita inventou a tertulia para darse a razón. Ensaiouna nos salóns de París, desenvolveuna na radio, perfecciónouna na televisión e agora triunfa con ela no Snapchat. A fórmula é poñer cinco ou seis señoros expoñendo certidumes conservadoras e, polo tanto, disimulablemente sensatas. O xénero tertuliano debe ir salpimentado coa intervención discordante esquerdista —nunca nacionalista—, que, no remate da discusión, asumirá estar equivocado. Con ese contraste, o argumentario da maioría natural sobe como a levadura.
    Outro día de aí atrás soñei con que llo facía ver ao presidente da AELG. «Cesáreo, os esquerdistas inventastes o asamblearismo no Jeu de Paume de Versalles en 1789, pero a dereita venceuvos co parlamentarismo: un asamblearismo con usías, conserxes e cafés a 80 céntimos». «Xa, e que propós?». «Necesitades un discordante, un estafermo no que bater».
    Pensei en Caneiro. O escritor de Verín aínda debe de ter pola casa un exemplar renegrido de ‘Novo do trinque’, que editara o Bloque. É unha reliquia incorrupta de cando transitaba pola estrada secundaria da esquerda galega. Unha vez escoteillo: «Ía escorándome cara ao politicamente correcto e tiven que dar un volantazo para incorporarme a esa autovía da transgresión institucional que é o PP». Ben que te entendo, amigo.
    Aplaudo a iniciativa da AELG, pero vai falta de ambición. É mellor artellar un goberno na sombra para cando os poetas enchamos de libros O Hórreo. Manolo Rivas faino no cabazo e cada ano ten unha colleita vermella de Hammett.
    Ese goberno lírico debería cambiar os nomes das consellerías. Soan ásperos. Por se alguén do Batallón Literario me le, propoño a Consellería de Luar, que se ocuparía do Panteón dos Galegos Ilustres, e a Consellería de Alegría con Rosalía, na que situaría a Isabel Risco. A actriz podería recrearnos os graciosísimos monólogos cos que a padronesa facía escangallarse da risa a Murguía. Nunca asimilei que a poeta lograra xerar a menor ironía, pero os rosaliáns non paran de afearme o escepticismo.


samedi 24 février 2018

FUNCIONARIOS MISAN NO RITO DE TRENTO

nautilus

EU SEI QUE O SECRETARIO xeral de Ciudadanos, José Manuel Villegas, é intelixente. Seino porque usa lentes. O seu razoamento é hegeliano: pide que coñecer a lingua dun virreinato de España non sexa requisito para ser funcionario. Quere rebaixar o galego, o vascuence e o catalán a mérito, a palmada nas costas, a guinda no pastel, a apreciación sobre o Código Civil dun pasante de bufete. O secretario-cidadán explicouno de xeito elocuente: os profesores da asignatura de Catalán deberán saber español para dar clase e mesmo «se les valorará» que saiban catalán máis que «se le valoraría a un cirujano». Ao cabo, para aprender a usar o bisturí de láser soamente se precisa saber castelán porque xa lle traducirán as instrucións do inglés.
     Como José Manuel Villegas milita nun partido liberal, dou por suposto que leu A liberdade pasou como unha tormenta. Nese libro, Saint Just aconsella que os burócratas que estean en contacto cos administrados sexan «populares, paternalistas e domésticos». El fantasía con restarlles aos funcionarios destinados na retagarda administrativa o traballo de aprenderen idiomas, dado que ben poden comunicarse entre eles na lingua de signos.
     Por visionario que sexa o secretario xeral de Ciudadanos, non repara en que propón que se interpoña unha babel de confusión entre os empregados públicos que atenden a cidadáns e o resto. Vou convidalo a Lugo un segundo sábado de mes. Ese día, un sacerdote misa na capela do Carme segundo o rito de Trento, que é igualitario: amosa a mesma caluga a todos os fieis e fala de Deus na lingua que nos une, o latín. Dende Fisterra ata Constantinopla todos os fregueses comprenden a palabra divina, felices de estar a salvo desas linguas vulgares nas que se deturpou a latina. Villegas nin imaxina as conversas frescas que manan á saída da Capela do Carme nin a vivacidade coa que brotan as citas de Virxilio unha vez que os falantes se senten liberados da imposición.
     Espero que, despois de ver unha misa tridentina en Lugo, considere a miña proposta de que os empregados públicos falen co administrado dándolle ás costas e no latín baixoimperial que mamaron na casa.
     O empresario vigués Sanjurjo Badía defendía que «o interese abre a porta de todos os entendementos», polo que el non falaba outra lingua que a galega. Nunca un negocio perdeu por culpa do idioma. Sanjurjo reparou o iate de Jules Verne na súa segunda estadía en Vigo, en 1884. Existía a lenda artúrica sobre que Sanjurjo e Verne se cartearan, que era o que facían os namorados antes de cepedear en Instagram con Aitana. O maior sabio no escritor francés, Piero Gondolo della Riva, reiterou no congreso verniano que se celebrou estes días en Vigo que «nin se coñeceron». Della Riva avala a súa afirmación cos diarios de viaxe do escritor, onde hai apuntamentos sobre a cidade galega.
     Os seareiros de Cepeda —o concursante ourensán de Operación Triunfo— sabemos que o amor pode converternos en Príncipe de Mondoñedo ou en Rey das Tartas, sabemos que ninguén pode ter todas as culpas por querer e ninguén pode almacenar as excusas todas para rexeitar ese cariño. Os cepedistas asumimos a indiferenza de Aitana, aceptamos que este ano a primavera chegará máis tarde porque a luz non deixa de encarecerse, asumimos que «tristeza não tem fim, felicidade sim».
   Malia resignarnos, os alentadores de Cepeda defendemos que hai que expresar os sentimentos en calquera circunstancia; mesmo nunha novela, como fixo Mary Cholmondeley en A traba (1902). A editorial Hugin e Munin vén de traducila a un dos idiomas que Villegas nunca aprenderá.
Esa obra vitoriana narra un triángulo de amor tan bizarro e tan común como calquera outro. A protagonista, Mary, ama a Jos, un soldado que loita en Exipto. Mary mímalle a ausencia en Londres. Ao regreso de Jos, ela confunde a felicidade evanescente coa tristeza infinda cando o soldado namora de Elsa, unha rapaza que bebe os ventos por Lord Francis. Mary intercepta unha carta na que o nobre confesa que soamente pretende desflorar a Elsa antes de abandonala. Lord Francis está casado cunha fortuna e non hai nada máis estable que un matrimonio financieiro. Mary pode evitar a catástrofe,pero cala o que sabe sobre o infiel porque busca a desgraza para Jos e Elsa. Biólogos de Houston descubriron estes días que os celos dan devorado un corazón humano en dúas trabadas.
     Supoño que os personaxes de Mary Cholmondeley poderían falar entre eles nesa lingua tosca e septentrional que é o inglés —amansada polo francés no século XI—. Sen embargo, deberíamos coidarnos de que os funcionarios non perdan autoridade por contestarnos no mesmo idioma no que os interpelamos.
     Podería acontecerlles aquela desgraza que desesperou ao Xapón trasa derrota de 1945. Kenzaburo Oé relata que «os adultos sentaron arredor da radio e choraron. Os nenos xuntáronse no camiño de terra e bisbaron descontentos asombrados e decepcionados» porque o emperador Hirohito se dirixira a eles pola radio «cunha voz». Nunca antes imaxinaran que o Soberano Celestial falaba coa vulgaridade fónica dun administrado.
     E ata aquí chegamos os catro. Falando cada quen no seu idioma: Villegas, no idioma de cavar trincheiras; Cepeda, no idioma de cantar a desesperación; Mary, no idioma de prenderlle lume ao seu resentimento, e eu, escribindo en galego. Hai algo que nos une por riba de que usemos linguas incomprensibles entre nós: a sensación de sermos rarezas, como unha misa tridentina nun sábado de Lugo.

Posté par Jaureguizar à 21:27 - Commentaires [0] - Permalien [#]
Tags : , , , ,

samedi 17 février 2018

LONGA NOITE DE BEBIDAS ENERXÉTICAS

Douglas_MacArthur,_Army_photo_portrait_seated,_France_1918

A NOITE EMPEZA cando tropezas con dúas latas de Red Bull no portal da casa. Deducino porque lle lin a Valle Inclán que «la batalla comienza cuando los ojos llegan a mirarla». Valle Inclán aprendeuno cando sobrevoou a Primeira Guerra Mundial para o diario El Imparcial. O escritor comprendera que a realidade é fragmentaria porque se carteaba cos presocráticos, pero tamén intuía por Platón que a realidade nace cando abrimos os ollos pola mañá e se extingue ao durmirmos.
     Tales de Mileto defendía que o mundo está composto de auga, lume, terra e aire. Uns rapaces do meu edificio, que leron a ese presocrático no móbil, saben que o Red Bull está feito de auga e lume. A terra e o aire xa estaban no portal cando empezaron a beber dentro, a bebida enerxética completou a súa realidade.
    Os cineastas non toman Red Bull para rodar. Prefiren chocolate ou, talvez, café. Isto último seino porque unha noite finada desta semana visitei a rodaxe de Longa noite, de Eloy Enciso, na estación de autobuses de Lugo. A rodaxe empezou para min cando cheguei ás dársenas nas que dormitaban unhas baleas de grandes cabezas metálicas e coloridas, descansadas xa dos viaxeiros que transportaran durante o día. Na escena que filmaban esa madrugada, unha muller agardaba a chegada dun bus no que viaxaba o fillo.
     O protagonista de Longa noite, Anxo, é un fuxido que corre polos montes opacos de Galicia para chegar a casa. Abstereime de contar máis nada do filme dado que os novos cineastas reservan unha liña narrativa para que os espectadores non confundan as súas películas con videoarte por fragmentarias e presocráticas que sexan. Os seus filmes son mobles do Ikea que che van entregando por pezas para que os armes na brancura inocente da túa cabeza.
     O trasfondo é a Guerra Civil, esa tauromaquia goyesca que pincelou Franco. Como non conseguía pintar como o tamén ferrolán e contemporáneo Sotomayor alentou un belén vivinte de horror coagulado no que os españois se arrincaron a pel a tiras os uns aos outros e viceversa. A Franco veulle ben porque se fixo unha pelica de grana e ouro. Cubríalle o corpo extenuado e frío cando o xenro o entubou de astronauta para mandalo á viaxe cósmica. O Marqués de Villaverde tivo conciencia de estar camiñando no fango da Historia cando quitou ao sogro unhas fotografías que subiu ao Instagram da época, a Interviú. Os españois compraban esa revista para informarse sobre as rapazas en flor de Proust, pero un novembro sorprendéronse cunha parodia do miliciano que cae en combate de Robert Capa feita nunha cama incruenta da Ciudad Sanitaria de La Paz.
     A ditadura deu nesta democracia que bebe o champán do Ibex 35 e na que o goberno de paso move a capricho os marcos da división de poderes. Dada a volatilidade do sistema, Eloy Enciso (Meira, 1975) remontou o caudal da Historia para chegar a un momento sólido. Díxome: «Teño preocupacións políticas e sociais, polo que intento coñecer as causas do que está pasando agora». O director foi subindo pola cucaña esvaradiza que todos aceptamos como ‘Transición modélica’ ata parar na posguerra «porque o que acontece é unha herdanza do Estado e da sociedade que se formaron daquela».
     Na noite longa de pedra que compartimos na estación de autobuses, Eloy tendeume un chocolate que fumegaba nun vaso de plástico lívido mentres me revelaba que, na carreira a ningures de Anxo polo monte, «hai unha sorte de aparicións que tentan comunicarlle mensaxes en forma de cartas».
     Na súa película argumenta que «a palabra é unha arma de poder. A través da linguaxe das leis e da burocracia imponse a orde na sociedade». E, claro, pensei en citar pedantemente a Foucault: «A función da palabra é conxurar poderes e perigos». Pero calei porque supuxen que os rapaces do Red Bull poderían ter chamado aos amigos para montar un afterhours estorbando o meu regreso á casa. Ignoro a orixe desa idea. Será porque me deixei arrastar pola mala conciencia sobre o mozo falecido en min ou será porque lembrei a Valle Inclán en La medianoche. Visión estelar de un momento de guerra (Alianza): «La guerra hay que verla desde una estrella, fuera del tiempo, fuera del espacio». Eu non podía ter unha panorámica astral do que acontecía no meu portal, así que recitei a Eloy Enciso o poema de Rosalía aquel de «Adeus director, adeus cámaras,/ adeus sonidistas pequenos/ marcho que teño que marchar».
     Xa deitado na cama, estiven lendo no móbil sobre o Premio Seix Barral concedido ao coruñés Agutín Fernández Mallo. A súa novela vai de batallas que el coñeceu polo plasma. «Cada persona del planeta está conectada de alguna forma con algún muerto en alguna guerra», expresou con brillantez.
     Nunha escena do seu libro galardoado, Trilogía de la guerra, visita a illa de San Simón canda o líder de Siniestro Total, Julián Hernández. Ese encontro desconcertaríame senón fose porque eu atopei nesa illa a Boris Izaguirrre. El puxo cara de plató televisivo en vez de responder a un comentario meu, tan sólido como macabro. Expliqueille que o solo de San Simón, na ría de Vigo, está composto por un estrato de campo de concentración sobre un estrato de leprosería, que é o noso Atapuerca do sufrimento coagulado.
Na novela de Mallo, aparece o tenro, poeta e vivariense Carlos Oroza. «Hay que volverse loco para ignorar que estamos recluídos/ Ponerse del revés y andar del lado de los muertos».

samedi 10 février 2018

OS QUERUBINS QUE PROVOCAN AS NEVADAS

 

fondo

 

CAMIÑABA POLA rúa de Lugo na que Ánxel Fole quedou convertido en estatua de sal. O escritor pena a súa nostalxia retrógada. Quedou eternizado en bronce coma os romanos de Pompeia quedaron fotografados pola lava do Vesubio.

     Foi dobrar a esquina da rúa de San Pedro e comezar a nevar ao xeito profuso da Pequena Idade de Xeo. A rúa estaba estaba espida de xente, coma en A Noiteboa, o conto de Gógol: «Xeaba intensamente e reinaba tal silencio que o renxer da neve baixo as pisadas podía sentirse a distancia». No medio da rúa de San Pedro sorprendeume a aparición de Davide Salvado como se fose unha epifanía. O cantante andaba levitante e solemne, tal que se encabezase unha procesión etérea que non tivese obtido o permiso preceptivo do gobernador militar. Salvado vestía un abrigo marrón tan alto coma el. Levaba o colo erguido e case non se lle vían as orellas lobeznas e frías.
     Como eu xa estaba ofrecido á devoción mitómana, quixen pedirlle que me tatuase o seu nome no antebrazo dereito. Era o que facían os rapaces soñadores de Ribadeo cos capitáns dos bergantíns que arribaban a porto despois de travesías dende Riga ou Kiev. Pero púxenme colorado ao pensalo. E calei. Sobrecollido.
     Cando o músico pasou á miña altura, observei que miraba á fronte con enteireza, desafiando o mesmo futuro que metía medo a Ánxel Fole. Dei a volta para admirarlle o abrigo de poeta ruso, de Limónov de Marín. Quedei mirando a súa silueta marchando cara ao Miño vermellón e fúnebre. Andaba solemne, con ese paso que unicamente sabían acompasar os vaqueiros de John Ford cando atravesaban o Gran Canón en dirección á eternidade vespertina.
     Ao volver en min, eu seguía no medio da neve da rúa de San Pedro e Davide Salvado era unicamente unha lembranza fascinada. Mirei para arriba e puiden ver ducias de nenos lanzando papeliños brancos para que esta invernía a neve non fose inédita en Lugo. Eran os querubíns das precipitacións. Nunca soubera deles. Tardei en informarme de que Manuel Fraga creara ese servizo como unha división de MeteoGalicia. Actuara inspirado polo desfile de Neil Armstrong e os outros dous astronautas lunáticos pola multiturinaria Nova York.
     Ocultouse a existencia deses cativos nevadores pola lexislación laboral sobre menores, aínda que no noso país é obviada para eles. En Galicia andamos a Historia a contrapé. Acabamos o segundo milenio, que foi masculino, adorando gaiteiras coma a elocuente Cristina Pato ou a cristalina Susana Seivane. Pato levou o talento para desenvolvelo en Nova York e Seivane quedou coa súa beleza na frialdade erma do país. Comezamos o terceiro milenio, que trae feituras femininas, escoitando o intrigante Davive Salvado e o patente Xabier Díaz, que son homes.
     Xabier Díaz publica o martes o seu disco Noró, onde se remonta «ao principio de todo dende o século XXI». A música chega á orixe das cousas máis fondamente que a nosa conciencia. A percusión sincroniza co bater arcaico do corazón. Díaz canta no novo álbum que «anque conte nove días/ anque cante sete meses/ ninguén me oirá dicir/ unha copla dúas veces». Noró cumpre esa promesa: desprega todas as posibilidades modernas do elemental e primixenio.
     Davide Salvado é nihilista. Constata que «a música tradicional é unha reprodución» que el sitúa no ámbito arqueolóxico. Argumenta que a cadea que garantía o seu coñecemento quedou interrompida ao deshabitarse o campo galego. Gógol descubriunos as «almas mortas». Antes da emancipación rusa de 1861, os terratentes contaban os servos que atendían as súas terras como almas. O protagonista da novela Almas mortas compra nomes de labregos finados para obter préstamos dos bancos.
     A cultura galega tamén ten as súas almas mortas, que son presidentes de academias crepusculares, escritores con praza en propiedade e sen graza declarada, mandatarios de penesclubes, escritores en español con columna reacia na radio pública e poetisas con máis rímel que obra. Todos eles gozaban de vacacións a gastos pagos por feiras e certames de aí fóra. Cultura suprimiu as viaxes dese Sergas artístico a Boloña, Barcelona, Fráncfort e Guadalaxara —no «México lindo e querido»—. Provocou escándalo en todos os que van ter que pagarse esas vacacións de influencers que financiabamos a escote forzoso de IRPF. Nunca vin un balance dos beneficios que nos reportan esas tournés privadas e felices. Seguro que xeran unhas traducións coidadísimas ao sardo e que espertan unha curiosidade inesgotable en axentes literarios que compran febrilmente dereitos de autor en galego, pero eu non atopei un informe por ningures. A Xunta mantén, sorprendentemente, a viaxe a Bos Aires. Paréceme encomiable porque non podemos deixar que se consoma a ilusión anual dun par de sesentóns.
Menos mal que nos queda o país austral, porque algunhas almas mortas poderán aproveitar unha quincena temperada durante este inverno serodio que asola Galicia con vocación de permanencia.
     Todo o que lles queda aos negados nas listas de embarque é escoitar en bucle ‘Noró’ mentres contemplan polas ventás dos seus despachos e estudos inertes «o frío, a auga, a humidade e a música» que conmoven a Xabier Díaz. E poderán laiarse a esgalla, con bágoas feroces, da horrenda desatención coa que os castiga Cultura mentres soa ‘A danza da Concepción’. O coro ditirámbico de Xabier Díaz, As Adufeiras de Salitre, canta en semicírculo nese tema: «Caravel, moito arrecendes./ Pensaba de te comprar/ e sospeito que me vendes».

 

samedi 3 février 2018

MAMBRÚ MARCHOU Á GUERRA. E VOLVEU?

standard_olaf-gulbransson

ANTÓN LOPO  telefonoume aí atrás coa súa voz esclarecida. «Jaure, déronme un premio. Temos que celebralo. Vén a Monforte de Lemos. Convido a unha botella de viño». Fixo un silencio bursátil e matizou: «Viño do bo». Os poetas saben acariciar eses detalles imperceptibles. É bo poeta. Un xurado unánime vén de concederlle o Lueiro Rey por Corpo.

     Subín en Lugo ao tren máis rápido que temos e que me foi conducindo «pola beira do Miño,/ me leva e me leva polo meu camiño./ O tren vai andando pasiño a pasiño/ e vaime levando cara o meu destiño», como escribiu Andrés do Barro, que era un compositor ripioso.
    Xunteime con Antón nunha terraza da beira esquerda do río, onde naceu a Gauche Divine local —os irmáns Pereiro, Veiga Taboada, Roberto González, Antón Patiño—. Botei unha ollada ao café. Nunha parede negra estaba colgada unha peceira azul e muda. Tardei en decatarme de que era un televisor. Non houbo viño, pero si outras infusións. A partir de certa idade o viño convértese nunha koiné celebrativa, nunha metáfora da mocidade furtada. O alcohol estaba de máis naquela tarde na que o río Cabe baixaba despacioso e gris marengo, coma un coche fúnebre. Chovía coa mesma tristeza coa que choveu na víspera do comezo da Primeira Guerra Mundial. A camareira serviunos unhas améndoas «porque favorecen a melancolía».
     Antón miraba para arriba, ao leste, cara ao Courel de Uxío e falábame sobre Lois Pereiro e sobre cousas felices da súa editorial, Chan de Pólvora. Lopo atopouse coa vocación de editor cando ía xa avanzado na vida. Esas vocacións serodias son xuzgadas polo fracaso, pero el exceptúa a norma.
     Uns minutos máis tarde vin a imaxe televisiva e agravatada do Rei. Daba un discurso no Foro de Davos, ese xogo de simulación financieira para a Play. A camareira era senegalesa. Cando lle preguntei por que quitara a voz a Felipe VI, pareceu citar a Foucault ao dicir que «cada discurso é parte dun macrodiscurso». O labor da Casa Real é tan simbólico como o da poesía porque debe xustificar que millóns de cidadáns estean encabezados durante décadas por unha mesma familia.
     O colorido azul da pantalla pareceu lembrarlle á camareira o ceo do seu Dakar porque parou explicarnos que lera neste xornal que os billetes do seu país foran pintados por un galego, por Baldomero Pestana; artista e fotógrafo de Castroverde. Daquela pensei en que, se quixese perder o DNI na fin do mundo, marcharía vivir a Senegal. Podería usar billetes de Pestana.Pero logo reparei en que David Holland, exbatería de Judas Priest, quixo esfumarse cando saíu dun cárcere británico e non foi a África. Paseou un dedo sobre un mapamundi e o dedo foi caer nos Ancares lucenses. Entendín que, Holland concibía Galicia tan exoticamente como eu concibo Senegal.
     O exmúsico andou sempre vestido daquela maneira. Primeiro de jeviocho tachuelado e agora, de señor que sela a Bonoloto. Lopo sostén que a elegancia é o único xeito eficaz de sortear a desaparición. Debe de ter razón, porque o Rei terma da monarquía defendendo os refinados valores republicanos: liberdade, igualadade, fraternidade. Aínda que desconfío de que Felipe VI sexa quen de ler xeroglíficos ao revés e preparar encrucillados de linguas mortas, como o editor de Chan de Pólvora.
     A única monarquía que eu asumiría sería unha monarquía inversa, rexida por Miguel de Lira e con Chévere como corte nobre, unha monarquía na que os chistes corresen por conta do rei e o rigor, por conta dos súbditos. Ao cabo, en Galicia rimos con Castelao, aínda sendo conscientes de que imitaba sen panos quentes a Gubralnsson, de quen colleu o trazo esquemático e a poxa pública das desigualdades. O debuxante Siro López contábao antes con valentía, agora cóntao como se fose un sortilexio africano.
     Nos anos 40, o mundo non era un centro comercial, senón unha chea de ultramariños aillados por parroquias. Por iso, ninguén sabía de onde tiraba Castelao o numen para as láminas. Se Siro non chega insistir en conferencias remuneradas no asunto, creríamos na orixinalidade do rianxeiro. Valentín Paz Andrade adoitaba reñer a Siro por revelar esas debilidades do noso pantocrator, pero o ilustrador contestaba que, «tamén Picasso roubaba».
Castelao está de actualidade porque o seu cadro A última lección do mestre volverá Galicia por un tempo. Esa obra foi posta xa baixo o palio do Guernica. Comparouse co óleo de Picasso para igualalo na forza simbólica de resistencia ao «choque de espadas e alimento de corvos», como din as sagas nórdicas. Eses combates deixáronnos a Franco e outras secuelas.
Pero o Centro de Galicia en Bos Aires eleva o tiro para apuntar que o cadro non está en almoneda nin para a Xunta nin para ninguén «como no lo está la catedral de Santiago».             Mentres cada quen aumenta a comparación superlativa de Castelao como se fose un rei islandés, Felipe VI fala en metonimia sobre a monarquía no televisor silenciado e eu penso nas sagas nórdicas, ás que cheguei por Cunqueiro.
     As sagas non deixan de ter a naturaleza perturbada do «llanto militar»,como choraba Quevedo, por todos os mambrús que foron á guerra —«que dolor, que dolor, que pena»— sen que se soubese cando volverían. As sagas nórdicas contan as extraordinarias vidas de monarcas escandinavos, as vidas de homes comúns presentados como se fosen demiurgos.
     A monarquía é a continuación do tribalismo por outros medios. Escúdase no carácter hereditario; polo tanto, no carácter azaroso. O azar é o máis inocente que hai no mundo. Nunca ten culpa.


samedi 27 janvier 2018

PODE COMPRARSE TODO MENOS O BACHARELATO

 

Bild9

 

 

 

CÉLINE BOTOU a vida habitando e deshabitando casas. Foi perseguido polas súas ideas, que eran perseguibles. Non acougou dende que La Nueve republicana entrou a canonazos no París hitleriano. En París foi un fuxido; en Sigmaringen, un refuxiado; en Hamburgo, un agochado; en Copenhague, un detido; en París, un amnistiado. Nin foi inocente, nin se arrepentiu. Buscou a expiación no ballet. Miraba bailarinas, debuxaba bailarinas, casaba con bailarinas, era infiel con bailarinas.

A segunda e derradeira muller, Lucette, conta que, cada vez que alugaban un apartamento, o escritor ocupábase entregada e traballosamente de empuxar os mobles para xuntalos nun curruncho. Cubríaos con sabas brancas para que non existisen, para que fosen fantasmas expatriados e cegos na escuridade. Lucette debía dispor de todo o espazo no que bailar para que el gozase. O baleiro é unha posibilidade infinita para crear realidades.
O Museo de Arte Contemporánea (Marco) de Vigo ten agora todas as oportunidades porque leva dúas semanas baleiro. Hai un ano que Martínez Antelo avisou de que deixaría de ser director. Alegou miseria orzamentaria. En novembro limpou os seus pasos para que o novo xerente fose libre de decidir se dedicaría o centro a baile de salón, a charlestón ou á Danza das Espadas que celebra a Arcanxo San Miguel en Marín.
O Concello de Vigo goberna o padroado do centro. Dispuxo de once meses para organizar un concurso a director, pero preferiu aplicar a lóxica política de dominar cada núcleo de poder mesmo ignorando o seu funcionamento. Aumentou a representación no órgano rexedor do Marco para dominalo. Un amigo de Louis Ferdinand Céline explicáballo con tristeza irreparable bebendo absenta no café que o puxera rico: «Podo comprar todo o que se me antolle, Louis; calquera cousa que poidas imaxinar: menos un título de bacherelato».
Non tiña o bacherelato, pero tampouco era parvo. Noutra ocasión revelou a Céline: «Louis, mira esa cativa que vende flores. É baixiña, pero ás veces sobe a unha mesa, asoma por riba do fume do tabaco e canta coma un pardal abrindo un inmenso pico». Meses despois,a rapaza cambiaba o nome real de Edith Gassion polo artístico de Edith Piaff.
O Marco depende agora duns conserxes postos polo alcalde sen outra misión que transformar a función simbólica do padroado nunha función executiva. Soamente deben asentir cada proposta de Abel Caballero. Como consecuencia, quen programa as actividades agora non son os coñecedores, senón uns diletantes favorecidos pola lotaría dunha lista electoral.
Un centro de arte non é unha pinacoteca na que ir colgando cadros segundo se compran. Vigo xa ten o Pazo de Quiñones para conservar e abrillantar a Laxeiro, Seoane ou Colmeiro. Un espazo de creación contemporánea debe guiarse por unha programación escrita polos técnicos que traballan nel. Cada exposición debe ser encaixada no oco que deixan as exposicións anteriores e que esa mostra concreta deixará para as futuras. Cada exposición debe ter un motivo e un discurso.
Abel Caballero, o mellor monologuista da historia tras Hamlet e Molly Bloom, entende a cultura como os pescadores nocturnos de Ribadeo, que poñen luces de Nadal para atraer as luras. Pesca quince e conta trinta. Asumo que o discurso de elite non cadra na oratoria da democracia, pero lamento que o rexedor olívico audite o funcionamento do Marco cunha contabilidade de selfies.
O padroado lanzara a derradeira bengala de rescate propoñendo como directora a Agar Ledo, responsable de exposicións. Pero, claro, Agar sabe por Walter Benjamin que as obras de arte non son obxectos aillados, baleiros, senón que requiren ser parte dunha tradición e dun ámbito para ser comprendidas. E Agar, claro, dixo que non.
Así que os pedáneos de Caballero pregáronse ao soliloquio do alcalde para quitarlle o M maiúsculo ao Marco, para deixalo nun marco baleiro no que se vai encadrar unha exposición de Colmeiro, que si, que era de Silleda, e que si, que era vangardista; pero encher un centro de plástica actual coa súa obra é regresar ao futuro de hai cincuenta anos a bordo do Delorean.
Vou esperar a que o lector se repoña do susto colmeiro para falarlle da seguinte exposición: Jules Verne en versión de Telefónica. Verne si que é retrovangarda e luces de Nadal para atraer luras. Non negarei que o escritor de ciencia ficción tivo relación con Vigo. Foi celebrado en dúas visitas e carteouse co empresario Sanjurjo Badía a partir de que este lle amañase o barco. Mesmo ambienta unha escena das 20.000 leguas na ría viguesa, pero que pinta Verne nun espazo para fomentar a arte moderna? Señor Caballero, ten vostede o Museo do Mar; sen saír do seu Vigo.
Céline e Lucette refuxiáronse nun psiquiátrico do bretón Quimper en 1942. Eran dous fantasmas asustados e cegos que percorrían Europa fuxindo dos panfletos antisemitas que asinara o escritor. O director da clínica, o doutor Mondain, estaba obsesionado con pintar a noite. Cada lúa nova saía do sanatorio cara a un bosque. Agardaba pola escuridade cega, a non verse as mans, para empezar os óleos. Ao amencer volvía á clínica extenuado e coas botas sucias de lama. «Os seus cadros eran negros», describe Lucettte burlonamente. Pero tiñan contexto.
Lucette está amputando o contexto de Céline ao prohibir á editorial Gallimard publicar os tres panfletos de lume e ira contra os xudeos que o seu home escribiu nas felices madrugadas filonazis de París. Lucette négase a recoñecer que Céline foi un toleirán racista. Prefire culpar ás feridas que lle inflixiron na Gran Guerra do 14. «Un tren pasa sen cesar dentro da miña cabeza», queixábase el.

samedi 20 janvier 2018

POMBAS, MAZÁS E OUTROS EPISODIOS NACIONAIS

diaz-pardo-y-seoane_oh-ceramics

HAI UN MES estaba eu cruzando a praza de Santo Domingo —de aquí, de Lugo—. A praza tivera que dicir que choveran por riba dela. Unha señora vestida de personaxe secundario das Brönte, cunha gabardina verde e un sombreiro de cogomelo, achégase a min. Vén agarrada da man a un cabaleiro da súa idade. Son siameses asimétricos. El tamén leva roupa de augas, como se pasease por cuberta na noite do Titanic. Cando unha parella de folla caduca se agarra entre si pode culparse a que teñen medo urxente á perda ou a que son un matrimonio naïf.

     Eu non son de Lugo, pero dende que cheguei arénganme con que «aquí nos coñecemos todos». Por iso, saúdo a quen me cruzo nas prazas, nos cemiterios ou no Subsector de Tráfico. Saudei á muller do cogomelo plástico na cabeza; ao siamés non, porque me tiña cara expatriada. Ela quedou un momento perplexa, pero logo me confundiu co seu votante nas Xerais de 2008 e abriu un sorriso para min. Logo a recoñecín: era Rosa Díez, a política que fora Spice Girls no socialismo e Señorita Peppys no partidiño que se montou para xogar. A política pide esforzo individual para triunfar, pero conxúgase en plural no fracaso. Rosa Díez, Rosa Chanel, pasou do escano brunido a marchar do seu UPyD pola porta de emerxencias.
     Rosa de España seguiu camiñando pola praza lucense agarrada ao seu amor sonámbulo. Eu, tamén; coa soedade dos dignos. Daquela pensei en que a política precipita as cousas á súa fin, que nese ámbito virtual os personaxes morren antes que no mundo real. Díez botou catorce anos repartindo folletos no Guggenheim e podando a árbore de Gernika nun goberno amancebado co PNV ata que reparou en que o nacionalismo é a segunda creación máis perversa do ser humano. A primeira é Galicia. Acusou de «galegos» a Zapatero e a Rajoy sen que ningún de ambos os dous amosase nunca un interese definido por selo.
     Castelao sentiuse galego, no mellor sentido do termo, cando o marcharon a Badaxoz. Alí calmou o seu cariño insomne polo país escribindo Sempre en Galiza. O título dá a entender que Galicia era un país despedazable. Mesmo que pode levarse un cacho como souvenir, como se fose o Muro de Berlín.
     O domingo foi cabodano do pantocrator de Rianxo. Volveron chorarlle o loito en Twitter. Como nos falta dun teórico de peso sobre o feito nacional, citamos a Castelao. Otero Pedrayo era xeógrafo, quedou en ideólogo da paisaxe. Castelao non pasaba de ser un motor perspicaz de eslóganes naïfs como aquel de que «vale máis unha terra con árbores nos montes que con ouro nos bancos». Como frase promocional para unha empresa de multiaventura serve, pero como programa económico para un goberno resulta cándida.
     Nos réquiems de 280 caracteres disfrázase a Castelao de peliqueiro, independentista, cigarrón ou marxista. O bufé é libre. Castelao militaba nunha dereita partidaria de acudir ao encontro coa esquerda española en contra da teoría de Risco. O sabio ourensán podería ter sido o mellor pensador de Galicia, pero mexouse por riba e dixo que chovía.
     Esa dialéctica volve estar activa. Martiño Noriega, alcalde neorrealista de Santiago e o seu grupo, Compostela Città Aberta, realizaron o pacto que propuxera Castelao para formar esa especie de Rocco e o seus irmáns que é En Marea, onde cada compoñente loita pola súa conta polo éxito.
     Ramón Villares repetiu hai uns días en El Progreso que Castelao non pretendía a independencia de Galicia, senón integrala nun federalismo avanzado; pero os oídos conformistas están pechados ao rigor intelectual do catedrático. Villares vén de pubicar unha reflexión fonda e acertada sobre o noso ser. Que un estudoso do pasado sexa o mellor analista da identidade do país é unha característica significativa da identidade do propio país.
     Na liña ideolóxica de Castelao estaba tamén Díaz Pardo, que tivo como médico a Martiño Noriega. O domingo pasado, tamén, varios intelectuais soltaron pombas e sementaron mazás na tumba do fogoneiro de Sargadelos polos seis anos do seu pasamento. As pombas voaron sobre Boisaca, onde quedaron os froitos da nostalxia que alimenta aos escribas desafiuzados da modernidade. Xesús Alonso Montero subliñou no acto que «non se lle fai unha homenaxe a ninguén como se lle fai a Isaac Díaz Pardo», que aquela era a homenaxe máis homenaxeante, como se fose unha deputación das homenaxes.
     Non se considera que, máis que pombas e mazás, Galicia precisa empresas como Sargadelos, esa Bauhaus que deseñaron Seoane e Díaz Pardo con espírito de «herdanza saintsimoniana; de aunar arte, ciencia e industria; inspirada en Ibáñez», que definiu Margarita Ledo.
     O novo intento de prender os fornos desa empresa parece exitoso, pero está atopando resistencias na eternamente aburrida ortodoxia. Certo que pouco axuda á causa publicar en Twitter fotografías de Rosa Díez Chanel posando cun bolso da marca. Rosa de España e Quinta de Alemaña amosaba o complemento co mesmo ánimo exótico e colonial que cando Ava Gardner se deixaba fotografar cunha pel de leopardo. A imaxe acendeu a ira.
     Pero a inmensa minoría creativa de Galicia non se molesta en buscar o rendemento económico á cultura, nin en deseñar proxectos. Ten un corazón de retrovisor que se quenta arredor de efemérides, frases apócrifas de Castelao e paxaros con diarrea. Mentres, entoa «no hay quien pueda/ con la gente marinera» con voz disimulada como coro do Exército Ruso. O país e a cultura —e viceversa— camiñan na noite sen que ninguén os esperte.

samedi 13 janvier 2018

GUÍA PARA DESMONTAR UN BELÉN DE TOLSTOI

AS07518

DESMANTELAR o meu belén é o máis frustrante do Nadal. Tocarame esta tarde. Acometo a deconstrución con delicadeza paliativa. Evito meter a Caterpillar 235, coma se fixo contra o Quiqui Bar de Santiago.

     A falta de fe maior, os meus nacementos son temáticos. Este ano ando ofrecido a Tolstoi, tras verme fidelizado por unha traballosa lectura de Ana Karénina. A escena do meu Nadal non se corresponde a un palleiro triste e frío dos Evanxeos, senón a un deses pazos de San Petersburgo con cheminea grande de Titanic ante a que os nobles aburren, repregados en si mesmos. A aristocracia presoviética nace, medra con institutrices, ocupa o seu posto inútil nun ministerio, adulterízase, lerchea e morre. Na parte alta do meu belén, onde o brión ten un verde de casino vienés, hai unha cabana nevada de arte póvera na que Lev Tolstoi está escribindo Ana Karénina. Bota en cara aos terratenentes o atraso mecánico que goberna a escravitude dos labregos e, a estes, a lacazanería estrutural e á resignación da vodca.

     Ao desmontar o meu belén lembro a miña nai colocando o seu na miña infancia. Estaba inspirado no Rubens de A adoración dos Reis Magos. Os labregos e os tres adoradores máxicos camiñaban cara ao portal con esa expresión arretabada, entre perplexa e entusiasta coa epifanía, de todo o barroco. Botei a infancia fascinado polo brillo pequenoburgués dos ríos prateados que estendía a miña nai para que reflectisen a luz pobre do muíño. Preguntábame por que non había buscadores de metais preciosos neles. Arriba, á dereita, había unhas montañas nevadas e falanxistas nas que estaba o intrigante pazo de Herodes, sempre iluminado porque a maldade é unha festa eterna.
     Hai outro río que cruzarei na noite escura do corazón, o Limes. Morremos á mesma hora á que nacemos, polo que me tocará desistir da vida cando o día rompa augas. Ás seis da madrugada dun ferragosto descubrín as imaxes do mundo e a esa mesma hora, un día calquera, as imaxes dimitirán no meu cerebro. O meu temor máis grande é perder a memoria ao atravesar o Limes sen que Francisco Macías me teña publicado nas súas Edicións Positivas. Sempre que o atopo repróchollo: «Paco, cando me publicas algo?». «Cando mo mandes, Jaure; cando mo mandes». E a casa sen varrer.
     O último libro publicado por Positivas é De Quiqui Bar... a Castromil, unha crónica do propio Macías sobre o Quiqui Bar. Era o nome dun edificio promovido por Manuel Ramallo en 1926 en Santiago. Atopábase no soar no que agora se abre a Praza de Galicia. Ramallo aprendera a valorizar os seus locais de hostalería con cultura nas súas viaxes á Belle Epoque. O industrial botaba estadías naquel París no que Alice Prin fora elixida Raíña de Montparnasse. Daquela, a rapaza cambiara o oficio de linotipista polo de modelo de Picabia, Cocteau e Man Ray; abandonou nun portal sen pesebre o seu nome e renaceu bautizada como Kiki de Montparnasse. Man Ray pintoulle dous f nas costas para fotografala como Violín de Ingres. Manuel Ramallo rendeulle armas como dama dun castelo de foxos fondos e muros tex-mex creando o Quiqui Bar.
     Francisco Macías cita a Pérez Lugín (La casa de la Troya) para apuntar o «quietismo» que padecía Santiago nos anos 20. Macías interpreta a modernidade dese tempo como un reto a unha igrexa lexitimada pola forza que recuperaba a tradición xacobea. Sustentando o seu ensaio sobre unha relación entre espazo e estética, sinala que Manuel Ramallo erixiu o Quiqui Bar nun ámbito pagano de extramuros. «Non significou soamente o inicio dun ensanche, a saída dos dominios pétreos e da influencia eclesiástica e conservadora», salienta, para engadir que «o Quiqui Bar era unha proposta urbanística, e moito máis. Supuña un sopro de alegría, unha mudanza cultural. O edificio foi ocupado por salóns de billares, dominó, tresillos... e mesmo o jazz invadiu o seu aire, converténdoo nun vento que chegaría a outros lugares de Galicia». O autor incide nese vencello entre lugar e ideoloxía cando presenta a Praza de Galicia de entón como «a Galicia unida nun espazo de restaurantes, de música, sen ningún organismo oficial nin eclesiástico».
     Aquela epifanía herética tivo a súa reacción, mesmo na santa erudición. O inquisidor Vicente Risco empuxa o seu Stephen Dédalus —trasunto de James Joyce— ao Quiqui Bar na novela Dédalus en Compostela. Dédalus afirma que lle gusta tomar café nese local «porque ten unha arquitectura odiosa». Risco retrúcalle: «Vulgar nada máis». O escritor desdóbrase para darse a razón ao poler a feder o estilo modernista do arquitecto González Villar.
     En 1974 o Concello propuxo dar «aire» a ese espazo que ocupaba o Quiqui Bar para deixar paso os automóbiles. O avance conlevaba crear «36 miserables prazas» de aparcadoiro, que escribiu daquela un irado Luís Mariño. O alcalde, Antonio Castro —que estudara a diplomatura de xefe local do Movemento— apurou a decisión trazada polo seu antecesor porque 1976 era ano xacobeo. Ordeou que unha Carterpiller 235 arramblase a modernidade derrubando o Quiqui, pero tamén outros negocios, como o reputado Hotel España dos Fernández Albor.
     Manuel Ramallo aforrouse ver caer o seu soño montparnasián, un dos primeiros locais de Galicia nos que as mulleres entraban soas tomar un aperitivo, o sitio que chamaba polos pianistas e os clarinetistas da vangarga para coñecer o jazz, aquela música «infernal», como se leu nun Cartas ao Director. O hostaleiro marchara de Santiago tras a Guerra. Non soportaba vivir na cidade que tirara nunha gabia en 1936 o talento e a vida de Camilo Díaz Baliño, o pai de Isaac Díaz Pardo.

samedi 6 janvier 2018

PÓLVORA SEN MAGNOLIAS NA DISCOTECA CANGLOR

197111

BRAULIO SOÑA máis bonito ca min. Falamos na profunda noite do Facebook sobre Voltaire. El soña tan bonito que logra que se lle apareza o pensador francés. Braulio di que Voltaire modula nas súas ensoñacións as mesmas voces impostadas que usaba para imitar os ilustrados, o pobo ou os tendeiros nas xuntanzas do seu salón. Por todos sentía o mesmo respecto, un respecto viúvo.

    Eu soño angustias. Vou Preguntoiro abaixo dende a miña pensión á Facultade de Dereito. Os rapaces de clase media non elixiamos estudos porque tiñamos que perpetuar a nosa estirpe económica. Santiago recende a chuvia. Corro angustiado pola parte vella de Compostela dese xeito evanescente co que se palpan os soños. Chego tarde á clase de Dereito Natural de Francisco Puy. O catedrático desconfiaba de que esteamos feitos da materia dos soños. O seu traballo e a súa fe eran crenzas intercambiables porque se dedicaba a explicarnos que había unhas leis eternas dictadas por Deus. Puy Múñoz pensaba, con Voltaire, que «o ateísmo é o vicio dunhas poucas persoas intelixentes». Para convencernos aos incrédulos adoitaba citar ao Papa Xoán Paulo II e a Manuel Fraga. A un deles mencionábao máis por ser o seu cuñado.
Tanto o cuñado de Puy como ese pontífice foron dous atletas de resistencia extrema, pero afeccionados. Fraga dedicouse a gobernar Galicia coa heterodoxia que require a xestión política e Xoán Paulo II impuxo a ortodoxia no relato vaticano porque o imperio da fe se lle descosía no seu corazón: Europa.
     Voltaire estaba certo de que «Deus é xusto e bondadoso», pero soñaba con vivir noites xitanas. Nun dos seus libros, hai unha xitana que lle conta ao tío que casou cun psiquiatra. O tío, un adiantado do materialismo marxista, pregúntalle: «Xa non les as liñas da man para gañar a vida?». A seguir, pregunta á sobriña a a que se dedica un psiquiatra. Ela explícallo. El retruca: «Ou sexa, que un psiquiatra estuda para facer o que facías ti?».
Braulio contoume, nesta noite incerta, que paraba en París dos 80 nunha casa da rúa de Beaune, «nun apartamento que daba parede con parede coa que foi vivenda de Voltaire». Braulio Vilariño, é o voceiro do Festival Agrocuir, onde acuden os máis modernos e máis urbanos para asumir que o único lugar no que están a salvo da moral allea é no campo, onde non hai cancelas nin veciños censores.
     O meu amigo xa cheirara esa liberdade cando marchou dar unha volta por Europa. Regresou coa idea do Modus Vivendi, o primeiro pub de Galicia. Naquelas noites escuras da miña alma, coa identidade prendida de fascinación, eu baixaba polo Preguntoiro para entrar no Modus. Descendía unhas escaleiras para entrar na marabillosa caverna beatleliá.
Non recordo a Braulio daquela, nin sequera a Pedro Puy Fraga, fillo de Francisco Puy. O voceiro do PP no Parlamento lévame tres anos, así que non podo culpar á idade de non atoparnos nas noites brancas de 1983. Ter na casa o teu pai era un incordio para cruzar a almofada sobre a cama, tapala coa manta e saltar pola ventá.
Aquelas noites luminosas empezaban no Modus Vivendi e, noutro extremo da madrugada, remataban na discoteca Clangor. Era unha discoteca no campo, ese lugar sen porteiros automáticos nin veciños insomnes. Antonio Piñeiro explica no ensaio A identidade fascinada (Galaxia) o papel da Clangor como recreo na construción nacional. Neses primeiros 80 cadraron en Santiago unha xeración de políticos que se peiteaban como Kennedy mentres montaban o escenario autonómico e a primeira xeración masiva de universitarios galegos. «Os baby boomers e o autobús foron os cordóns umbilicais da sociedade», sinala Piñeiro para falar desa coindiciencia como o momento en que Galicia deixou de ser «unha sorte de casualismo, de precariedade recorrente» para empezar a ser artellada como país.
A miña experiencia universitaria non foi o Dereito, foi absorber improvisada e felizmente unha cultura actual e internacional; foi descubrir Google antes de internet. O único que faltaban eran os cartos, pero cada hora era unha descuberta. O mundo aínda sigue sendo unha descuberta para min, por iso nunca xogo á lotaría; porque descubrir é barato, soamente require ter curiosidade e abrir os ollos.
     Na mesta ciberescuridade Braulio confesoume que, cando durmía onda a casa de Voltaire, se concentraba en soñar coa método que usou o pensador para gañar a lotaría. O ministro francés de Finanzas, Robert Le Pelletier, organizaba sorteos para superar a bancarrota do Estado. Voltaire ideou un método para facerse rico. Xogaba de xeito anónimo e tramposo, ata que un día empezou a escribir nos boletos: Longa vida a Robert Le Pelletier!. Foi xulgado e absolto porque demostrou que varias ilegalidades pequenas podían construír unha legalidade.
Voltaire timaba ao Estado e asemade defendía que «hai que amar á patria con todos os seus defectos». Pedro Puy é levemente volteriano nese sentido. Afirmaba un día solleiro de aí atrás que Galicia é unha nación «nun significado cultural», aínda que «non o é de facto». Puy, que logra que me reconcilie intelectualmente co PP galego cando fala, debería reunir os seus no lago Tiberíades e explicarlles en que consiste ese galeguismo que tanto predican. Mesmo podería explicarlles o ideario de Ramón Piñeiro, pero imos deixalo para un curso avanzado.
     A noite na que falei con Braulio tiven outro soño. Soñei cuns rapaces que estaban tan posuídos por un dereito natural tan particular e violento que acabou por estouparlles enriba. Foi en outubro do 90, na Clangor. O que máis lembro dos soños son os olores. Aquel soño cheiraba a pólvora, pero sen magnolias para aquela década fascinantes que morrera asasinada.

samedi 30 décembre 2017

OLIVER LAXE SENTE UN ECO DA IDADE MEDIA

 

 

O REI JUAN CARLOS tomou poucas decisións na súa vida. Nin sequera decidiu nada a finais de 1975. Saía da Zarzuela á rúa mirando para un lado e para outro coa fin de que a Transición non o levase por diante. Deixou que lle impusexen a medalla de visionario sen entender nin a primeira das xogadas a carta marcada que fixera SuárezDon Juan Carlos é un tanto proustián pola ironía coa que representa nesa montaxe escénica que é a aristocracia. O rei emérito vai vivindo os praceres e os días sen ter lido a obra homónima de Marcel.

     Os periodistas aseguran que se meteu en política en 1995, cando concedeu á súa filla dona Elena o ducado de Lugo co gallo do seu matrimonio. O monarca non pensaba tanto nela como en don Álvaro de Marichalar. Viu no xenro un decadentista parisino capaz de poñerse un pantalón con rabos de polbo para homenaxear o San Froilán. Seguro que Marichalar lera a André Mabille de Poncheville (1886-1969). O francés escribe en Le chemin de Saint Jacques (O camiño de Santiago, 1930) que «Lugo é a máis fermosa cidade para que viva un poeta enfermo».
     Marichalar mudou en exduque hai cinco anos ao cesar na súa convivencia distante con dona Elena. Esa degradación de rango nobiliario soamente logra ser aliviada no seu corazón pola lectura do romántico Von Kleist ao lume manso da lúa de Madrid. Don Álvaro sabe que esa mesma lúa brilla sobre o seu ducado galego.
     Esa lúa brillou tamén de Cunqueiro e Fole cando estudaban no instituto de Lugo. «Faguiamos longas paseatas deica o fermoso Miño, ou rondabamos a fermosa muralla, parándonos a ver no horizonte os cumes nevados dos Ancares», conta o escritor mindoniense nun artigo revivido por Galaxia para a recompilación No obradoiro do fabulador. Revela que compartía con Fole «unha clara vocación literaria, mesturada coa preguiza dos soños da mocidá». A preguiza de Marichalar nada ten xa que ver con ilusións mozas; é puro spleen, o aburrimento exquisito dos dandis.
     O duque de Lugo é un home sagaz que percibe nidiamente que a monarquía e a nobreza son cápsulas do tempo enviadas dende a Idade Media. Son tan sólidas que mesmo sobreviviron a esa Ilustración que predicaba que todos temos a mesma dignidade.
Marichalar sabe que o título nobiliario habilita para unha política eximida de xestión. Na súa liña de pensamento, a aristocracia está superposta á democracia. Concibe o seu ducado lucense como unha dimisión da vida. Mira para o pobo como un compañeiro de civilización, pero habitante dun corpo alleo. Non se despista de que os súbditos son idénticos e intercambiables, nin de que o único carismático que teñen é o espello da nobreza no que se miran.
     Esa visión resulta incompatible coa croqueta de xamón no cóctel, a socarrenía intrascendente e os amoríos kareninos que caracterizaron o reinado costumista de Don Juan Carlos.
     Ánxel Fole procedía dunha baixa nobreza, pero tiña un porte que o elevaba por riba do escudo dourado e o carballo cun lobo ao pé dos Marichalar. «Fole, con quel seu abrigo, dun verde barojiano feito metade néboa de Londres metade lama da Terra Chá, a pucha no curuto cubrindo un pelo sempre despeiteado, dábase á figura daquel poeta que tiña que vivir en Lugo unha longa convalecencia», describe Álvaro Cunqueiro.
     Seguro que lle divertiría a Fole verse citado nunha praca de honra que presidía o escaparate dunha funeraria de Lugo. O seu nome figuraba entre os «clientes distinguidos». Aínda que non chegaría ao humor macabro de Voltaire cando escribiu ao seu médico: «O seu paciente da rúa de Boune pide perdón por deixar tan mal cadáver». El vivía no número 1 da rúa Boune. Aínda o luns un amigo, tamén enfermo de francofilia, agasalloume cun lápis mercado no Panteón dos Homes Ilustres de París, onde está soterrado o autor galo a título de cliente distinguido.
     Voltaire morreu sen a escandaleira que armou Von Kleist (1777-1811). O poeta alemán acelerou a morte da súa amante casada cun disparo antes de matarse. Encarou o desexado Absoluto metendo demasiado ruído. A forma de vida máis cercana ao Absoluto é a monarquía, aínda que intúo por Marichalar que os títulos e os áticos no centro de Madrid non curan o spleen dos poetas infectados de melancolía.
     De nada valeron as riquezas ao dandi Raymond Roussel (1877-1933). Leo no libro de Cunqueiro que marchou a Palermo para morrer espido. Puxo o matiz anoándose unha gravata branca ao pescozo. Os duques e os poetas enfermos viven aínda nun mundo ordenado por arquetipos éticos.
     O director Óliver Laxe trata de recuperar esa xeografía de valores estabulados coa vindeira película, Aquilo que arde. Pasou o martes polo instituto de Cunqueiro e Fole. Agora é a sede da Deputación e está gobernada polo rapaz máis discreto que atravesou o meu bacharelato, Darío Campos. Darío conserva esa honradez traslúcida que che aprendían nas vilas pese a habitar na política, que consiste nun equilibrio de intereseses repentinos e desleadades salvaxes.
     Laxe, dicía, rodará unha película sobre incendios na aldea dos avós. Filmará as existencias á intemperie do azar que levaban os labregos. O noso poeta levitante, disperso e sufí, lembrou na charla sentir o son do carro, un son que lle chega como un eco apagado «da Idade Media».
     É marabilloso que un cineasta viaxado e culto faga arqueoloxía para desenterrar a vella e cruel cotidianeidade rural. «A miña avoa contaba que tivo que soterrar o feto dun irmán seu, que nacera morto, para que non o comesen os cans», narraba con estupor e fascinación.