O CABARET VOLTAIRE de Jaureguizar. Le journal d'un flâneur. Seit januar 2005.

samedi 23 septembre 2017

MULLERES E HOMES, E VICEVERSA

HAI QUE SALVAR a Rilke», escribiu a princesa Maria von Thurn und Taxis en 1916, décadas antes de que Spielberg copiase a frase para salvar o soldado Ryan. A nobre eximiu o poeta da obriga de marchar co exército austrohúngaro para abatir inimigos rusos, segundo conta Adam Zagajewski en ‘Releer a Rilke’ (Acantilado). Logrou que destinasen ao poeta ao monótono e seguro Arquivo da Guerra de Viena. A princesa admiraba a Rainer Maria Rilke, pero non se resistía a dirixirlle cartas chamándoo Doutor Seráfico.

Para o escritor alemán, que se deixara contaxiar polo enxalzamento bélico nas primeiras semanas da Gran Guerra, eludir o combate foi unha humillación. Non menor que a vergoña de soportar ao brutal sarxento que se burlaba de que, entre Rainer e Rilke, levase o nome feminino de Maria. Nunca escoitei que Manuel María soportase un desprezo similar na mili. O sarxento ignoraba que a nai de Rilke vestírao de nena ata os cinco anos para convertilo no holograma da primoxénita, que morrera. A mofa sería aínda máis humillante.
Poucos homes aceptan os atributos femininos. Unha maioría rexeita verse influído por características sentimentais ou delicadas e, polo tanto, femininas e traidoras ao ardor guerreiro. Siri Hustvedt observa en ‘O verán sen homes’ (Hugin e Munin; Anagrama, en español) que os homes unicamente len a homes, mentres que as mulleres non ignoran as obras de escritores. Mesmo as novelas de varóns que critican as teorías en expansión sobre a condición feminina, como Javier Marías co seu recente ‘Berta Isla’ (Alfaguara).
Este verán houben de superar un perxuicio para ler ‘O verán sen homes’. Non foi un reparo de xénero, senón unha reserva de parentesco. Siri Hudvest está casada con Paul Auster e non podía afastar a sospeita de que a valía literaria quedaba subordinada a motivacións maritais. Non me parece un criterio válido para Jorge Herralde, editor de Anagrama, nin para Alejandro Tobar, editor de Hugin e Munin; pero non vía iluminarse a sombra desa nube. Así que lin esa novela sobre unha profesora que volve á súa vila natal para sobrelevar que o seu matrimonio de trinta anos acabase disolto polo seu home a causa dunha terceira. A obra pareceume magnífica.
O home da protagonista actúa como unha boa parte do universo masculino, que consideraba as mulleres segundo un criterio da función que teñen na súa vida: nais,esposas, fillas, amigas, amantes; pero non como persoas capaces de desenvolver actividades sen apoiarse nun varón. Ese é un descubrimento recente da sociedade occidental. No resto do mundo, as mulleres malviven na Idade Media. Unhas soportan a pata quebrada e mesmo hainas culpabilizadas por velos, hijabs, burkas e todo ese catálogo Venca de marcos que delimitan a pertenza a parentes varóns. Non faltan as que xacen na tumba fría.
Como non sabemos reparar as grandes inxustizas sociais con mesura, facémolo con exaltación. Nun recente premio de poesía, no que os nomes dos candidatos estaban boca arriba, a presidencia do xurado anunciou que pretendía galardonar a unha muller. Non buscaba compensar a histórica desvantaxe feminina cun factor de corrección, senón excluír unha parte dos aspirantes por ser portadores de feromonas macho, como se iso fose voluntario e mesmo penalizable.
Primar os valores de integración social sobre os literarios é unha inxustiza que se xeraliza. Dende hai anos padecemos a recuperación da memoria histórica, non pola vía lóxica da análise científica e a rehabilitación das vítimas, senón pola vía pouco rigorosa da fantasía narrativa. A literatura galega nunca se caracterizou por ter unha novelística sólida, pero a inclinación a conceder premios, homenaxes e reutiteos a textos nos que os republicanos eran —en global e sen matices— doutores seráficos e os fascistas non escaparían do Inferno no caso de ser sometidos a un xuizo con garantías danou a credibilidade e a calidade da nosa narrativa.
Un amigo mandoume un Wathsapp o martes. Viña de rematar unha noveliña que levou o noso premio mellor dotado. «O bempesantismo cada vez parece máis intenso», lamentou. Despois, indicoume que, se non fose porque trata o cancro, a súa sorte podería ter sido ben outra.
Intercambiando mensaxes con el, acordei doutra amiga, Teresa, que se quixo escritora. Atopábase coa súa desidia ao comezar cada novela. Teresa tomaba zume de tomate para que ninguén lle gorronease na pista da Black da Compostela dos 80. «Vou escribir unha novela de aeroportos, están de moda as novelas de aeroportos», prometía en setembro mentres bailabamos. «As novelas con gatos, o que se leva son as novelas con gatos», proclamaba en abril cando pechaba a discoteca.
Seguro que Teresa renunciou ao soño de publicar, pero non puido renunciar ao seu olfacto para as tendencias novelísticas porque lle vén instalado de serie. Aposto que me aconsellaría escribir unha historia de barbarie falanxista ou dun problema social cun punto de vista feminino. Ignoraría o seu consello porque deixo que me guíe o Rilke de ‘Cartas a un joven poeta’ (Alianza): «Non escriba versos de amor. Fuxa de formas e temas demasiado correntes».

Posté par Jaureguizar à 20:43 - Commentaires [0] - Permalien [#]


samedi 16 septembre 2017

OS POETAS QUE LANZABAN OUVEOS CELESTIAIS

21373457_141984679736639_3932406424822349824_n

O CEO IMAXÍNOUNOS felices, supoñía John Ashbery. Mrreu o luns, despois de 90 anos que foron tan extensos, confusos e sorprendentes como a estética que herdou de Walt Withman. Non logrou facer da súa vida algo coherente, que era un asunto que amargaba a Erza Pound. Ashbery era o último poeta nacional de Estados Unidos, un país que Withman definiu como «un poema en si mesmo»; cando menos, un poema longo, perplexo e emocionante.

Ribadeo non é unha nación. A característica máis importante para demostralo non é tanto ter unha lingua de nós —o inglés é a idioma coloquial no noso mercado de abastos—, senón que contamos con ventos propios: o Nordés, que abrangue todos os aires que sopran entre o Norte e o Leste, e o Terral, que é un vento sur manso e desalentado. Non somos unha nación como consecuencia dunha enorme preguiza, porque ninguén se puxo a declarar o noso carácter nacional. En Ribadeo prefírese beber Amoriño ao sol lento das anchas terrazas do Cantón. Os poetas patrios son escritores que se motivan publicando na prensa local e que forman un colectivo que se recoñece pola rúa e que se mira con desconfianza ao lerse no xornal.


Hai anos xa que finou unha muller gordecha, que aínda conservaba un eco de Marilyn no pelo tinxido de bronce e nos beizos pintados de xeranio. Era a nosa poetisa nacional, recoñecida entre o parnaso local que conspira anchamente contra os novelistas. Aínda lembro aquela muller. Citaba a Lautréamont con voz de mezzosoprano francesa baixando unha rúa que desemboca no muelle: «A poesía debe de ser feita por todos». Pasáballe como a Ashbery, que espertaba no medio dos soños «coa boca chea de palabras».


A poesía faime desconfiar. Non podo crerme que os seus autores teñan tantos sentimentos e sensacións bulindo no seu corazón sen sufrir un colapso. Xa o recomendaba Maiakovski en 150 millóns: «Esquecede/ os poetas/ que lanzan ouveos celestais». Ashbery engadía que «moitos deles acabaron escribindo meras listas de imaxes exóticas e parvas».


Había poucas cousas que horrorizasen a Lenin. Unha noite esqueceu unha lista enriba da mesa con dous nomes tachados. Ao amencer os verdugos déronlles a brutal aspirina da morte. Ao mediodía Lenin chamounos ao despacho. Miraba o papel dos condenados sen poder conter a risa. «Os dous nomes tachados eran os dous únicos que non había que fusilar, eran amigos meus da mocidade!». O absurdo do seu propio criterio asasino divertíao; pero a poesía non lle facía chiste, irritábao: «Non é vergoñento votar a favor da publicación dos 150 millóns de Maiakovski con 5.000 exemplares? Non é máis que necedade, disparate, extravagancia e pretensión», denuncia nun telegrama a Prokovski. Ao cabo, máis acalmado, permitiu que se editasen «menos de 1.500 exemplares para bibliotecas e toleiráns».


Non son catador de poesía, tampouco de ventos. O Nordés é un aire que limpa, que arrastra as nubes contra o fondo da ría, un aire perturbador ao que os ribadenses culpan dos seus cambios de humor. Cousas dos electrodos que andan ás ceibas no aire.


No verán sopra o Nordés nas redaccións. Trae uns rapaces que veñen aprender e aprendernos, meten nos xornais a vida que bule no exterior. Este verán de tramuntana soberanista e sequedade no ceo da Moncloa, Álvaro Inglés faloume sobre o trap, unha evolución do rap.


Descubriume a Kaixo, un deses cativos que non se quitan a carapucha nin a cuberto. Naceu en Vigo e vive ao albur dos ventos que sopran en Porto. Escoito a outro galego, Hard Gz, que me deixa frío. Probo aos reis do xénero: C. Tangana, que ten curiosidade, e Rels B., que ten discurso.


Pero hai poesía en Kaixo, poesía dominada polas imaxes pictóricas, como a de Ashbery; poesía escrita en español con inxertos en inglés para axustar as rimas: «Estoy disparando al aire, saltando del bridge (ponte)». Os seus cantos habitan no caos, na destrución, no «newpunk», como o define el. Ten escenas logradas: «Solo hay una muerte asegurada/ con las muñecas crying (chorando)». As venas cortadas polos pulsos choran sangue.


En I don’t care (Non me importa) sitúase, quizais sen sabelo, nas teorías de Theodor Adorno. «Despierta del coma, para la industria no vale mi forma de estar», trapea. O filósofo, malia ser marxista, opoñíase á cultura popular. Denunciaba que industria cultural extirpara o sentido crítico da creación porque creara a cultura mansa e cálida que difunde os medios para que sexa consumida coma unha aspirina doce pola poboación.


Kaixo asegura que lle queda pouco da felicidade que o ceo imaxinou para el: «La salud ya me la estoy dejando, el amor ya lo he perdido, así que solo me queda el dinero». Aspira a ser famoso, na medida limitada en que un artista pode ser famoso de non ser C. Tangana e de non acertar na aposta ao 13 vermello con Mala mujer. Non ten a técnica literaria de John Ashbery, claro; pero tras a escrita de Kaixo pálpase a mesma sinceridade e a frescura. Non desconfío de ningún dos dous. Aseguraría que ao trapeiro vigués lle acontece como a Ashbery, que esperta «no medio dun soño/ coa boca dun chea de palabras descoñecidas». O escritor norteamericano recibiu «a fráxil aspirina da morte» no anoitecer do luns e marchou co vento malvado de Verlaine.

vendredi 8 septembre 2017

NACIÓN DE BREOGÁN, NACIÓN DE MEIRÁS

 

banksy_lenin_wall

AGORA QUE ESPAÑA está nas súas postimerías polo avispeiro catalán, trato de coñecer a definición de Galicia para o 2 de outubro. Consulto o Twitter de Cascarelo coa fin decoñecer os avances nominativos. O PSOE acollera a proposta murguiana de «nación de Breogán» que formulara Ramón Villares, pero este verán Cascarelo informounos de que había que chamala Galifornia, dado sol de Lafuente Estefanía que esmagou a nosa terra. Sen tempo a que fermentase unha doutrina xurídica sobre esa cualificación, Cascarelo xa a conduciu a unha vía morta para substituíla pola de Galifato.

     Temo que me pasará a vida diante dos ollos sen que dea concretado de que falamos cando falamos de Galicia. Síntome confuso como Roberto Varela (Meaño, 1959) en 2009, cando renunciou a unha sinacura en Nova York para asumir a azarosa Consellería de Cultura. A súa aterraxe foi tan curiosa como as súas postrimerías. Para o termo postrimerías remítome a sor Cleofé, que me explicou no colexio que era «o xuízo postmortem que nos premia coa Gloria ou nos condena co Inferno». Ignoro como se di postrimerías en catalán.
     O diplomático de Meaño debeu de acordar do apolíneo xeneral Alcibíades ao ser rexeitado polo vello e sabio Sócrates. O filósofo grego explicoulle ao militar que non estaba disposto a cambiar «ouro por cobre». Roberto Varela era o terceiro na lista de conselleirables. Ramón Villares rexeitou o cargo por un asunto de fondo e Darío Villanueva, por un asunto de formas. Por ouro ou por cobre, Varela cruzou a porta de San Caetano coa ilusión recén abrillantada. Pouco despois falamos en Láncara, baixo o sol das Letras Galegas nas que se escribiu o nome de Ramón Piñeiro nas estelas funerarias. O pontevedrés pareceume un home benintencionado que abría os ollos como as bonecas de Famosa. Destacoume que estaba agradecido de que o país o recuperase e de que tiña «boa disposiçao» —citando a Almeida Garret— a renunciar aos paseos por Manhattan e a un periplo internacional que comezara na infancia, cunha viaxe no camión do seu pai a Lugo.
    Como conselleiro aplicou a tríade da lóxica hegeliana, tratou de facer a tese, a antítese e a síntese á cultura do país, coa fin de facer o maior ben. Cando marchou en 2012, aínda estaba en plena dixestión dialéctica.
     A diferenza de Varela, dona Carme Polo de Franco non consentía que lle desen cobre por ouro porque era máis epicúrea que socrática. Sócrates visitaba cada mañá o mercado de Atenas para pasearse entre os postos de aceite do Peloponeso, especias do Líbano e sandalias de Kolokani para convencerse de que era rico porque non necesitaba nada do que lle ofrecían. O pensador era un exhibicionista. Tras esa afección a amosarse pode estar o seu rexeitamento a Alcibíades.
     O carácter de dona Carmen forxouse na biblioteca de El Pardo coa lectura de Aristófanes como entremés do rosario nocturno. O seu pasatempo favorito nas festas de gardar era pasearse entre propiedades alleas suxerindo ao pobo que lle regalase todo canto obxecto que lle gustaba. Ben pensado, o seu home non era un aprendiz: conseguiu facerse co pazo da Pardo Bazán en Meirás despois de que lle organizasen un crowdfunding.
     Sobre Nova York explica Roberto Varela que parece que «es veciño de alí dende o primeiro día», pero tamén que é o lugar no que máis se sente o áspero alento da soedade. Da cidade desgústaslle que «es valorado polo que tes». Non como en Galicia, onde un currículo intelectual vale polas amizades que poida contar entre as murallas de Compostela. Esa singularidade do noso país —ou de Galifornia, se se quere— non foi asumida porlo diplomático de Meaño. Sendo conselleiro deixouse fotografar no seu despacho mentres xantaba. Diante del víase nunha bandexa unha Coca Cola cosmopolita con gornición de cenorias cativas. Unha ofensa para os galegos.
     Cando pechou a porta da consellería en 2012 deixou dentro a ilusión e cargou con caixas de perplexidade. Varela quedou lonxe de identificar a alma do país, que ten o filial e o gastronómico como coordenadas de poder, que planifica orzamentos tomando viños no Franco e xarrete no Carretas.
     O exconselleiro conta na entrevista que o seu interese maior na vida foi entender a Hegel, que para iso marchou a Alemaña para aprender a lingua. Pensaba el que a Hegel hai que lelo na súa circunstancia. E confesa que non o entendeu, e confeso eu que teño unha lista de hegelianos frustrados para non sentirme so.
     Arestora digamos a coro «mea culpa» mentres nos flaxelamos para aceptar que España continúa igual que cando Varela a deixou por vez primeira nos anos 70. O sistema legal permite que os herdeiros de dona Carmen Polo gocen aínda do pazo que lle regalou ese avó que lles mandaba postais estivais dende Galicia. Redactábaas coa mesma letra humilde e coqueta coa que asinaba as penas de morte.
     Contraditoriamente, hai un barrio de Ferrol, Canido, buscando sitio no concerto das nacións cun convite a Bansky para que lles regale un grafitti clandestino. A nosa peculiar normalidade é que os Franco publiquen o álbum do veraneo en Meirás no ¡Hola!, o BOE impreso en papel cuché, como fixeron hai tres anos. Eles si que coñecen a terra do seu avó.

dimanche 6 août 2017

NUNHA PRAIA NUDISTA, CUBERTO POR TOLSTOI

Midnight-Cowboy-9

 

A PASADA FIN de semana vinme conducido a unha praia pola miña familia. É sabido que as clases medias que habitaban a Cova Eirós, en Triacastela, decidiron acabar cos clans e organizarse en familias. Nese momento, a liberdade individual foi botada á sima onde se lanzaban os animais enfermos e os cadáveres dos vellos. Cando eu era un rapaz e veraneaba en Foz, éramos tantos —sumando avós, tíos pais e fillos— que nos coordenábamos coma un clan e non coma unha familia. Eu agradecíao porque podía esconderme na penumbra da casa para ler a Jules Verne sen que ninguén me botase en falla na Rapadoira, a praia luminosa á que me encantaba ir xogar ao béisbol nos días grises, eses que non contan no calendario estival.
Hai dous sábados entrei no coche da miña familia en Ribadeo e emerxín vinte quilómetros máis aló, en Santa Gadea, que é un areal asturiano de forma semicircular, como era o Pnyx, a plataforma na que se reunían os atenienses para debatir e votar democraticamente. Santa Gadea ten sona de ser unha praia nudista; unha característica que, neste momento septembrino da miña vida, todo o que me excita é o pudor.
Baixei ao areal cun fragmento de tea que tapaba a miña convención social, algo tan ridículo que nunca se lles ocurriría facer na Cova Eirós. Atopei alí o meu veciño Fidel. Estaba sentado nunha cadeira de praia e tamén cuberto a discrección, polo que puiden mirar o libro que estaba lendo: Los hermanos Karamazov (Alba),de Dovstoieski. Nese momento, púxenme colorado e apretei os brazos contra o corpo. Fidel miroume sorprendido. Baixou a vista para comprobar que levaba bañador e pareceu non entender nada, pero calou porque ten unha educación ben asentada. Despedínme del atropelando unhas palabras con outras.
Pouco despois, dei unha excusa incoherente á miña familia e busquei un curruncho entre as rochas para poder ler a novela que levara para distraerme: Anna Karénina (Penguin Clásicos), de Lev Tolstoi.
Descoñezo os motivos de Fidel para ler a Dovstoieski, pero eu fágoo con Tolstói porque Milena Busquets afirma que, para ser elegante, hai que ler os rusos e eu aspiro a ser elegante, cando menos moralmente elegante.
O meu horror no encontro é que empecei a sospeitar que a vida de Fidel pode ser paralela á miña e que el tamén foi sometido pola súa familia: esa institución na que as minorías non son libres, senón que se entregan á obediencia da vontade maioritaria. A familia reúnese no Pnyx e vota: Hai que ir á praia? Vaise e punto.
Xa concreta Paul Renard que «o home verdadeiramente libre é o que rexeita unha invitación a cear sen dar explicacións». Non atendo o seu consello porque a vida é unha mestura de esperanzas e temores, e resulta máis fácil alimentar as esperanzas e enfrontar os temores nesa cova protectora que é casa familiar.
O martes estaba so en Lugo. Foi o día dedicado a esa tribo que convimos en chamar Galicia. Estaba intranquilo, como en Santa Gadea, porque volvera constatar que a esquerda nacionalista galega é a partícula máis divisible do universo e o clan celebrou a xornada repartida en familias. De quitada a UPG, o resto dos militantes desafían á soedade.
Non daba durmido, polo que busquei unha película en TCM. Apareceu Midnight Cowboy, con Dustin Hoffman facendo de Ratso, un buscavidas gangoso e coxo, e con Jon Voight no papel de Joe Buck, un pailán cun físico que fascinaría en Santa Gadea. Como ambos os personaxes non teñen a quen recorrer nunha Nova York miserable e fría, forman unha familia sen chegar a transformala en parella. Milena Busquets confesa en Todo esto pasará (Anagrama) que envexa a amizade entre homes. As amigas viven a súa relación «como un noviazgo eterno, accidentado, intenso y pasional; mientras que lo de ellos se suele parecer máis a un matrimonio bien avenido, sin grandes emociones, pero sin grandes altibajos».
Picasso e Guillaume Apollinaire sostiveron unha amizade simple e masculina cando os dous eran anóminos superviventes en París. Fernando Colomo fala desa amizade na película La banda de Picasso, unha comedia estruturada arredor da inculpación dos dous artistas como ladróns de La Gioconda no Museo do Louvre. Colomo manda xestualizar aos actores como se interpretasen cinema mudo e sube o volume da música a un nivel insufrible, pero acerta a facer brillar o seu guión cincento cunha frase real de Picasso: «Os mediocres copian, os xenios rouban».
 tamén é unha historia de ambición, dun pícaro que soña con vivir nun lugar no que a temperatura non baixe de 20 grados e dun gigoló que soña con triunfar a base de deitarse con ricas. Ratso trata de enganar varias veces a Joe Buck ata que se dá de conta de que son unha familia, de que precisan un doutro para poder sobrevivir fóra da cova, un apartamento cotroso.

samedi 29 juillet 2017

VICENTE RISCO MORRE COMO MARÍA ESTUARDO

Vicente_Risco

TEMO QUE Vicente Risco levou o seu amor polos mitos demasiado lonxe. «O meu pai cría no Deaño como persoa», revela o seu fillo Antón en Risco segundo Risco (Galaxia), o libro de conversas con Arturo Lezcano.
Os mitos son útiles na infancia, para explicarte o mundo cando aínda non tes suficiente cultura científica. Os amigos do meu barrio, cando nenos, xogabamos ás guerras dos nosos antergos. Duraban pouco tempo. Nada máispoñernos, empezaba a discusión sobre se Medea, a filla do rei da Cólquide, foi raptada polos argonautas gregos cando se achegou á praia para mercar xoias ou se namorou do capitán da expedición. Heródoto non o deixa claro e, como non había internet, toda a nosa fonte era un libro do historiador de Halicárnaso que eu levara clandestinamente da biblioteca do meu tío Santiago.
Os libros para cativos escaseaban daquela. Tiñamos que botar man deses textos initelixibles, pero fabulosos, nos que o tráfico marítimo no Mediterráneo Oriental era denso e un tanto inconsciente porque, a dicir de Heródoto, estaba inzado de monstros que devoraban os mariños.
Na infancia de Risco a carencia de lecturas resultaba aínda máis fonda. Otero Pedrayo cóntalle a Víctor Freixanes en Unha ducia de galegos —recuperado por Galaxia– que el e máis Risco –que naceron, é sabido, no mesmo edificio da rúa da Paz en Ourense— xogaban a recrear unha e outra vez un libro de debuxos que contaba a historia de María Estuardo, a bela raíña escocesa que leu poesía en francés ata que a súa primea Isabel a mandou ao cadarso. Otero non explica quen decapitaba a quen, pero podemos supoñelo.
Risco botou en falta unha biblioteca maior durante toda a vida. O seu fillo conta que, de cando en vez, exasperaba e fantaseaba con ter cartos «para alugar un camión e ir a Francia para cargalo de libros». A súa concepción, bastante acertada, era que os galos eran un país culto en comparación con aquela España gobernada por sarxentos toscos, blasfemadores e mascadores de tabaco. «Polo menos, os militares franceses saben escribir», aseveraba.
Supoño que se refería a Napoleón, que era quen de combinar a brutalidade dos húsares coa delicadeza dos poetas. Pero ben podería ter escoitado falar de Jean Lartéguy (1920-2011), autor de novelas como Os centurións, sobre a guerra de Alxeria. Latérguy comenzou a súa carreira nas armas e nas letras escapando da Francia ocupada polos nazis cara á España franquista, onde foi detido e recluído nun campo de concentración. Aos nove meses deu escapar «entre dous sacos de arroz». Estivo combatendo en África ata que decidiu seguir a súa guerra contra o baixiño de Ferrol e buscou un contacto no maquis. O contacto era un axente dos servizos secretos, un erro que lle custou novos períodos de cárcere. Unha vez liberado, reintegrouse no exército francés, que o mandou a combatir en Corea en 1950. As crónicas sobre a Guerra de Indochina valéronlle o premio periodístico Albert Londres, o máis prestixioso do seu país.
Albert Londres (1884-1932) foi un dos primeiros xornalistas en escribir sobre colonialismo. Tras asinar reportaxes que denunciaban a compravenda de rapazas europeas para ser prostituídas en Bos Aires, marchou a Sanghai co propósito de investigar o tráfico de armas co que empresarios franceses, ingleses e alemáns alentaban as guerras coloniais.
Despois dun ano de reunir datos nuns cadernos negros que levaba sempre repartidos polos petos da súa roupa, embarcouse de regreso a Francia para redactar unha serie de traballos que o situarían enfronte dos homes máis poderosos de Europa. O barco atracou un atardecer no golfo de Adén para recoller pasaxeiros. Ás dúas da madrugada declarouse un incendio en proa, na zona do camarote 6, onde durmía Albert. Había dous focos de lume.
No agradecemento do Premio Albert Londres, o militar e escritor Jean Latérguy comentou que «seguín o final dos grandes imperios coloniais, a época era fascinante, era o derrube dun mundo».
No comezo desa época atopamos a Napoleón. O historiador francés Max Gallo conta no voluminoso Napoleón (Planeta) a chegada de Buonaparte con dez anos á Escola Real Militar de Brienne. A cada infante deixábanlle unha parceliña de terra para que cultivase e coñecese a vida labrega. Ese costume estaba inspirado no neorruralismo que afectou á burguesía de París. Buscaban un contraste pastoril a toda a barbarie que estragara a cidade durante a Revolución. Os compañeiros cavaron e sementaron. Napoleón tamén, pero antes chantou uns paos arredor da súa chousa para protexela.
Hai dous anos, Max Gallo confesouse: «Crémomos inmortais e non o somos. A palabra ‘inmortalidade’ é unha sorpresa difícil de rexeitar». Cando expresou iso non estaba pensando en Napoleón nin noutros colosos sobre os que escribiu ( Robespierre, Garibaldi ou Xulio César), falaba de si mesmo tras anunciar que padecía parkinson. Morreu o pasado mércores.


mercredi 26 juillet 2017

OS AMIGOS DOS MÚSICOS TAMÉN SON MÚSICOS

 

7a9fc0e3-3848-4c41-af32-9fe5755c835a

NON SOMOS CONSCIENTES do valor da nosa cultura. Deberíamos prestarlle máis atención porque empeza a ser unha civilización mesopotámica: ten uha solidez centenaria, abrangue todas as artes con riqueza en cada disciplina, e está a unhas décadas de ser unha bonita fonte de inspiración para souvenirs.

    O problema non é soamente que os galegos estean tolerando que o seu idioma, o seu punto de vista da realidade, desapareza; o problema é que vai arrastrar á cultura. Si, sen idioma que a sustente, non hai cultura. Non, non se pode ser escritor galego en español; acabemos dunha vez con esa broma. Mesmo as artes máis puramente visuais precisan dunha lingua nas que ser explicadas. Así que temos unha cultura avanzando con paso de vítima cara á súa extinción. Nunhas décadas, o Museo do Pobo Galego terá que aumentar a súa sed porque seremos unha curiosidade para os antropólogos.
    Creadores e artistas adoitan botar a culpa á mingua de falantes. O lema, xa cansino, que sintetiza a súa teoría é: «A culpa de quen é? Dos que votan ao PP». Curiosamente, os que votan ao Partido Popular son os que máis galego falan; aínda que non por un impulso de conciencia, senón por inercia. A administración podería facer máis pola lingua, evidentemente; pero quen ten que conservar a lingua é a cidadanía. E anda noutros falares.
   Podemos seguir esparecendo o esterco polas fincas alleas, pero o problema fundamental é que a cultura galega colleu o vicio de lograr unha boa parte da súa financión recorrendo aos fondos públicos. Cando houbo cartos, todo parecía funcionar; mesmo houbo algúns ilusos que se profesionalizaron a forza de remitir facturas a Xunta, deputacións e concellos. O convencemento de que o público era un graneiro de tamaño infinito estableceuno Jesús Pérez Varela. O exdirector de El Imparcial repetiulle tantas veces á orella a Fraga aquilo de «non es home, es César», que ambos os dous acabaron por crelo. A maiores, Pérez Varela deseñou unha campaña exemplar para explicarllo ao electorado galego co éxito coñecido. O presidente agradeceullo entregándolle o departamento que os gobernantes consideran menos rendible de cara aos comicios, a Consellería de Cultura.
  Pérez Varela entrou no seu despacho de San Caetano e descubriu que tiña tres cousas grandes: pasado a ocultar, presuposto a repartir e descoñemento a disimular. O conselleiro logo entendeu que o tamaño do seu orzamento era tan colosal que lle permitiría poñer os intelectuais a mirar para calquera lugar que non fose a súa biografía e a súa formación. Así que pediu unha axenda telefónica de creadores, artistas, monicrequeiros e paseantes para distribuír cartos a discrección, sen preguntar pola orixinalidade nin a calidade; nin, xa postos, polo interese social.
   Non lle negarei a Pérez Varela que era un estratega político notable. Ao pouco de elevar a Fraga ao cesarismo, entendeu que necesitaba proxectalo máis alá do seu periplo vital. Convenceuno de que debería deixar o seu Templo do Cometa para cando xa non estivese. En 2001 o presidente accedeu e o conselleiro voou a Nova York. para entrevistarse co arquitecto Peter Einseman. Solicitoulle que a biblioteca da Cidade da Cultura acadase a «altura do Alcázar de Toledo» e tivese capacidade para «un millón de libros». O arquitecto lembrou nese momento as boinas e os carros que vira nunha viaxe á España. Eu, cando paseo entre os andeis baleiros da Biblioteca do Gaiás, lembro esa esixencia do conselleiro.
Nese tempo, a cultura galega floreceu exhuberante como un xardín salvaxe e caótico. Todos éramos artistas porque sempre había unha deputación ou algún concello que podía completar a financiación da Xunta para pagar o proxecto máis persoal e inintelixible, a actuación máis improvisada e extravagante. Xa non eran soamente os músicos os que podían subir ao escenario, tamén os amigos dos músicos podían ser músicos.
    Cando Fraga non logrou formar goberno, en 2005, Pérez Varela buscou o seu El Dorado na República Dominicana. A herdanza que legou a Ánxela Bugallo era un modelo autocrático incompatible co rigor que debe amosar a cultura como modelo para o avance da sociedade. A conselleira tratou de ordenar o presente e o futuro cunha serie de plans sectoriais. O programa funcionou ata que os seus compañeiros de partido escribiron o seu nome nunha peza de terracota e a mandaron ao ostracismo con notable torpeza.
   O seu sucesor, Roberto Varela, adoitaba coller autobuses e regresar á casa camiñando en Nova York. O seu modelo non era o mito franquista e rancio do Alcázar. Chegou anunciando que evitaría «as listas de estrelas» para promover «máis actos e máis pequenos», é dicir, evitaría os espectadores ocasionais que acoden a grandes eventos e buscaría un público formado e constante. Logo se decatou de que o criterio de xestión non mudara dende que o fixara Pérez Varela: xuntar 40.000 personas diante de Bruce Springsteen para que o César puidese ver a foto nas portadas, sen ter en conta que ese público era flor dun día. Roberto Varela colleu o primeiro avión que despegou da Lavacolla.
    Nese momento, co modelo varelista superposto sobre o modelo sostible de Bugallo, chegou a crise para arrasar coa propia Consellería de Cultura. Ao sumarse á Educación, queda condenada a un papel de eterno secundario.
   O resultado dese choque de modelos acontecido nun momento de escaseza tivo como consecuencia que a cultura galega empezou a amosar un cansanzo provocado pola falta de orzamentos para sustituír a carencia de venda de entradas ou de compras de libros.
    A situación actual é que hai unha vintena de persoas que definen a cultura do país. Son os responsables de cultura na Xunta, as deputacións e os sete grandes concellos. Non son artistas, son políticos; non deciden con criterio intelectual, senón político.
   A consecuencia é que no discurso creativo non importa tanto a expresión persoal como a defensa de discursos dominantes na sociedade, como o feminismo, os movementos migratorios ou a memoria histórica. Non critico a defensa deses valores, critico que esa defensa imponse sobre os valores artísticos. O contexto non cambiou: en vez de ver os músicos sobre o escenario, seguimos vendo os amigos.
   A cultura galega ten un sustento público, pero non ten público. Non hai ámbito que se libre diso. Mesmo no teatro, que adoita desprezarse como unha disciplina desenvolvida por personas que requiren de pouco para vestir e menos para comer. Temos a íntima sensación de que o mérito dos actores limítase a finxir como calquera de nós na vida cotiá.
Temos a xeración de intérpretes e técnicos mellor formada e con máis experiencia da nosa historia, pero eses actores e eses técnicos tan excelentes siguen vivindo maiormente das montaxes que financian as institucións como socios maiores ou das súas intervencións na televisión pública. O teatro galego asentouse tamén sobre a facturación ás institucións políticas e non se tomou a molestia de asegurarse espectadores.
   As compañías que desenvolven o seu traballo en condicións son as que souberon mirar máis aló nos 90 e nos 2000. Un exemplo é Chévere, que agora está exhumando montaxes celebradas naqueles anos nunha volta que revestida de mito, pois os espectadores presumen en Facebook de que, aínda que non viran Río Bravo no seu momento, puideron facelo desta volta.
Xunto a Chévere contaremos a Voadora, Sarabela e Producións Excéntricas; compañías que son trens de longo percorrido e que aprenderon o ritmo da colleita e o ritmo do barbeito.
O público atopámolo neses grupos que traballaron de xeito continuado cara á platea e nos lugares nos que houbo unha traxectoria longa de asistir ao teatro, onde houbo unha programacion extendida durante anos que permitiu crear uns afeccionados con criterio: Santiago, Narón e Carballo.
    A diagnose pode aplicarse tamén á edición de libros. As dúas grandes, Xerais e Galaxia, van soportando o seu peso e, arredor delas, seguen existindo numerosas editoras cunha estrutura lixeira e cunha crecente especialización (Rinoceronte, Urco, Alvarellos, Chan de Pólvora,...).
    No ámbito literario, seguen brillando a literatura xuvenil —pola obvia prescrición e por fenómenos como Ledicia Costas— e a poesía, que mantén unha vitalidade sorprendente. A singularidade da lírica galega é que logrou asentarse nunha posición central, diferente á marxinalidade á que a someten outas culturas.
    Na narrativa, hai figuras que teñen o seu censo lector fixo, como Manuel Rivas. O resto dos escritores non acaban de dar con historias que atraian ao público; un problema que logran solventar, de xeito excepcional, autores como Domingo Villar ou Pedro Feijoo.
A crise económica deixou consecuencias graves nas artes plásticas, basicamente porque as dúas caixas de aforros (Caixanova e Caixa Galicia), xunto coa Fundación Barrié e Unión Fenosa, achegaban os orzamentos que termaban en boa medida do sistema de exposicións e programacións.
   Desaparecidos varios dos actores empresariais e minguados en boa medida os presupostos dos restantes, a solución dos comisarios é baixar os sotos para buscar obras nos fondos propios, obras que se soben no montacargas ás salas de exposición cunha excusa temática máis ou menos comprensible —a cidade, a paisaxe, a muller,...— e que se prolongan durante tempadas extensas. A consecuencia é que os afeccionados acaban deixando escapar un bocexo ante a falta de aire fresco. Xa se sabe o que acontece nos ambientes cargados.
    Neste sopor sálvanse o Museo de Pontevedra, que anuncia a principio de ano catro mostras de calidade, e máis o Museo de Belas Artes e a Fundación Seoane da Coruña, que manteñen un ritmo continuado de oferta. O Marco vive sen vivir nel, sometido ao impredecible temperamento que rexe o Concello de Vigo, e a Barrié contempla o futuro con temor.
  Con todo, a entidade que nos define é a Cidade da Cultura: unhas instalacións espectaculares e unha planificación de actos razoable que ten chamar por un público que, no máis próximo dos casos, está a dous quilómetros. Iso si, Pérez Varela logrou que fose máis alta que o Alcázar de Toledo.

samedi 22 juillet 2017

A CONVERSA QUE CALOU FAULKNER COA SÚA NAI

 

faulkner-uva-bw

 

AQUELA TARDE de 1931 a calor húmida pesaba a mala idea sobre a casa de William Faulkner. O escritor miraba á súa nai, sentada na cadeira grande do salón. Falaban de calquera tema, pero Faulkner botaba olladas fugaces á ventá, por riba da Remington coa que escribira dous anos antes a novela Santuario (Alfaguara), aburrido por aquel diálogo intrascendente. O incómodo non era a conversa que estaban mantendo, senón a conversa que estaban calando.
O novelista viña de publicar Santuario. Interrompera o seu costume devoto de agasallar á nai cun exemplar, como fixera coas obras anteriores e como faría coas posteriores. Non foi desprezo nin esquecemento, foi pudor. A muller fixérase co libro pola súa conta. Leuno e, por vez primeira e última, nada lle comentou ao fillo sobre as súas impresións. Así que, para ocultar ese silencio, escoitaba con atención forzada a William contándolle que un cabalo dun veciño toleara por culpa da calor e entrara nun bar da cercana cidade de Oxford. A nai volveu preguntarlle por que se negaba a instalar aire acondicionado naquela casa, en Rowan Oak, e a resposta chegounos por un personaxe de The Reviers: «Xa non hai estacións, os interiores están ideados artificialmente para quedar en 15 graos no verán e 32 graos no inverno, de xeito que os reincidentes coma min deben ir fóra no verán para escapar do frío e no inverno para escapar da calor».
Faulkner e a nai non trataron Santuario porque as inmoralidades son remitidas ao silencio nas xuntanzas das familias sensatas. Trátase de asuntos tan perigosos que nin se tocan. Existe a superstición de que mencionalos é un xeito de revivilos, de salvalos da extinción. Ambos concordaban en que o autor nunca debería ter escrito aquela novela, pero viuse acurralado pola crise do 29 e polo seu recente matrimonio. Así que, para chegar a un público amplio, escribira «a máis horrible historia» que puido imaxinar. A protagonista desa obra tan ensuciada pola barbarie, é Temple Drake, unha rapaza filla dun xuíz, que entra en contacto cuns criminais, sendo violada por un deles. O editor, escandalizado, tardou dous anos en publicarlla. Faulkner aceptou suavizala. En 1931 apareceu a segunda versión, que converteu o novelista nunha figura popular.
A CIG denunciou que a escena do abuso sobre Temple foi escollida o mes pasado para un exame de aspirantes a profesores de Inglés en institutos galegos. O sindicato denunciou que se puxo «nunha actividade dirixida a abordar a problemática da violencia contra as mulleres», pero que se fixo «sen contextulizar». Así, ás bravas. Por unha banda, entendo que os opositores son maiores de 18 anos e presumo que coñecen a narrativa visceral de Faulkner. Por outra, supoño que a literatura inglesa ten abondas pasaxes que plasman a cuestión con menos brutalidade que a practicada polo gángster Popeye contra unha moza de 17 anos.
André Malraux considerou que Santuario era «a entrada da traxedia clásica na novela negra», pero os dramaturgos gregos ambientaban as obras no caos para conducilas cara á orde.
Os exemplos de redención eran aprezados en Grecia. Por exemplo, Pausanias conta que os atenienses conservaron a pel do profeta Epiménides en agradecemento a que os liberara dunha epidemia grazas á súa mestría en facer sacrificios nos santiarios. Gardárona porque pensaban que era un xeito de manter a súa sabedoría con eles. A decisión foi discutida porque aquela pel estaba chea de tatuaxes que representaban letras. Daquela, soamente se tatuaba aos escravos e esa condición era incompatible coa de profeta. Epiménides gravárase uns símbolos iniciáticos de relixións chamánicas propias de Asia central, pero non estaba vivo para contalo.
A conservación de supostos restos orgánicos de santos non é soamente pouco fiable, senón marcadamente repugnante. Agradezo que do corpo de Rosalía de Castro conservemos unicamente un guecho. A Deputación da Coruña deu eses cabelos á fundación dedicada á autora esta semana.
A entrega tivo a solemnidade e o sosiego preciso, polo que non deixou de recordarme a turbulenta translatio dos restos de Castelao dende Bos Aires a Galicia. Supoño que lembran aquela calorosa tarde na que o mes de xuño de 1984 estaba morrendo sobre Santiago de Compostela. Posiblemente non recorden os discursos, pero seguro que conservan a imaxe dos policías vestidos de marrón «desprazando a masa manifestante» —que diría o exconselleiro Diz Guedes— formada por nacionalistas que consideraban unha «manipulación» por parte da Xunta de Fernández Albor aquela viaxe de retorno.
Valentín Paz Andrade describía o xeito de andar de Castelao como o propio «dun mariñeiro sobre cuberta». Como se fose unha danza ritual, ese movemento torpe e confuso foi reproducido polas persoas que levaban o cadaleito do político galeguista cara ao santiario do Panteón de Galegos Ilustres. Apelemos ao poder do mito para comprender por que eran zarandeados por cargar cunha caixa que levaba, na escuridade da morte, unhas reliquias que apodreceran 34 anos antes.

samedi 15 juillet 2017

OS HOMES ELEGANTES LEN NOVELAS RUSAS

 

ce502a5d1080f7c31c6830c4bb654403

HOUBO UNHA frase de Milena Busquets que atrapei ao voo, como se atrapan as primeiras moscas do verán, cando aínda están facendo un voo de recoñecemento do mundo. «Los hombres elegantes leen a los rusos», dicía a escritora. Seica que é filla da editora Esther Tusquets e sobriña do arquitecto Óscar Tusquets, pero xa digo, todo o que lle lin foi esa frase atrapada pechando o puño no aire cálido segundo alguén a subiu a Twitter.
Os homes elegantes len os rusos. Eu estou lendo os rusos, levo uns meses lendo rusos; pero nunca pretendín ser elegante, soamente podo concentrar esforzos e cartos en ser moderno, aínda que intúo que moderno e elegante son sinónimos.
Ás veces, algúen me pregunta que debe facer para ser escritor. Case que sempre son rapazas. Agravo a voz, estarico o lombo e describo o triángulo que soporta a literatura: estrutura, ritmo e personaxes. A estrutura pode aprenderse lendo libros de guión de cine (Syd Field, Linda Seger), o sentido do ritmo cóllese lendo os franceses (Flaubert, Victor Hugo) e para dar volume aos personaxes debe imitarse os rusos (Tolstoi, Turguenev).
Non estou certo de que ler rusos sexa un signo de elegancia; pero si de que é un indicio de que o lector está interesado pola complexas emocións humanas. A primeira páxina de Anna Karénina, por quedarnos en Tolstoi, é unha explosión controlada de sentimentos que afectan ás vidas dunha ducia de personaxes. O descubrimento do adulterio que comete o príncipe Stepan cunha institutriz dos seus fillos esnaquiza a confianza da súa esposa e tambalea a estabilidade laboral de cociñeiros, cocheiros, xardineiros e criados. Un achegamento traidor entre dúas persoas é un pequeno artefacto que activa as 999 páxinas restantes da novela. Tolstoi carga ese arrinque de ironía ao describir a indolencia do infiel Stepan.
Sorpréndeme que ese carnaval de sentimentos que artellan os novelistas rusos sexa compatible coa súa preocupación pola exactitude do tempo no que ambientan as tramas: o reloxeiro alemán acode cada venres ao palacio de Stepan para poñer en hora o reloxo e as novelas de Turguenev adoitan comezar cunha indicación precisa da hora, día, mes e ano no que se inicia a acción.
Amélie Nothomb búrlase do ambiente elegante e aristocrático do que procede en El crimen del conde Neville (Anagrama). O novo libro da escritora belga enceita cunha vidente anuncia ao conde Neville que vai dar unha festa na que matará a alguén. Como axitación inicial non está nada mal. Este libro é un dos catro que Nothomb escribiu esta temporada. Cada ano escribe catro e escolle un.
Ela non é tan melodramática como o ortordoxo Gógol, quen queimou a segunda parte de Almas mortas en 1848, ao regreso dunha viaxe a Xerusalén tras decidir consagrarse á fe en desprezo da literatura.
Nabokov conservou a sensatez ata o final e limitouse a ordernar a Vera que carbonizase El original de Laura. A muller gardouna na cámara acorazada dun banco suízo, onde permaneceu ata 2008, cando o fillo de ambos, Dimitri, o entregou aos editores de Alfred A. Knopf, que lle venderon a Anagrama os dereitos en español.
Amélie Nothomb négase a destruír eses tres orixinais que lle sobran cada ano. Ao contario, preócupase polo seu futuro. Asegura que intentou depositalos no Arquivo Secreto do Vaticano, pero a sía proposta foi rexeitada con papel timbrado. A autora está convencida de que sería «o máis elegante», pero non logrou o permiso; polo que asegura que os mergullará en resina para a posteridade.
Os críticos literarios terían que andar con pistolas de silicona nos petos, como Vera Nabokov, para asegurarse de que os escritores non facían perder o tempo a ningún lector con libros malos. Deberían publicarse unicamente as novelas elegantes, no senso con que Milena Tusquets percibe a literatura rusa. Mesmo debería haber canóns de silicona para impedir o acceso a paraxes horribles, porque este acordo de que a natureza é bela por si mesma non me convence, como tampouco convencía a Josep Pla, que soamente apreciaba a natureza civilizada polo home.
A afirmación de Pla linlla a Óscar Tusquets, o tío de Milena, nunha vella entrevista na que tamén describía o concepto de elegancia de Dalí: «Un snob, decía Dalí, es el que se hace notar para que lo inviten a una fiesta; un dandy, en cambio, es el que se hace notar para que lo echen a patadas de una fiesta».
A pistola de Vera Nabokov non era de silicona, senón unha desas con balas para matar e que lle aseguraba manter a Vladimir a salvo dalgún moralista tolo. Nabokov e Vera coñecéronse en Berlín en 1923, nunha festa de carnaval. Ela levaba un antifaz, achegouse a Vladimir e recitoulle un poema dun escritor ruso novísimo, V. Sirin. Vera non puido ser máis elegante: Nabokov logo recoñeceu os versos que escribira con seudónimo.

samedi 8 juillet 2017

CALIFORNIA ESTABA DETRÁS DO CEMITERIO

 

radiohead-feature

 

A BANDA INGLESA Radiohead tivo un novo éxito a semana pasada no Festival de Glastonbury. Foi un tema que interpretaron horas antes da súa actuación. Logo de calar o cantante, Thom Yorke, o público aplaudiu con entusiasmo esa nova canción, tan inspirada e singular como as que compoñen o seu disco O.K.Computer, que cumpre agora vinte anos. Seica estaban facendo a proba de son.

    Eu souben por Rafa López, do Faro, que fora un bulo propagado por Twitter, esa arma de confusión masiva. Lembraba o xornalista que un ridículo semellante viviuse en 1971, no primeiro macroconcierto benéfico de rock da historia, organizado polo exbeatle George Harrinson e polo músico hindú Ravi Shankar, e celebrado no Madison Square Garden, de Nova York. Shankar empezou a súa actuación, os espectadores seguían con respecto e curiosidade aqueles sons exóticos. Cando os intérpretes cesaron de tocar, os asistentes responderon con entusiasmo fascinado. Ravi Shankar agardou a que acabasen os aplausos para agradecer, non sen retranca: «Se aprecian tanto o noso xeito de afinar, espero que lles guste o concerto».

   Esa reverencia, un tanto estúpida, dos seguidores cara aos artistas é un dos temas da novela gráfica Tamara Drewe (Sinsentido, 2010) de Posy Simmonds. Andei léndoo estes días baixo préstamo e recomendación de Marta Veiga. Ese tebeo é un melodrama non libre de humor ácedo que se desenvolve nun retiro para escritores na campiña inglesa. O lugar ten unha raíña, a propietaria da aldea, e unha serventa, a propietaria da aldea. Beth é unha muller de cincuenta anos que desenvolve todos os papeis —nai, amiga, asesora literaria, granxeira e cociñeira, sen deixar de ser a representante do seu home, Nicholas, un escritor de éxito. O triunfo social e literario permítelle a Nicholas cumprirse cada capricho seu, entre os que está o de humillar un envexoso profesor universitario norteamericano, Glen, que ten o prestixio de traducir a Verlaine, pero que non coñece a soberbia sensación de estar sentado ante unha ringleira de persoas ilusionadas con que lles dediques un exemplar do teu libro.
     Eu podo entender ese deslumbramento polos escritores, a pesar de que, canto máis os coñezo, máis trato de evitar a súa compañía. Dúas egocentrias aproximándose en colisión é un fenómeno astronómico insufrible.
     O meu pai tiña unha biblioteca magnífica, seleccionada coidadosamente. Pantaleón y las visitadoras ou Poeta en Nueva York estaban ao alcance físico de calquera que tivese medrado na adolescencia por riba dos 1,50 metros, pero, unha vez que me lin a súa colección das novelas de Jules Verne, prefería argallar nas bolsas de serrado que quitaba Cuadrado, o carpinteiro do meu barrio. Entre as rebarbas, que picaban nas mans e as enzoufaban de pó, aparecían ás veces libros de Zanne Grey e de Marcial Lafuente Estefanía, o autor asentado en Vigo. Os libros non brillaban, estaban gastados polas veces que os lera Cuadrado, pero recendían ao atractivo do que non tiñas a man na casa a nadaque estaricases o brazo.

     Un día, Manolo del Río, o pai da miña amiga Susana, contoume a historia de California. Ese era o nome que lle daban en Ribadeo a un prado que había tras do cemiterio onde os rapaces da posguerra para ler «as novelas prohibidas». Manolo inchaba as meixelas con picardía cando mo contaba, pero supoño que era as mesmas novelas que eu reciclaba do lixo de Cuadrado. «Eran lecturas de vaqueiros e, como sempre facía moito sol en California, chamábamoslle así a aquel prado no que sempre brillaba o sol», reveloume Del Río.
     Os libros que lían os rapaces dos anos 40, que tiñan as mesmas ambientacións e as mesmas tramas que os que líamos os rapaces nos 70, non podían igualarse en calidade cos de Vargas Llosa ou García Lorca que gardaba o meu pai con gran respecto, pero nunca volvín sentir unha emoción igual nunha sesión de lectura. O maior morbo era agochar eses volumes con historias do Oeste, buscarlles esconderites discretísimos nos ocos dos troncos caídos, porque eran tan inocentes que todo o seu escándalo consistía nun tiroteo ao sol, nunha inxesta báquica de wishkey no saloon ou nunha alegre rapaza subindo a unha habitación cun cliente ao que deslumbrara erguendo as pernas ao ritmo do can can, pero os cativos pensabamos que había un elemento estritamente inmoral tras esas actividades.
Ao cabo, nada podían ter de negativo aqueles libros. O mesmo que Radiohead e o mesmo que Ravi Shankar, soamente estabamos ensaiando para ser lectores, en definitiva, estabamos ensaiando para ser persoas.
      Algún día teremos a experiencia necesaria para aconsellarlles aos nosos fillos que non casen con escritores, aínda que Twitter acabou por devalualos. Verlaine conta en Os poetas malditos que Théofil Gautier lle prohibiu á súa cativa casar con Auguste Villier de L’Isle Adam porque era escritor e bohemio. Coñecía o motivo do seu veto: el tamén fora escritor e bohemio.

Posté par Jaureguizar à 18:27 - Commentaires [0] - Permalien [#]
Tags : , , , , ,

samedi 1 juillet 2017

O SOL DETÍVOSE SOBRE A RÚA DAS TABERNAS

 

1093e9cf5772d97a2f50abdf0dfc1397

 

DEUS INSPIROU a escrita da Biblia coa mesma ambición de grandiosidade e durabilidade que Cecil B. DeMille cando dirixiu a Charlton Heston en Os dez mandamentos. Deulle unha caxato e mandouno a separar as augas do mar Vermello. Non llo puxo fácil.
Esa escena das Sagradas Escrituras resulta espectacular, pero a miña favorita é a de Xosué detendo o sol en pleno tránsito polo ceo. O astro rei «non se apresurou en poñerse durante un día enteiro» (Xos; 10, 21) para permitir que Xosué vencese a batalla contra os cinco reis amorreos que o tiñan sitiado en Gabaón.
Non sei se foi cousa divina ou hollywodense, pero o sol botou esta semana detido sobre Galicia con evidente intención de secar as nosas roupas con velocidade de demiurgo e contribuír ao aforro de carbón para a grella.
A pesar da calor, estiven contento porque a Real Academia Galega designou a María Victoria Moreno como figura do Día das Letras de 2018. Atópolle as características positivas de ser muller, ter adoptado o galego procedendo de Cáceres e escribir literatura infantil e xuvenil.
As autoridades culturais están tomando decisións acertadas nos últimos tempos. Román Rodríguez e Anxo Lorenzo promoveron a mostra Flor Novoneyra de Antón Lamazares, aínda que tivesen que afastala á Cidade da Cultura por esixencia do guión. O edificio do Gaiás tería sido un estudo aproveitadísimo para as superproducións da Metro Goldwyn Mayer.
Mirar o catálogo de Lamazares alivioume a calor. Cada obra do pintor de Lalín nesa mostra ten inspiración nun poema de Uxío Novoneyra. Os versos do poeta do Courel habitan no frescor das precipitacións: «Chove para que eu soñe», «Chove pasesiño nas sombras/ chove pra abaixo e pra riba», «Chove/ e solo/ o quedo/ se move».
Lamazares cubre as teas cunha soa cor. Nelas escribe ideogramas do seu Alfabeto Delfín, que corresponde a unha lingua que inventou. Ese idioma ten un futuro semellante ao do galego porque soamente o coñece o artista e porque se escribe, pero non se fala. Moitas das palabras que risca nos cadros son referencias católicas. Lamazares lémbrame o expresionismo espiritual de Rothko e o neoplatonismo cristiano de Dionisio Aeropaxita, o xuíz heleno que se deixou convencer por San Paulo de Tarso.
O discípulo de Xesús foi eficaz na súa teima conversora, como debeu de selo María Victoria Moreno na súa asunción do galeguismo. Acabou tendo unha crenza tan sólida na nosa lingua que arriscou a ensinala nas catacumbas do franquismo, unha tarefa que lle custou a retirada do pasaporte.
A súa elección para as Letras do 2018 alegroume, xa dixen, polo xénero e polo público ao que se dirixía; aínda que, asegurou Víctor Freixanes, que non se decidiu «por criterios de cotas, senón por criterios de méritos, que é como se consideran as cousas na Academia».
A afirmación do presidente causoume preocupación. Se non foi seleccionada por ser muller, ser foránea e ter obras para rapaces, cales son os méritos que lle atoparon? As miñas sospeitas son variadas: ter escrito novelas —como Anagnórise— que contados membros da RAG leron; ser amiga de Alonso Montero, ou que o sol se detivo sobre a rúa das Tabernas e os académicos votaron confundidos por un golpe de calor.
Quede constancia da miña fe catecumenal na explicación do presidente da RAG. Non serei eu quen dubide dela tendo en conta que non cuestiono a Dionisio Areopaxita cando asegura no seu ensaio Dos nomes divinos ter asistido á dormitio —pasamento— da Virxe María, e conversado cos apóstoles Pedro e Santiago.
Mesmo sentinme exaltado pola laudatio de Alonso Montero que, na hora dos brindes, encheu o peito e afirmou que «María Victoria Moreno é unha grande das nosas letras». As nosas letras son tan pequenas que calquera escritor pode ser un grande.
Se a avaliación para designar a Moreno foron os méritos literarios e non as correntes de pensamento feminista, gustaríame que a RAG aceptase unha suxestión para as Letras Galegas do 2019: Ricardo Carvalho Calero. Entre os seus logros, destacaría o de ser o impulsor do reintegracionismo en Galicia. A escolla do ferrolán sería importante para recoñecer o labor a prol da lingua que está facendo ese movemento na loita pola salvación da lingua. Os reintegracionistas son os máis desprezados e, asemade, os máis activos. Merecen ser incorporados con normalidade ao sistema cultural.
Á espera de que a miña pregaria sexa atendida, vou dedicar a semana vindeira a intentar concretar os argumentos seguidos pola Real Academia Galega para sitúar a María Victoria Moreno por riba de Antonio Fraguas e de Carvalho Calero.
Todo ten solución. De aquí ao 17 de maio, os académicos que apoiaron a candidatura da escritora dispoñen de tempo para poñer na mesa de noite Anagnórise e botarlle unha ollada antes de durmir. Nunca está de máis coñecer a motivación do voto que emitiron.