O CABARET VOLTAIRE de Jaureguizar. Seit januar 2005

CELA NO ROCHO, O ESPAÑOL EN DESAHUCIO

Os escritores non conciben que, para aboiaren no manar incensante do tempo, deberían mudar en certeza matemática. Todo o demáis, mesmo Shakespeare, ha ter un final. O fillo de Cela anda protestando polo alzheimer co que se descoida ao seu pai. Nesa relamación dunha acordanza colectiva vanlle o prestixio, a admiración e máis a conta de La Caixa. Cela repousa afastado porque foi un cronista e os cronistas reflicten unha singularidade histórica. “Era un malabarista da palabra”, definiuno García de la Concha dun xeito tan aburrido como se agarda de el. Esa foi a súa condea, era o mellor enxeñeiro no tratamento do español, pero non afondou na vida que narraba; quedou na tona do rechamante, do gracioso. Por mor diso, anda onde anda por moito que teimen Austral e o fillo en volverlle a sona. Cela deixou todo atado e ben atado en vida, preparou a súa pirámide con disposición minuciosa, pero Iria Flavia palidece con certa tendencia a quedar murcha de inanición. Todos as imaxes recentes que nos flashean na cabeza pensando no escritor de Padrón están adscritas aos photocall de Marina. O fracaso de Cela é que teimou en prolongarse xeracións alén a súa e atoou na primeira. Os autores novos españois non lle len porque fixeron deixazón de funcións do coidado idiomático. Agora escriben en inglés con palabras de Castela. Se facemos un donoso escrutinio aínda nos consolamos con Jabois, coa súa vontade e habelencia para administrar o español. Acomete esa lingua con tal concatenación de acertos e un humor tan autoparódico que se lle desculpan as concesións a un vocabulario de primeiras edicións cincuentonas. Mesmo lle quedan vintage.

 

Fotografía: Henri Matisse pintando.

UNHA INVERNÍA ASUMIDA

Acontece logo de atravesar o cabo de Boa Esperanza dos trinta anos. Encaras outro océano e préndeche a intuición de que morrerás algún día, de que o único eterno son as verdades que fixan as matemáticas. Ao primeiro, non tomas en consideración ese sabañón anímico, pero un día asumes que está aí e non vai desaparecer. Paco Martín contoume dúas ou tres voltas aqueles meses algo antes da metade da súa vida nos que a vida teimaba en dobralo pola metade. "Acabas por aceptalo", confesoume, sen perder o alento de estupefacción que nace de afacerte ao maior dos males. Paul Auster repasa esas dúas verdades que te revelas a ti mesmo en 'Diario de inverno'. Galaxia vai quitalo en galego e Anagrama, en español. "Pensas que nunca che vai acontecer, que es a única persoa á que nunca lle acontecen esas cousas", arrinca ao primeiro desta comparecencia diante da vellez. Avanzadas as páxinas, reconstrúe un simulacro de infarto que el vive con tanta solidez que dá reflexionado que "cando a unha persoa lle chega o tempo de morrer, o seu ser muda a outra zona de conciencia, onde é quen de asumila". Auster, aos 64 anos, séntese arrastrado polo magnetismo irrevocable do burato negro, pero vai deitando aquí e alá no relato a súa debilidade pracenteira polos xarutiños e polo viño, pero, fundamentalmente, establece unhas memorias paralelas do tesouro que encarna o sexo. As lembranzas parten da adolescencia. Con todo, detense no relato para denunciar o pasamento do pai, en 1979, "cando facía o amor coa súa moza". Auster revela que moitos homes lle louban esa fin, "pero a min seméllame o máis horrible".

Fotografía: BRUCE NELSON

O CATWALK DA UPG EN AMIO

Nunca comprendin a lóxica concatenación pola que un pobo que baila erguendo os brazos se suicida tanto. Asumo que nunca o entenderei, como me desconcerta que non se poña a disposición da terceira forza política do país unhas instalacións máis dignas cun desabrigado recinto feiral e unhas cadeiras de plástico para xuntar cinco mil persoas. Sigo perplexo. Tamén polos resultados do congreso do Bloque que rematou onte. Non vou cuestionalos, porque foron a maioría decidiu e non pertenzo ao colectivo, pero non deixo de preguntarme polo futuro da fronte e, xa que logo, de Galicia. A UPG realizou un espectacular e poderoso catwalk no mercado gandeiro, paseouse firme e erguendo a fachenda, pisando con seguridade sobre a vitoria. Logrou os obxectivos de marcar os contidos e as formas -as ideas e os candidatos que van defendelas-. Poida que un asesor de imaxe logre un pouco de charme para o eficaz parlamentario que é Jorquera e mesmo poida que algún pigmalión consiga que Guillerme Vázquez se solte a formular algunha teoría política de seu, pero hemos tardar unhas semanas en saber se gañaron na práctica. Mal empeza Lores desprezando aos galeguistas que non son nacionalistas, este señor non debe de ler as porcentaxes de sentimento nacional galego no CIS e menos comparalas co voto nacionalista. Guillerme soubo ser elegante e embutiu o seu discurso cunha desas frases feitas coas que vai apañando a aletrada clase política que nos goberna e nos oposita a falta dunhas nocións de oratoria: "non hai nin vencedores nin vencidos". Porén, eu penso que si, que hai vencidos -Encontro Irmandiño e Máis Galiza, obviamente-, pero tamén a propia UPG. Quero pensar que os membros de APU teñen interese en ocupar o Pazo de San Caetano, cando menos a súa á oeste. Por iso me sorprende a contundencia coa que se empregaron no combate. Non podes noquear ao teu rival se vas precisar dos seus medios para avanzar. Soamente venceron se non quedan sós e os modais foron bruscos cara aos perdedores. Acreditei ata o derradeiro momento que Aymerich sería o retoque estético para as eleccións de outono, aínda sen sentirlle no pulso moito fluxo sanguíneo para emocionar catodicamente, que é onde se consiguen as presidencias como sabemos dende o debate Nixon-Kennedy. Esperei ata a fin a que se concedese a Beiras, o guía alpino que conduciu ao BNG ata as 17 actas no Hórreo, unha retirada sen vergoñas, convidándoo a que dese un deses discursos nos que lle asoma a Sorbona pola cabeza. No canto, aturou asubíos e educación de arrabaldo. Con todo, o máis deshonesto resultoume que se obviase pedirlle consello a respecto de como logrou liderar o segundo grupo na cámara. Houbo, claro, vencedores. O campión en Amio, polo de agora, é Rafa Vilar e o seu Movemento Galego ao Socialismo. Vai estar na mesa do Consello Nacional coa capacidade para mirar a un lado ou a outro, e para erguer a man segundo considere. O misterio para min é a súa capacidade para administrar ese poder de desempate. Descoñezo se a ten ou non porque onte sumouse aos antigos camaradas en toda canta ocasión tivo. Dentro de Amio tamén estaba Martiño Noriega, quen se reservou do blitzkrieg rival; dáme a sensación máis por medo a ser esmagado como lle aconteceu a Aymerich ca por cálculo. Nas fotos que mirei por internet non vin a Teresa Táboas, a quen imaxino soñando feliz destas horas nas que a xornada humana cambia de data. As portas para un proxecto que recolla os valiosos refugallos nacionalistas e socialdemócratas para sumalos aos nomes da dereita galeguista coa fin de representar unha boa parte da sociedade quedaron abertas no recinto feiral de Amio. De par en par. 

Fotografía: 'Homme aux bulles de savon' (1950) Izis Bidermanas

O MEU PAI COCIÑABA PEDRAS

O meu pai cociñaba pedras. Rara era a fin de semana da democracia na que non prendía o forno para preparar uns minerais. Daquela, botaba toda a tarde supervisando tempos e temperaturas, nun protocolo que ía anotando nun dietario con tapas de cartón beige e unha espiral de arame no lombo. A súa letra era cativa e negra, como o ronsel das formigas.

Mireino tantas veces pechado na cociña da casa concentrado nesa xeira que non me impacta toda esa fame experimentadora que teñen os cociñeiros da tecnogastronomía, malia que me resulta excitante esa teima de afastarnos definitivamente do primitivismo do garavanzo, o touciño e a culler.

A vangarda pasou esta semana por semana pasada por Madrid Fusión desmentindo, posiblemente sen seren conscientes, a máxima elaborada por Curnosky: «Boa cociña é cando as cousas saben ao que son». Os cociñeiros andan máis ao engano, guiados pola rutura levada a práctica por Adrià, que atopa divertido presentar unha enmenda á totalidade a esa certeza de que o sentido máis importante na mesa é o da vista.

Nesa liña de ilusionismo, Joan Roca exhibiu no Fusion unha vez máis o rotaval, o ‘bladerunner’ creado no laboratorio de Can Roca. O aparello destila sólidos a baixa temperatura grazas a unha bomba de baleiro. Ese proceso permite tirar aromas e esencias de calquera produto coa fin de usalas na preparación de pratos.

Roca amosou, entre outros trucos, a coller recendos da terra e aplicalos sobre pratos doces e salgados, como foi a ostra ao chablis —un borgoña francés de ferinte acidez e poderosa mineralidade— que o catalán aledou cunha sorprendentes pedriñas comestibles que imitaban as que sementan os chans dos viñedos. A pedras que meu pai enfornaba eran duras coma o pan de quince día e, como resulta evidente, nada tiñan de comestibles. Un serán amosoume aquela letra que semellaba rastros de miñocas nun areal para explicarme que levaba trinta anos investigando as propiedades dun mineral que, de arroxar os resultados que buscaba, nos poñería ricos.

Tampouco é que todo sexan prácticas motivadas polo nada é o que parece. Paralelamente a ese divertimento, avanza un retorno ao natural que tanto amaba Curnosky e que Seiji Yamamoto formulaba no encontro madrileño argumentando que «hai que usar as técnicas, pero agochalas».

Yamamoto é un dos protagonista desa cociña naturalista que nos resulta tan ‘vintage’ porque retoma aquela vella sentenza que proclama que «do porco aproveitase todo, ata o rabo».

O xaponés refinándoa nunha defensa de que se debe «cociñar sin tirar nada, aproveitar todo o que ofrece o alimento». El, sen despegarse un milímetro da súa tradición xaponesa, pon sobre o asador toda a carne do peixe, pero tamén a cola, a raspa e mesmo as escamas. Imponse o aforro.

Nas imaxes: pratos de Siji Yamamoto

NON VALEMOS PARA CABALOS SALVAXES

Uns deses cabalos que vagaban ás ceibas ao ancho de Ribadeo empezou a berrar por Shakespeare cando reparou en que a lazada dun xinete apreixaba o seu pescozo: “O mundo non é amigo teu, nin as leis do mundo!” Aínda que a nós, como raza galega, préstannos as leis do mundo máis ca o mundo porque nos dan unha experiencia de seguridade por moito que sexa tan ficionada coma o chupete que nos acouga cando bebés. Somos un pobo moi de marco de leira. Nin sabemos andar por solto nin aprobamos que outros anden. Fachendeamos de que hai unha lapa libertaria ardendo nos nosos corazóns, pero sentimos a lazada como guía: eleximos fragas e baltares para que nos aten curto. O retrato da nosa orde social correspóndese coa que fai Paul Auster en Diarios de inverno -o mércores corran ás librarías porque o texto, con Anagrama ou Galaxia, emociona-. O escritor regresa ao seu primeiro apartamento parisino, alugado en Les Halles, para lembrar a estupefacción que lle provocou recibir unha nota da veciña de abaixo, Madame Rubinstein, á que nin vira, avisándoo de que se puxera en contacto co propietario do edificio para queixarse do balbordo que erguía o escritor cos seus baños a medianoite. Auster sentíase “perplexo polo feito de que non chamara para falar cara á cara, como se fai en Nova York e, pola contra, fose polas costas para porse en contacto coa autoridade”. A súa conclusión é que “ese era o xeito francés, en contraposición á forma de ser norteamericana: unha fe sen límites nas canles burocráticas para resolver conflitos e corrixir pequenas inxustizas”. E somos, nese senso, afrancesadamente amantes das superestruturas, dos gobernantes que nos fascinan pola súa natureza inaccesible. Agora que Rajoy consinte por covardía un bipartito Montoro-De Guindos co pánico e as ordes contraditorias guiando unha gavela confusa, reparamos no bipartito Méndez-Gayoso que nos gobernou ao longo de décadas. Presentaban uns triunfos na man que non soamente non eran seus é que non pasaban de ser unhas dobres parellas que marcharon, ao cabo, ben indemnizadas. Auster acabou apaciguando a Madame Rubinstein desvelándolle a súa condición étnica: "Somos xudeus e non nos entendemos".

Foto: 'Vintage wedding in Brazil'. Ale Borges.

PATOS LANZADOS DENDE O BALCÓN

OS RAFAS SITÚANSE NOS POSTOS DE SAÍDA TRAS O CONGRESO DO BNG

O EXCESO COMO ACHEGA GALEGA Á TEORÍA POLÍTICA

Aínda non podemos vestir as roupas de alivio por Fraga e xa marcha Baltar, aínda que por retiro voluntario. Ambos os dous representaban un xeito de gobernar enxebremente galego: o exceso. As quedadas de empanada baixo carpa contábanse por ducias de autobuses carrexando entusiasmo e analfabetismo; as tomas de posesión brillaban polos exércitos imperiais de gaiteiros; as maiorías nunca baixaban un grao de absolutamente absolutas. "Supera iso", semellaba o lema. Non botarei en falla as trombonadas, nin sequera os xantares triples, nin a presenza de vez en dous enterros e un cabodano; nunca me deixei aparvar por ese canto a Galicia, jei, que ningunha relación tiña co país e toda coa súa arela de mandar. Sobre o futuro de Ourense e o nepotismo, como dixo en medio da batalla por ocupar o amplo espazo deixado por Fraga na Xunta: "Despois de Fraga, democracia". Pois iso.

TRES NACIÓNS E UN APARTAHOTEL PARA O XACOBINO

O HOME CHEIRABA coma un botelo podre. Atopeino no medio e medio da Ponte Romana de Lugo. Sentín o seu fedor antes que descubrilo a el, coa cazadora harleydavidsoniana e o vaqueiro a media asta no cú. Eu fóra correr, pero parei de vez ao velo. Impactoume mirar un home duns corenta anos, guedellas centrifugadas e barba pecha escolmando cousas nun saco de plástico de protexer colchóns e unha bolsa de deportes cotrosa que, en tempos, fora branca. O tipo analizaba vagarosamente unha botella de Coca-Cola de dous litros, que se demorou en tirar, nun donoso escrutinio que atrasou aínda trece bocados máis no caso de dúas máquinas eléctricas de barbear. Eu atendía a facer exercicio, polo que prendín novamente a carreira, deixando atrás ponte e vagamundo. O Miño adiante servía de corredor para unha caixa de cartón pequecha, como para meter unha familia numerosa de hamsters descendentes de Moisés, e varias follas do Marca -con sentenciosas declaracións de xogadores, dou por sentado-. Non foi ata cen metros afastado do examinador que se me ocorreu que nos falaba de Galicia, do xeito manso co que guindamos as riquezas e as oportunidades ao río para que marchen vagarosamente cunha inesperada vontade de quitalas de medio, como se rexeitásemos nugallosamente explotalas. Montoro falseaba hai uns días que os nostáxicos do Gran Madrid Pluriprovincial estaban lindados e foi contalo, para erguer máis sospeitas, a un periódico catalán. Sendo España un estado con tres nacións -ergo España (a), Euskadi e Cataluña- e un apartahotel, o ministro trataba de amansar as forzas centrífugas restándolle importancia aos poderes centrípetos. Non se decataba de que a goma que vai termar da impostada unidade estatal vai ser a insuficiencia económica no caso de Euskadi e Cataluña, e aínda hai un par de anos para estarricala. Galicia ten asumido o seu carácter de finca para finde montada nas aforas segundo se sae pola Carretera de La Coruña. O único Ave ao podemos montar é interno, o que nos garante que os ourensáns poidan facerlle os cumprimentos aos parentes coruñeses, pero iso non xera unha actividade económica relevante alén da industria de descargas ilegais para ir escoitando música na viaxe. Non me explico o motivo de que se antepuxese a conexión interior ao achegamento a Castela. A máis a máis, un alto cargo da Unión Europea adiaba esta semana o tren de alta velocidade con Europa sine día nin orzamento; confesaba, por ir concienciado do amargor da casca, que non albiscaba tal infraestrutura nun ciclo razoable. Con estas alegrías, negándonos a única oportunidade que nos podía salvar, que era unha relación máis intensa co norte de Portugal, damos un salto no tempo para atrás, confiando no eixo que enfía a A9. A autoestrada de pago forma unha perpendicular co Camiño Xacobeo, que deixa tan pouco rédito por camiñante que semella máis ben o Camiño Xacobino para que todo siga por onde estaba, con Galicia confimándose como un lugar marabilloso para botar uns días de lecer. Pero así non se constrúe unha Historia propia.

NÓS, OS INTERESANTES