O CABARET VOLTAIRE de Jaureguizar. Le journal d'un flâneur. Seit januar 2005.

dimanche 6 août 2017

NUNHA PRAIA NUDISTA, CUBERTO POR TOLSTOI

Midnight-Cowboy-9

 

A PASADA FIN de semana vinme conducido a unha praia pola miña familia. É sabido que as clases medias que habitaban a Cova Eirós, en Triacastela, decidiron acabar cos clans e organizarse en familias. Nese momento, a liberdade individual foi botada á sima onde se lanzaban os animais enfermos e os cadáveres dos vellos. Cando eu era un rapaz e veraneaba en Foz, éramos tantos —sumando avós, tíos pais e fillos— que nos coordenábamos coma un clan e non coma unha familia. Eu agradecíao porque podía esconderme na penumbra da casa para ler a Jules Verne sen que ninguén me botase en falla na Rapadoira, a praia luminosa á que me encantaba ir xogar ao béisbol nos días grises, eses que non contan no calendario estival.
Hai dous sábados entrei no coche da miña familia en Ribadeo e emerxín vinte quilómetros máis aló, en Santa Gadea, que é un areal asturiano de forma semicircular, como era o Pnyx, a plataforma na que se reunían os atenienses para debatir e votar democraticamente. Santa Gadea ten sona de ser unha praia nudista; unha característica que, neste momento septembrino da miña vida, todo o que me excita é o pudor.
Baixei ao areal cun fragmento de tea que tapaba a miña convención social, algo tan ridículo que nunca se lles ocurriría facer na Cova Eirós. Atopei alí o meu veciño Fidel. Estaba sentado nunha cadeira de praia e tamén cuberto a discrección, polo que puiden mirar o libro que estaba lendo: Los hermanos Karamazov (Alba),de Dovstoieski. Nese momento, púxenme colorado e apretei os brazos contra o corpo. Fidel miroume sorprendido. Baixou a vista para comprobar que levaba bañador e pareceu non entender nada, pero calou porque ten unha educación ben asentada. Despedínme del atropelando unhas palabras con outras.
Pouco despois, dei unha excusa incoherente á miña familia e busquei un curruncho entre as rochas para poder ler a novela que levara para distraerme: Anna Karénina (Penguin Clásicos), de Lev Tolstoi.
Descoñezo os motivos de Fidel para ler a Dovstoieski, pero eu fágoo con Tolstói porque Milena Busquets afirma que, para ser elegante, hai que ler os rusos e eu aspiro a ser elegante, cando menos moralmente elegante.
O meu horror no encontro é que empecei a sospeitar que a vida de Fidel pode ser paralela á miña e que el tamén foi sometido pola súa familia: esa institución na que as minorías non son libres, senón que se entregan á obediencia da vontade maioritaria. A familia reúnese no Pnyx e vota: Hai que ir á praia? Vaise e punto.
Xa concreta Paul Renard que «o home verdadeiramente libre é o que rexeita unha invitación a cear sen dar explicacións». Non atendo o seu consello porque a vida é unha mestura de esperanzas e temores, e resulta máis fácil alimentar as esperanzas e enfrontar os temores nesa cova protectora que é casa familiar.
O martes estaba so en Lugo. Foi o día dedicado a esa tribo que convimos en chamar Galicia. Estaba intranquilo, como en Santa Gadea, porque volvera constatar que a esquerda nacionalista galega é a partícula máis divisible do universo e o clan celebrou a xornada repartida en familias. De quitada a UPG, o resto dos militantes desafían á soedade.
Non daba durmido, polo que busquei unha película en TCM. Apareceu Midnight Cowboy, con Dustin Hoffman facendo de Ratso, un buscavidas gangoso e coxo, e con Jon Voight no papel de Joe Buck, un pailán cun físico que fascinaría en Santa Gadea. Como ambos os personaxes non teñen a quen recorrer nunha Nova York miserable e fría, forman unha familia sen chegar a transformala en parella. Milena Busquets confesa en Todo esto pasará (Anagrama) que envexa a amizade entre homes. As amigas viven a súa relación «como un noviazgo eterno, accidentado, intenso y pasional; mientras que lo de ellos se suele parecer máis a un matrimonio bien avenido, sin grandes emociones, pero sin grandes altibajos».
Picasso e Guillaume Apollinaire sostiveron unha amizade simple e masculina cando os dous eran anóminos superviventes en París. Fernando Colomo fala desa amizade na película La banda de Picasso, unha comedia estruturada arredor da inculpación dos dous artistas como ladróns de La Gioconda no Museo do Louvre. Colomo manda xestualizar aos actores como se interpretasen cinema mudo e sube o volume da música a un nivel insufrible, pero acerta a facer brillar o seu guión cincento cunha frase real de Picasso: «Os mediocres copian, os xenios rouban».
 tamén é unha historia de ambición, dun pícaro que soña con vivir nun lugar no que a temperatura non baixe de 20 grados e dun gigoló que soña con triunfar a base de deitarse con ricas. Ratso trata de enganar varias veces a Joe Buck ata que se dá de conta de que son unha familia, de que precisan un doutro para poder sobrevivir fóra da cova, un apartamento cotroso.


samedi 29 juillet 2017

VICENTE RISCO MORRE COMO MARÍA ESTUARDO

Vicente_Risco

TEMO QUE Vicente Risco levou o seu amor polos mitos demasiado lonxe. «O meu pai cría no Deaño como persoa», revela o seu fillo Antón en Risco segundo Risco (Galaxia), o libro de conversas con Arturo Lezcano.
Os mitos son útiles na infancia, para explicarte o mundo cando aínda non tes suficiente cultura científica. Os amigos do meu barrio, cando nenos, xogabamos ás guerras dos nosos antergos. Duraban pouco tempo. Nada máispoñernos, empezaba a discusión sobre se Medea, a filla do rei da Cólquide, foi raptada polos argonautas gregos cando se achegou á praia para mercar xoias ou se namorou do capitán da expedición. Heródoto non o deixa claro e, como non había internet, toda a nosa fonte era un libro do historiador de Halicárnaso que eu levara clandestinamente da biblioteca do meu tío Santiago.
Os libros para cativos escaseaban daquela. Tiñamos que botar man deses textos initelixibles, pero fabulosos, nos que o tráfico marítimo no Mediterráneo Oriental era denso e un tanto inconsciente porque, a dicir de Heródoto, estaba inzado de monstros que devoraban os mariños.
Na infancia de Risco a carencia de lecturas resultaba aínda máis fonda. Otero Pedrayo cóntalle a Víctor Freixanes en Unha ducia de galegos —recuperado por Galaxia– que el e máis Risco –que naceron, é sabido, no mesmo edificio da rúa da Paz en Ourense— xogaban a recrear unha e outra vez un libro de debuxos que contaba a historia de María Estuardo, a bela raíña escocesa que leu poesía en francés ata que a súa primea Isabel a mandou ao cadarso. Otero non explica quen decapitaba a quen, pero podemos supoñelo.
Risco botou en falta unha biblioteca maior durante toda a vida. O seu fillo conta que, de cando en vez, exasperaba e fantaseaba con ter cartos «para alugar un camión e ir a Francia para cargalo de libros». A súa concepción, bastante acertada, era que os galos eran un país culto en comparación con aquela España gobernada por sarxentos toscos, blasfemadores e mascadores de tabaco. «Polo menos, os militares franceses saben escribir», aseveraba.
Supoño que se refería a Napoleón, que era quen de combinar a brutalidade dos húsares coa delicadeza dos poetas. Pero ben podería ter escoitado falar de Jean Lartéguy (1920-2011), autor de novelas como Os centurións, sobre a guerra de Alxeria. Latérguy comenzou a súa carreira nas armas e nas letras escapando da Francia ocupada polos nazis cara á España franquista, onde foi detido e recluído nun campo de concentración. Aos nove meses deu escapar «entre dous sacos de arroz». Estivo combatendo en África ata que decidiu seguir a súa guerra contra o baixiño de Ferrol e buscou un contacto no maquis. O contacto era un axente dos servizos secretos, un erro que lle custou novos períodos de cárcere. Unha vez liberado, reintegrouse no exército francés, que o mandou a combatir en Corea en 1950. As crónicas sobre a Guerra de Indochina valéronlle o premio periodístico Albert Londres, o máis prestixioso do seu país.
Albert Londres (1884-1932) foi un dos primeiros xornalistas en escribir sobre colonialismo. Tras asinar reportaxes que denunciaban a compravenda de rapazas europeas para ser prostituídas en Bos Aires, marchou a Sanghai co propósito de investigar o tráfico de armas co que empresarios franceses, ingleses e alemáns alentaban as guerras coloniais.
Despois dun ano de reunir datos nuns cadernos negros que levaba sempre repartidos polos petos da súa roupa, embarcouse de regreso a Francia para redactar unha serie de traballos que o situarían enfronte dos homes máis poderosos de Europa. O barco atracou un atardecer no golfo de Adén para recoller pasaxeiros. Ás dúas da madrugada declarouse un incendio en proa, na zona do camarote 6, onde durmía Albert. Había dous focos de lume.
No agradecemento do Premio Albert Londres, o militar e escritor Jean Latérguy comentou que «seguín o final dos grandes imperios coloniais, a época era fascinante, era o derrube dun mundo».
No comezo desa época atopamos a Napoleón. O historiador francés Max Gallo conta no voluminoso Napoleón (Planeta) a chegada de Buonaparte con dez anos á Escola Real Militar de Brienne. A cada infante deixábanlle unha parceliña de terra para que cultivase e coñecese a vida labrega. Ese costume estaba inspirado no neorruralismo que afectou á burguesía de París. Buscaban un contraste pastoril a toda a barbarie que estragara a cidade durante a Revolución. Os compañeiros cavaron e sementaron. Napoleón tamén, pero antes chantou uns paos arredor da súa chousa para protexela.
Hai dous anos, Max Gallo confesouse: «Crémomos inmortais e non o somos. A palabra ‘inmortalidade’ é unha sorpresa difícil de rexeitar». Cando expresou iso non estaba pensando en Napoleón nin noutros colosos sobre os que escribiu ( Robespierre, Garibaldi ou Xulio César), falaba de si mesmo tras anunciar que padecía parkinson. Morreu o pasado mércores.

mercredi 26 juillet 2017

OS AMIGOS DOS MÚSICOS TAMÉN SON MÚSICOS

 

7a9fc0e3-3848-4c41-af32-9fe5755c835a

NON SOMOS CONSCIENTES do valor da nosa cultura. Deberíamos prestarlle máis atención porque empeza a ser unha civilización mesopotámica: ten uha solidez centenaria, abrangue todas as artes con riqueza en cada disciplina, e está a unhas décadas de ser unha bonita fonte de inspiración para souvenirs.

    O problema non é soamente que os galegos estean tolerando que o seu idioma, o seu punto de vista da realidade, desapareza; o problema é que vai arrastrar á cultura. Si, sen idioma que a sustente, non hai cultura. Non, non se pode ser escritor galego en español; acabemos dunha vez con esa broma. Mesmo as artes máis puramente visuais precisan dunha lingua nas que ser explicadas. Así que temos unha cultura avanzando con paso de vítima cara á súa extinción. Nunhas décadas, o Museo do Pobo Galego terá que aumentar a súa sed porque seremos unha curiosidade para os antropólogos.
    Creadores e artistas adoitan botar a culpa á mingua de falantes. O lema, xa cansino, que sintetiza a súa teoría é: «A culpa de quen é? Dos que votan ao PP». Curiosamente, os que votan ao Partido Popular son os que máis galego falan; aínda que non por un impulso de conciencia, senón por inercia. A administración podería facer máis pola lingua, evidentemente; pero quen ten que conservar a lingua é a cidadanía. E anda noutros falares.
   Podemos seguir esparecendo o esterco polas fincas alleas, pero o problema fundamental é que a cultura galega colleu o vicio de lograr unha boa parte da súa financión recorrendo aos fondos públicos. Cando houbo cartos, todo parecía funcionar; mesmo houbo algúns ilusos que se profesionalizaron a forza de remitir facturas a Xunta, deputacións e concellos. O convencemento de que o público era un graneiro de tamaño infinito estableceuno Jesús Pérez Varela. O exdirector de El Imparcial repetiulle tantas veces á orella a Fraga aquilo de «non es home, es César», que ambos os dous acabaron por crelo. A maiores, Pérez Varela deseñou unha campaña exemplar para explicarllo ao electorado galego co éxito coñecido. O presidente agradeceullo entregándolle o departamento que os gobernantes consideran menos rendible de cara aos comicios, a Consellería de Cultura.
  Pérez Varela entrou no seu despacho de San Caetano e descubriu que tiña tres cousas grandes: pasado a ocultar, presuposto a repartir e descoñemento a disimular. O conselleiro logo entendeu que o tamaño do seu orzamento era tan colosal que lle permitiría poñer os intelectuais a mirar para calquera lugar que non fose a súa biografía e a súa formación. Así que pediu unha axenda telefónica de creadores, artistas, monicrequeiros e paseantes para distribuír cartos a discrección, sen preguntar pola orixinalidade nin a calidade; nin, xa postos, polo interese social.
   Non lle negarei a Pérez Varela que era un estratega político notable. Ao pouco de elevar a Fraga ao cesarismo, entendeu que necesitaba proxectalo máis alá do seu periplo vital. Convenceuno de que debería deixar o seu Templo do Cometa para cando xa non estivese. En 2001 o presidente accedeu e o conselleiro voou a Nova York. para entrevistarse co arquitecto Peter Einseman. Solicitoulle que a biblioteca da Cidade da Cultura acadase a «altura do Alcázar de Toledo» e tivese capacidade para «un millón de libros». O arquitecto lembrou nese momento as boinas e os carros que vira nunha viaxe á España. Eu, cando paseo entre os andeis baleiros da Biblioteca do Gaiás, lembro esa esixencia do conselleiro.
Nese tempo, a cultura galega floreceu exhuberante como un xardín salvaxe e caótico. Todos éramos artistas porque sempre había unha deputación ou algún concello que podía completar a financiación da Xunta para pagar o proxecto máis persoal e inintelixible, a actuación máis improvisada e extravagante. Xa non eran soamente os músicos os que podían subir ao escenario, tamén os amigos dos músicos podían ser músicos.
    Cando Fraga non logrou formar goberno, en 2005, Pérez Varela buscou o seu El Dorado na República Dominicana. A herdanza que legou a Ánxela Bugallo era un modelo autocrático incompatible co rigor que debe amosar a cultura como modelo para o avance da sociedade. A conselleira tratou de ordenar o presente e o futuro cunha serie de plans sectoriais. O programa funcionou ata que os seus compañeiros de partido escribiron o seu nome nunha peza de terracota e a mandaron ao ostracismo con notable torpeza.
   O seu sucesor, Roberto Varela, adoitaba coller autobuses e regresar á casa camiñando en Nova York. O seu modelo non era o mito franquista e rancio do Alcázar. Chegou anunciando que evitaría «as listas de estrelas» para promover «máis actos e máis pequenos», é dicir, evitaría os espectadores ocasionais que acoden a grandes eventos e buscaría un público formado e constante. Logo se decatou de que o criterio de xestión non mudara dende que o fixara Pérez Varela: xuntar 40.000 personas diante de Bruce Springsteen para que o César puidese ver a foto nas portadas, sen ter en conta que ese público era flor dun día. Roberto Varela colleu o primeiro avión que despegou da Lavacolla.
    Nese momento, co modelo varelista superposto sobre o modelo sostible de Bugallo, chegou a crise para arrasar coa propia Consellería de Cultura. Ao sumarse á Educación, queda condenada a un papel de eterno secundario.
   O resultado dese choque de modelos acontecido nun momento de escaseza tivo como consecuencia que a cultura galega empezou a amosar un cansanzo provocado pola falta de orzamentos para sustituír a carencia de venda de entradas ou de compras de libros.
    A situación actual é que hai unha vintena de persoas que definen a cultura do país. Son os responsables de cultura na Xunta, as deputacións e os sete grandes concellos. Non son artistas, son políticos; non deciden con criterio intelectual, senón político.
   A consecuencia é que no discurso creativo non importa tanto a expresión persoal como a defensa de discursos dominantes na sociedade, como o feminismo, os movementos migratorios ou a memoria histórica. Non critico a defensa deses valores, critico que esa defensa imponse sobre os valores artísticos. O contexto non cambiou: en vez de ver os músicos sobre o escenario, seguimos vendo os amigos.
   A cultura galega ten un sustento público, pero non ten público. Non hai ámbito que se libre diso. Mesmo no teatro, que adoita desprezarse como unha disciplina desenvolvida por personas que requiren de pouco para vestir e menos para comer. Temos a íntima sensación de que o mérito dos actores limítase a finxir como calquera de nós na vida cotiá.
Temos a xeración de intérpretes e técnicos mellor formada e con máis experiencia da nosa historia, pero eses actores e eses técnicos tan excelentes siguen vivindo maiormente das montaxes que financian as institucións como socios maiores ou das súas intervencións na televisión pública. O teatro galego asentouse tamén sobre a facturación ás institucións políticas e non se tomou a molestia de asegurarse espectadores.
   As compañías que desenvolven o seu traballo en condicións son as que souberon mirar máis aló nos 90 e nos 2000. Un exemplo é Chévere, que agora está exhumando montaxes celebradas naqueles anos nunha volta que revestida de mito, pois os espectadores presumen en Facebook de que, aínda que non viran Río Bravo no seu momento, puideron facelo desta volta.
Xunto a Chévere contaremos a Voadora, Sarabela e Producións Excéntricas; compañías que son trens de longo percorrido e que aprenderon o ritmo da colleita e o ritmo do barbeito.
O público atopámolo neses grupos que traballaron de xeito continuado cara á platea e nos lugares nos que houbo unha traxectoria longa de asistir ao teatro, onde houbo unha programacion extendida durante anos que permitiu crear uns afeccionados con criterio: Santiago, Narón e Carballo.
    A diagnose pode aplicarse tamén á edición de libros. As dúas grandes, Xerais e Galaxia, van soportando o seu peso e, arredor delas, seguen existindo numerosas editoras cunha estrutura lixeira e cunha crecente especialización (Rinoceronte, Urco, Alvarellos, Chan de Pólvora,...).
    No ámbito literario, seguen brillando a literatura xuvenil —pola obvia prescrición e por fenómenos como Ledicia Costas— e a poesía, que mantén unha vitalidade sorprendente. A singularidade da lírica galega é que logrou asentarse nunha posición central, diferente á marxinalidade á que a someten outas culturas.
    Na narrativa, hai figuras que teñen o seu censo lector fixo, como Manuel Rivas. O resto dos escritores non acaban de dar con historias que atraian ao público; un problema que logran solventar, de xeito excepcional, autores como Domingo Villar ou Pedro Feijoo.
A crise económica deixou consecuencias graves nas artes plásticas, basicamente porque as dúas caixas de aforros (Caixanova e Caixa Galicia), xunto coa Fundación Barrié e Unión Fenosa, achegaban os orzamentos que termaban en boa medida do sistema de exposicións e programacións.
   Desaparecidos varios dos actores empresariais e minguados en boa medida os presupostos dos restantes, a solución dos comisarios é baixar os sotos para buscar obras nos fondos propios, obras que se soben no montacargas ás salas de exposición cunha excusa temática máis ou menos comprensible —a cidade, a paisaxe, a muller,...— e que se prolongan durante tempadas extensas. A consecuencia é que os afeccionados acaban deixando escapar un bocexo ante a falta de aire fresco. Xa se sabe o que acontece nos ambientes cargados.
    Neste sopor sálvanse o Museo de Pontevedra, que anuncia a principio de ano catro mostras de calidade, e máis o Museo de Belas Artes e a Fundación Seoane da Coruña, que manteñen un ritmo continuado de oferta. O Marco vive sen vivir nel, sometido ao impredecible temperamento que rexe o Concello de Vigo, e a Barrié contempla o futuro con temor.
  Con todo, a entidade que nos define é a Cidade da Cultura: unhas instalacións espectaculares e unha planificación de actos razoable que ten chamar por un público que, no máis próximo dos casos, está a dous quilómetros. Iso si, Pérez Varela logrou que fose máis alta que o Alcázar de Toledo.

samedi 22 juillet 2017

A CONVERSA QUE CALOU FAULKNER COA SÚA NAI

 

faulkner-uva-bw

 

AQUELA TARDE de 1931 a calor húmida pesaba a mala idea sobre a casa de William Faulkner. O escritor miraba á súa nai, sentada na cadeira grande do salón. Falaban de calquera tema, pero Faulkner botaba olladas fugaces á ventá, por riba da Remington coa que escribira dous anos antes a novela Santuario (Alfaguara), aburrido por aquel diálogo intrascendente. O incómodo non era a conversa que estaban mantendo, senón a conversa que estaban calando.
O novelista viña de publicar Santuario. Interrompera o seu costume devoto de agasallar á nai cun exemplar, como fixera coas obras anteriores e como faría coas posteriores. Non foi desprezo nin esquecemento, foi pudor. A muller fixérase co libro pola súa conta. Leuno e, por vez primeira e última, nada lle comentou ao fillo sobre as súas impresións. Así que, para ocultar ese silencio, escoitaba con atención forzada a William contándolle que un cabalo dun veciño toleara por culpa da calor e entrara nun bar da cercana cidade de Oxford. A nai volveu preguntarlle por que se negaba a instalar aire acondicionado naquela casa, en Rowan Oak, e a resposta chegounos por un personaxe de The Reviers: «Xa non hai estacións, os interiores están ideados artificialmente para quedar en 15 graos no verán e 32 graos no inverno, de xeito que os reincidentes coma min deben ir fóra no verán para escapar do frío e no inverno para escapar da calor».
Faulkner e a nai non trataron Santuario porque as inmoralidades son remitidas ao silencio nas xuntanzas das familias sensatas. Trátase de asuntos tan perigosos que nin se tocan. Existe a superstición de que mencionalos é un xeito de revivilos, de salvalos da extinción. Ambos concordaban en que o autor nunca debería ter escrito aquela novela, pero viuse acurralado pola crise do 29 e polo seu recente matrimonio. Así que, para chegar a un público amplio, escribira «a máis horrible historia» que puido imaxinar. A protagonista desa obra tan ensuciada pola barbarie, é Temple Drake, unha rapaza filla dun xuíz, que entra en contacto cuns criminais, sendo violada por un deles. O editor, escandalizado, tardou dous anos en publicarlla. Faulkner aceptou suavizala. En 1931 apareceu a segunda versión, que converteu o novelista nunha figura popular.
A CIG denunciou que a escena do abuso sobre Temple foi escollida o mes pasado para un exame de aspirantes a profesores de Inglés en institutos galegos. O sindicato denunciou que se puxo «nunha actividade dirixida a abordar a problemática da violencia contra as mulleres», pero que se fixo «sen contextulizar». Así, ás bravas. Por unha banda, entendo que os opositores son maiores de 18 anos e presumo que coñecen a narrativa visceral de Faulkner. Por outra, supoño que a literatura inglesa ten abondas pasaxes que plasman a cuestión con menos brutalidade que a practicada polo gángster Popeye contra unha moza de 17 anos.
André Malraux considerou que Santuario era «a entrada da traxedia clásica na novela negra», pero os dramaturgos gregos ambientaban as obras no caos para conducilas cara á orde.
Os exemplos de redención eran aprezados en Grecia. Por exemplo, Pausanias conta que os atenienses conservaron a pel do profeta Epiménides en agradecemento a que os liberara dunha epidemia grazas á súa mestría en facer sacrificios nos santiarios. Gardárona porque pensaban que era un xeito de manter a súa sabedoría con eles. A decisión foi discutida porque aquela pel estaba chea de tatuaxes que representaban letras. Daquela, soamente se tatuaba aos escravos e esa condición era incompatible coa de profeta. Epiménides gravárase uns símbolos iniciáticos de relixións chamánicas propias de Asia central, pero non estaba vivo para contalo.
A conservación de supostos restos orgánicos de santos non é soamente pouco fiable, senón marcadamente repugnante. Agradezo que do corpo de Rosalía de Castro conservemos unicamente un guecho. A Deputación da Coruña deu eses cabelos á fundación dedicada á autora esta semana.
A entrega tivo a solemnidade e o sosiego preciso, polo que non deixou de recordarme a turbulenta translatio dos restos de Castelao dende Bos Aires a Galicia. Supoño que lembran aquela calorosa tarde na que o mes de xuño de 1984 estaba morrendo sobre Santiago de Compostela. Posiblemente non recorden os discursos, pero seguro que conservan a imaxe dos policías vestidos de marrón «desprazando a masa manifestante» —que diría o exconselleiro Diz Guedes— formada por nacionalistas que consideraban unha «manipulación» por parte da Xunta de Fernández Albor aquela viaxe de retorno.
Valentín Paz Andrade describía o xeito de andar de Castelao como o propio «dun mariñeiro sobre cuberta». Como se fose unha danza ritual, ese movemento torpe e confuso foi reproducido polas persoas que levaban o cadaleito do político galeguista cara ao santiario do Panteón de Galegos Ilustres. Apelemos ao poder do mito para comprender por que eran zarandeados por cargar cunha caixa que levaba, na escuridade da morte, unhas reliquias que apodreceran 34 anos antes.

samedi 15 juillet 2017

OS HOMES ELEGANTES LEN NOVELAS RUSAS

 

ce502a5d1080f7c31c6830c4bb654403

HOUBO UNHA frase de Milena Busquets que atrapei ao voo, como se atrapan as primeiras moscas do verán, cando aínda están facendo un voo de recoñecemento do mundo. «Los hombres elegantes leen a los rusos», dicía a escritora. Seica que é filla da editora Esther Tusquets e sobriña do arquitecto Óscar Tusquets, pero xa digo, todo o que lle lin foi esa frase atrapada pechando o puño no aire cálido segundo alguén a subiu a Twitter.
Os homes elegantes len os rusos. Eu estou lendo os rusos, levo uns meses lendo rusos; pero nunca pretendín ser elegante, soamente podo concentrar esforzos e cartos en ser moderno, aínda que intúo que moderno e elegante son sinónimos.
Ás veces, algúen me pregunta que debe facer para ser escritor. Case que sempre son rapazas. Agravo a voz, estarico o lombo e describo o triángulo que soporta a literatura: estrutura, ritmo e personaxes. A estrutura pode aprenderse lendo libros de guión de cine (Syd Field, Linda Seger), o sentido do ritmo cóllese lendo os franceses (Flaubert, Victor Hugo) e para dar volume aos personaxes debe imitarse os rusos (Tolstoi, Turguenev).
Non estou certo de que ler rusos sexa un signo de elegancia; pero si de que é un indicio de que o lector está interesado pola complexas emocións humanas. A primeira páxina de Anna Karénina, por quedarnos en Tolstoi, é unha explosión controlada de sentimentos que afectan ás vidas dunha ducia de personaxes. O descubrimento do adulterio que comete o príncipe Stepan cunha institutriz dos seus fillos esnaquiza a confianza da súa esposa e tambalea a estabilidade laboral de cociñeiros, cocheiros, xardineiros e criados. Un achegamento traidor entre dúas persoas é un pequeno artefacto que activa as 999 páxinas restantes da novela. Tolstoi carga ese arrinque de ironía ao describir a indolencia do infiel Stepan.
Sorpréndeme que ese carnaval de sentimentos que artellan os novelistas rusos sexa compatible coa súa preocupación pola exactitude do tempo no que ambientan as tramas: o reloxeiro alemán acode cada venres ao palacio de Stepan para poñer en hora o reloxo e as novelas de Turguenev adoitan comezar cunha indicación precisa da hora, día, mes e ano no que se inicia a acción.
Amélie Nothomb búrlase do ambiente elegante e aristocrático do que procede en El crimen del conde Neville (Anagrama). O novo libro da escritora belga enceita cunha vidente anuncia ao conde Neville que vai dar unha festa na que matará a alguén. Como axitación inicial non está nada mal. Este libro é un dos catro que Nothomb escribiu esta temporada. Cada ano escribe catro e escolle un.
Ela non é tan melodramática como o ortordoxo Gógol, quen queimou a segunda parte de Almas mortas en 1848, ao regreso dunha viaxe a Xerusalén tras decidir consagrarse á fe en desprezo da literatura.
Nabokov conservou a sensatez ata o final e limitouse a ordernar a Vera que carbonizase El original de Laura. A muller gardouna na cámara acorazada dun banco suízo, onde permaneceu ata 2008, cando o fillo de ambos, Dimitri, o entregou aos editores de Alfred A. Knopf, que lle venderon a Anagrama os dereitos en español.
Amélie Nothomb négase a destruír eses tres orixinais que lle sobran cada ano. Ao contario, preócupase polo seu futuro. Asegura que intentou depositalos no Arquivo Secreto do Vaticano, pero a sía proposta foi rexeitada con papel timbrado. A autora está convencida de que sería «o máis elegante», pero non logrou o permiso; polo que asegura que os mergullará en resina para a posteridade.
Os críticos literarios terían que andar con pistolas de silicona nos petos, como Vera Nabokov, para asegurarse de que os escritores non facían perder o tempo a ningún lector con libros malos. Deberían publicarse unicamente as novelas elegantes, no senso con que Milena Tusquets percibe a literatura rusa. Mesmo debería haber canóns de silicona para impedir o acceso a paraxes horribles, porque este acordo de que a natureza é bela por si mesma non me convence, como tampouco convencía a Josep Pla, que soamente apreciaba a natureza civilizada polo home.
A afirmación de Pla linlla a Óscar Tusquets, o tío de Milena, nunha vella entrevista na que tamén describía o concepto de elegancia de Dalí: «Un snob, decía Dalí, es el que se hace notar para que lo inviten a una fiesta; un dandy, en cambio, es el que se hace notar para que lo echen a patadas de una fiesta».
A pistola de Vera Nabokov non era de silicona, senón unha desas con balas para matar e que lle aseguraba manter a Vladimir a salvo dalgún moralista tolo. Nabokov e Vera coñecéronse en Berlín en 1923, nunha festa de carnaval. Ela levaba un antifaz, achegouse a Vladimir e recitoulle un poema dun escritor ruso novísimo, V. Sirin. Vera non puido ser máis elegante: Nabokov logo recoñeceu os versos que escribira con seudónimo.


samedi 8 juillet 2017

CALIFORNIA ESTABA DETRÁS DO CEMITERIO

 

radiohead-feature

 

A BANDA INGLESA Radiohead tivo un novo éxito a semana pasada no Festival de Glastonbury. Foi un tema que interpretaron horas antes da súa actuación. Logo de calar o cantante, Thom Yorke, o público aplaudiu con entusiasmo esa nova canción, tan inspirada e singular como as que compoñen o seu disco O.K.Computer, que cumpre agora vinte anos. Seica estaban facendo a proba de son.

    Eu souben por Rafa López, do Faro, que fora un bulo propagado por Twitter, esa arma de confusión masiva. Lembraba o xornalista que un ridículo semellante viviuse en 1971, no primeiro macroconcierto benéfico de rock da historia, organizado polo exbeatle George Harrinson e polo músico hindú Ravi Shankar, e celebrado no Madison Square Garden, de Nova York. Shankar empezou a súa actuación, os espectadores seguían con respecto e curiosidade aqueles sons exóticos. Cando os intérpretes cesaron de tocar, os asistentes responderon con entusiasmo fascinado. Ravi Shankar agardou a que acabasen os aplausos para agradecer, non sen retranca: «Se aprecian tanto o noso xeito de afinar, espero que lles guste o concerto».

   Esa reverencia, un tanto estúpida, dos seguidores cara aos artistas é un dos temas da novela gráfica Tamara Drewe (Sinsentido, 2010) de Posy Simmonds. Andei léndoo estes días baixo préstamo e recomendación de Marta Veiga. Ese tebeo é un melodrama non libre de humor ácedo que se desenvolve nun retiro para escritores na campiña inglesa. O lugar ten unha raíña, a propietaria da aldea, e unha serventa, a propietaria da aldea. Beth é unha muller de cincuenta anos que desenvolve todos os papeis —nai, amiga, asesora literaria, granxeira e cociñeira, sen deixar de ser a representante do seu home, Nicholas, un escritor de éxito. O triunfo social e literario permítelle a Nicholas cumprirse cada capricho seu, entre os que está o de humillar un envexoso profesor universitario norteamericano, Glen, que ten o prestixio de traducir a Verlaine, pero que non coñece a soberbia sensación de estar sentado ante unha ringleira de persoas ilusionadas con que lles dediques un exemplar do teu libro.
     Eu podo entender ese deslumbramento polos escritores, a pesar de que, canto máis os coñezo, máis trato de evitar a súa compañía. Dúas egocentrias aproximándose en colisión é un fenómeno astronómico insufrible.
     O meu pai tiña unha biblioteca magnífica, seleccionada coidadosamente. Pantaleón y las visitadoras ou Poeta en Nueva York estaban ao alcance físico de calquera que tivese medrado na adolescencia por riba dos 1,50 metros, pero, unha vez que me lin a súa colección das novelas de Jules Verne, prefería argallar nas bolsas de serrado que quitaba Cuadrado, o carpinteiro do meu barrio. Entre as rebarbas, que picaban nas mans e as enzoufaban de pó, aparecían ás veces libros de Zanne Grey e de Marcial Lafuente Estefanía, o autor asentado en Vigo. Os libros non brillaban, estaban gastados polas veces que os lera Cuadrado, pero recendían ao atractivo do que non tiñas a man na casa a nadaque estaricases o brazo.

     Un día, Manolo del Río, o pai da miña amiga Susana, contoume a historia de California. Ese era o nome que lle daban en Ribadeo a un prado que había tras do cemiterio onde os rapaces da posguerra para ler «as novelas prohibidas». Manolo inchaba as meixelas con picardía cando mo contaba, pero supoño que era as mesmas novelas que eu reciclaba do lixo de Cuadrado. «Eran lecturas de vaqueiros e, como sempre facía moito sol en California, chamábamoslle así a aquel prado no que sempre brillaba o sol», reveloume Del Río.
     Os libros que lían os rapaces dos anos 40, que tiñan as mesmas ambientacións e as mesmas tramas que os que líamos os rapaces nos 70, non podían igualarse en calidade cos de Vargas Llosa ou García Lorca que gardaba o meu pai con gran respecto, pero nunca volvín sentir unha emoción igual nunha sesión de lectura. O maior morbo era agochar eses volumes con historias do Oeste, buscarlles esconderites discretísimos nos ocos dos troncos caídos, porque eran tan inocentes que todo o seu escándalo consistía nun tiroteo ao sol, nunha inxesta báquica de wishkey no saloon ou nunha alegre rapaza subindo a unha habitación cun cliente ao que deslumbrara erguendo as pernas ao ritmo do can can, pero os cativos pensabamos que había un elemento estritamente inmoral tras esas actividades.
Ao cabo, nada podían ter de negativo aqueles libros. O mesmo que Radiohead e o mesmo que Ravi Shankar, soamente estabamos ensaiando para ser lectores, en definitiva, estabamos ensaiando para ser persoas.
      Algún día teremos a experiencia necesaria para aconsellarlles aos nosos fillos que non casen con escritores, aínda que Twitter acabou por devalualos. Verlaine conta en Os poetas malditos que Théofil Gautier lle prohibiu á súa cativa casar con Auguste Villier de L’Isle Adam porque era escritor e bohemio. Coñecía o motivo do seu veto: el tamén fora escritor e bohemio.

Posté par Jaureguizar à 18:27 - Commentaires [0] - Permalien [#]
Tags : , , , , ,

samedi 1 juillet 2017

O SOL DETÍVOSE SOBRE A RÚA DAS TABERNAS

 

1093e9cf5772d97a2f50abdf0dfc1397

 

DEUS INSPIROU a escrita da Biblia coa mesma ambición de grandiosidade e durabilidade que Cecil B. DeMille cando dirixiu a Charlton Heston en Os dez mandamentos. Deulle unha caxato e mandouno a separar as augas do mar Vermello. Non llo puxo fácil.
Esa escena das Sagradas Escrituras resulta espectacular, pero a miña favorita é a de Xosué detendo o sol en pleno tránsito polo ceo. O astro rei «non se apresurou en poñerse durante un día enteiro» (Xos; 10, 21) para permitir que Xosué vencese a batalla contra os cinco reis amorreos que o tiñan sitiado en Gabaón.
Non sei se foi cousa divina ou hollywodense, pero o sol botou esta semana detido sobre Galicia con evidente intención de secar as nosas roupas con velocidade de demiurgo e contribuír ao aforro de carbón para a grella.
A pesar da calor, estiven contento porque a Real Academia Galega designou a María Victoria Moreno como figura do Día das Letras de 2018. Atópolle as características positivas de ser muller, ter adoptado o galego procedendo de Cáceres e escribir literatura infantil e xuvenil.
As autoridades culturais están tomando decisións acertadas nos últimos tempos. Román Rodríguez e Anxo Lorenzo promoveron a mostra Flor Novoneyra de Antón Lamazares, aínda que tivesen que afastala á Cidade da Cultura por esixencia do guión. O edificio do Gaiás tería sido un estudo aproveitadísimo para as superproducións da Metro Goldwyn Mayer.
Mirar o catálogo de Lamazares alivioume a calor. Cada obra do pintor de Lalín nesa mostra ten inspiración nun poema de Uxío Novoneyra. Os versos do poeta do Courel habitan no frescor das precipitacións: «Chove para que eu soñe», «Chove pasesiño nas sombras/ chove pra abaixo e pra riba», «Chove/ e solo/ o quedo/ se move».
Lamazares cubre as teas cunha soa cor. Nelas escribe ideogramas do seu Alfabeto Delfín, que corresponde a unha lingua que inventou. Ese idioma ten un futuro semellante ao do galego porque soamente o coñece o artista e porque se escribe, pero non se fala. Moitas das palabras que risca nos cadros son referencias católicas. Lamazares lémbrame o expresionismo espiritual de Rothko e o neoplatonismo cristiano de Dionisio Aeropaxita, o xuíz heleno que se deixou convencer por San Paulo de Tarso.
O discípulo de Xesús foi eficaz na súa teima conversora, como debeu de selo María Victoria Moreno na súa asunción do galeguismo. Acabou tendo unha crenza tan sólida na nosa lingua que arriscou a ensinala nas catacumbas do franquismo, unha tarefa que lle custou a retirada do pasaporte.
A súa elección para as Letras do 2018 alegroume, xa dixen, polo xénero e polo público ao que se dirixía; aínda que, asegurou Víctor Freixanes, que non se decidiu «por criterios de cotas, senón por criterios de méritos, que é como se consideran as cousas na Academia».
A afirmación do presidente causoume preocupación. Se non foi seleccionada por ser muller, ser foránea e ter obras para rapaces, cales son os méritos que lle atoparon? As miñas sospeitas son variadas: ter escrito novelas —como Anagnórise— que contados membros da RAG leron; ser amiga de Alonso Montero, ou que o sol se detivo sobre a rúa das Tabernas e os académicos votaron confundidos por un golpe de calor.
Quede constancia da miña fe catecumenal na explicación do presidente da RAG. Non serei eu quen dubide dela tendo en conta que non cuestiono a Dionisio Areopaxita cando asegura no seu ensaio Dos nomes divinos ter asistido á dormitio —pasamento— da Virxe María, e conversado cos apóstoles Pedro e Santiago.
Mesmo sentinme exaltado pola laudatio de Alonso Montero que, na hora dos brindes, encheu o peito e afirmou que «María Victoria Moreno é unha grande das nosas letras». As nosas letras son tan pequenas que calquera escritor pode ser un grande.
Se a avaliación para designar a Moreno foron os méritos literarios e non as correntes de pensamento feminista, gustaríame que a RAG aceptase unha suxestión para as Letras Galegas do 2019: Ricardo Carvalho Calero. Entre os seus logros, destacaría o de ser o impulsor do reintegracionismo en Galicia. A escolla do ferrolán sería importante para recoñecer o labor a prol da lingua que está facendo ese movemento na loita pola salvación da lingua. Os reintegracionistas son os máis desprezados e, asemade, os máis activos. Merecen ser incorporados con normalidade ao sistema cultural.
Á espera de que a miña pregaria sexa atendida, vou dedicar a semana vindeira a intentar concretar os argumentos seguidos pola Real Academia Galega para sitúar a María Victoria Moreno por riba de Antonio Fraguas e de Carvalho Calero.
Todo ten solución. De aquí ao 17 de maio, os académicos que apoiaron a candidatura da escritora dispoñen de tempo para poñer na mesa de noite Anagnórise e botarlle unha ollada antes de durmir. Nunca está de máis coñecer a motivación do voto que emitiron.

samedi 24 juin 2017

A RISA DE ABEL CABALLERO NA CAMA

web_Book-REA-004

 

A IMAXE É de 2011. Un artista cobra por transformar unha dependencia do Museo de Arte Contemporánea (Marco) de Vigo nunha habitación de hotel. O nome técnico e ridículo do proxecto que artellou o xaponés Michael Lin é instalación. O cambio de uso vén ornamentado desa retórica que xustifica e explica as obras baleiras. Antes, os artistas triunfadores amosaban técnica e oficio; agora, abonda cunha idea impactante.

Na fotografía de 2011 vemos ao alcalde Vigo, Abel Caballero convidado á inauguración. Como foi el quen habilitou a partida dos fondos públicos, considérase autorizado para calquera ocorrencia. Caballero déitase na cama deseñada por Michael Lin con soberbia e gargallada solta. A idea de dar almofada e cruasán nun centro artístico cáusalle unha graza de partirse a columna vertebral. O rexedor non dá parado de escarallarse porque hai dous colaboradores que lle quitan fotos cos seus móbiles. Non pode defraudar a súa submisión de ambos cara á súa autoridade.
Pérgamo foi unha gran cidade helena. Competía con Atenas en demografía e economía, e quixo competir tamén no ámbito da arte. O Altar de Pérgamo —expoliado en Berlín— responde a ese xeito axitado e violento de representación co que trataron de superar o clasicismo atenense,pousado e elegante. Mandado construír por Eumenes II, o altar conta unha xigantomaquia, unha batalla de deuses contra xigantes na que trunfou Télefo. Eumenes era máis prudente que Abel Caballero e deixou facer os artistas sen humillalos. Os escultores contaron o combate nun relevo. Para diferenzarse da escola de Atenas, non sitúan a escena na altura do friso; senón abaixo, nun rodapé. Buscaban marabillar coa súa arte ao pobo.
Un trío de profesores das tres universidades galegas vén expresar a súa preocupación polo centro de arte vigués no escrito Non sabemos que vai ser do Marco. Temen polo futuro da entidade, que leva meses sen director por mor da dimisión de Iñaki Martínez Antelo. Pregúntanse «que implican as palabras do alcalde, de que se vai cambiar a fondo o proxecto do museo, para que sexa adecuado a las demandas de Vigo?».

Abel Caballero fala tan claro que ata se lle escoitan as comas e os parénteses. Se mo permiten os autores do escrito, podo darlles pistas. A política é unha ciencia contable. Ao alcalde impórtalle a cantidade de xente que entra no Marco, pero non se os visitantes comprenden ou disfrutan. O trío docente recorda que «un museo é un centro dedicado á investigación, defensa do patrimonio e divulgación». Incide en que «a solución non pasa por cambiar o proxecto de museo e producir exposicións baratas e bonitas, do gusto popular, que nada aportan a nivel de investigación sobre a creación e os procesos artísticos actuais». Imaxino a Abel Caballero lendo o seu texto. «Non hai máis verdade que o presente», sentenza François Sarkozy no libro de Yasmina Reza El alba la tarde o la noche (Anagrama).
Os escultores de Pérgamo non permitiron que Eumenes II se burlase do seu traballo. Os responsables do Marco no ano 2011, Martínez Antelo, consentiu ao alcalde que deixase en evidencia unha obra de arte, por moita cama exaltada cun discurso que fose. As camas de hotel son anónimas, pero esa cama tiña autor coñecido. Se a autoridade do museo renuncia dese xeito á dignidade, como pensaba que ía reaccionar o alcalde?
Os tres asinantes do escrito cometen o erro de asumir a concepción da cultura que teñen os políticos. Lamentan que os recoñecementos internacionais logrados polo Marco non se corresponden «coa asistencia a exposicións e actividades programadas», que cifran en 80.000 persoas, «sobre todo se ten en conta a localización do edificio, no centro da cidade». Como non se vai sentir reforzado Abel Caballero? Xogan no seu campo e, nel, o alcalde gaña porque é máis hábil.
O nivel expositivo en Galicia baixou notoriamente —exclúo o Museo de Pontevedra— porque os representantes públicos perderon o respecto pola cultura. Atrévense a programar en función das expectativas de asistentes. Os máis prudentes déixanse arrastrar polo criterio dalgún deses artistas mediocres que frecuentan as inauguracións para buscar o favor gobernante.
Télefo foi ferido por Aquiles. Botou oito anos laiándose porque a ferida non pechaba. Decidiu consultar ao Oráculo de Delfos. Soubo que unicamente o propio Aquiles podería curalo. Vestiuse de mendigo e foi camiñando ata Áulide, onda o seu agresor. Tivo que entregar a súa dignidade a cambio da curación. Os creadores que teñen un discurso de seu e que contan con técnica e oficio para desenvolvelo están sometidos ao capricho dos xestores políticos e dos artistas de cámara, que logran máis nos convites que nos obradoiros.
A palabra nostalxia fai referencia, en grego, á dor causada por unha vella ferida. Nostalxia, é o sentimento que me provocan os tempos, tan helénicos, en que os representantes públicos deixaban facer os expertos. Boto en falla aqueles políticos conscientes das súas posibilidades. Na crónica de Yasmina Reza, Sarkozy confesa: «Algún día escribirei un libro no que falarei como non puiden facelo cando tiña ambición»

samedi 17 juin 2017

UNHA MISA PARA MALLO E UNHA CEGOÑA COXA

 

goytisolo_juan

O MUSEO PROVINCIAL de Lugo puxo o xoves unha gran sala de tiros longos para celebrar a Maruja Mallo cunha mostra. O país empeza a tomala en serio. A última vez que entrei no Café Zuckerberg lin que a anterior homenaxe que se lle fixera en Lugo a Mallo fora organizarlle unha misa. Rezouse por unha muller que se deu un garbeo en bicicleta durante unha eucaristía dominical na igrexa de Arévalo. En fin.

Os que lemos o Libro de Xob sabemos que o Inferno é tan desagradable como un baño sueco, porque as almas condeadas «pasarán de gran calor a augas de neve e de augas de neve pasarán a gran calor» (Xob. 24, 19). Os antigos xudeos concebían o Inferno como Gehenna, o basureiro que ardía eternamente nas aforas de Xesuralén.
O Inferno é preferible ao Purgatorio porque está cheo de xente perversa, os malvados teñen vivencias interesantes que contar. Maruja Mallo foi ao Ceo porque non coñeceu o mal, aínda que a Xunta crea que está no Limbo: nin acorda dela nin deixa de acordar.
Hai quince anos fun residir perto da gran biblioteca alexandrina de Lugo coa intención que os vellos compran pisos ao lado do hospital: dispoñer dos 50.000 libros que nunca poderei ter na casa o máis cerca posible. Baixei o luns para coller algunha lectura nova de Juan Goytisolo, o autor finado o domingo. Descubrín La semana en el jardín (Alfaguara), un xogo que escribiu baixo o seudónimo de Un Círculo de Lectores. A base argumental dese volume consiste en que un grupo de 28 personas —tantas como letras do alfabeto árabe— escriben sobre un personaxe que é novelista e que se chama Juan Goytisolo.
A capa dese libro é fea e atractiva, como adoitan ser as cousas feas —as bonitas son a normalidade aburrida—. Consiste nunha imaxe lixeiramente desenfocada na que se ve unha cegoña coxa. Esa ave apareceu unha mañá no patio interior da casa que Goytisolo habitaba en Marrakech. O escritor e a súa estrana familia coidárona un tempo: «La alimentamos hasta que se fue. Un vecino francés me dijo que, si le cortaba las plumas del pecho, no volaría ya nunca y me la podría quedar. Yo le dije:'Monsieur, no quiero presos políticos en mi casa'». Sería incoherente que arrestase unha cegoña o home que asumiu o peso negro da soedade por escapar do estomagante autoritarismo político, social e eclesial da súa España.
Maruja Mallo dicía que «el hombre se mide por la cantidad de soledad que es capaz de aguantar. La soledad es el vacío y el miedo». Cando Juan Goytisolo estaba morrendo había un amigo léndolle poemas de Cernuda e outro agarrándoo da man. A morte é a soedade máis pura.
En Galicia, a xente séntese acompañada por Xosé Ramón Gayoso cada venres pola noite. Este país non combate a falta de compañía cos documentais da serie Alkibla, que Goytisolo fixo para TVE.Descoñece que explican mellor o mundo árabe que todos eses analistas que improvisan teorías de todo a cada acoitelamento que se produce nun mercado de Londres.
Luar é unha mestura de coidado folklore galego, outlet musical andaluz e humor tosco. Non hai espello máis limpo do ser nacional que un programa seguido masivamente, pero dá pena vernos nese reflexo valleinclanesco. Nunca fun seareiro de Castelao, pero quixera saber a súa opinión sobre a concesión a Gayoso dunha medalla que leva o seu nome.
Juan Goytisolo non quixo ser español, como Maruja Mallo non quixo ser galega, senón ferozmente apátrida. Todos cantos a coñeceron ou todos cantos improvisan agora que a coñeceron andan horrorizados con que se lle acastrape o nome como Maruxa.
Goytisolo marchou de Barcelona e cruzouse no camiño con Peter Handke. O escritor austríaco escapaba do país no que perseguiran á súa familia por falar esloveno no canto de alemán. Colleu un tren e baixou «no medio da nada», ou sexa, en Linares, «onde hai eses espazos tan grandes e baleiros que todo está cheo de posibilidades».
Alianza Editorial vén de publicar Handke y España, unha coletánea de textos e entrevistas sobre o país. Nunha das crónicas, Peter Handke conta o seu paso pola catedral de Santiago. Nunha capela atopa un grupo de curas trasegando a ración anual de aceite para as cerimonias nas súas parroquias. Hai tres enormes recipentes con cadanseu cartel: Aceite de extremaunción, Aceite de catequesis e Aceite para los enfermos. Os sacerdotes cargan con «xarras de bronce, prateadas ou de folla de lata —estas últimas para os máis pobres—» confiando no poder inmaterial dos óleos. A anécdota producíase en 1989, tres anos antes de que Luar empezase a facernos compañía nocturna os venres.
A televisión é un medio eficaz para combatir a soedade porque é un camaleón que se adapta á demanda da audiencia velozmente. O inferno non está no basureiro de Xerusalén, nin sequera está nos outros —admirado Jean Paul—; o inferno arde dentro dos televisores.

vendredi 9 juin 2017

AS OVELLAS BRANCAS E NEGRAS DE EPIMÉNIDES

baudelaire_cheveux

AS INSTITUCIÓNS con máis secretos non son axencias de espionaxe, son os matrimonios. A miña muller non sospeita o que curioseo no móbil cando nos deitamos. Fago un escorzo para que non vexa a pantalla. A flor do meu secreto, que diría cursimente Almodóvar, é a Biblioteca Estatal de Baviera. Adoito entrar cada noite na súa web; sobre todo, para contemplar libros incunables. Reúne a mellor colección do mundo. Algunhas primeiras edicións son soberbias. As poucas primeiras edicións que atesouro na casa son libros de Galaxia. Cunqueiro, Dieste, Castelao,... exemplares valiosos emocionalmente que herdei do meu pai. Tamén sinto cariño polas primeiras edicións dos libros de Suso de Toro.

A media tarde do xoves, falei con De Toro co sol cargando contra a cúpula bicentenaria do Círculo de las Artes, en Lugo. Suso foi o noso escritor máis moderno nos anos 80. Contoume que calibrara moito a publicación de Humildar (Xerais, 2017), porque temía as reaccións «dos progres e dos modernos; sobre todo, dos progres, que son os máis retrógados». Humildar é unha curiosa guía de espiritualidade atea para estruturar e solemnizar a vida.
Nunha incursión nocturna pola Biblioteca Estatal de Baviera atopei a historia de Epiménides no volume Vidas, opinións e sentenzas dos filósofos, que Dióxenes Laercio redactou na primeira metade do século III.
Cando Epiménides era un rapaz, o pai mandouno ao campo buscar unhas ovellas. Era unha tarde de xuño e sol caía sobre Creta cunha intensidade que soamente volveu adquirir o xoves sobre o Círculo de las Artes, con Suso de Toro e comigo comprendendo a San Lourenzo na grella. Epiménides recolleu a ovella. A calor pesáballe tanto sobre os ombreiros que se meteu nunha cova para refrescarse. Deitouse preguizosamente e quedou durmido. Cando acordou, decatouse de que o animal escapara. Volveu á casa, pero o seu fogar non era o mesmo. Os seus habitantes non o coñecían. Desesperou ata que un vello que estaba prexubilándose ao fresco dunha oliveira lembrou que un tal Epiménides desaparecera naquela casa sendo el un neno. Pasaran 57 anos.
Pregunteime polo que acontecería se un escritor galego deixase de publicar e anunciase un libro 57 anos máis tarde. A experiencia máis aproximada son os 7 anos durante os que De Toro non escribiu. En 2010 anunciou que o deixaba e o xoves pasado, mentres nos sofocábamos solidariamente, contoume que volvía cunha novela sobre un neurocirurxián que ten que regresar ao campo; non na procura dunha ovella descarriada, senón para investigar o seu pasado familiar. A última novela que publicara fora ‘Sete palabras’ (Xerais). 7 palabras, 7 anos. De Toro ten interese pola literatura xudea moderna —en particular pola de Philip Roth— polo que sospeito que o seu 7 responde a un número imporante nesa relixión.
Tras a prolongada soneca que botou na cova, Epiménides aínda tivo tempo de gañar prestixio como filósofo e poeta porque viviu 248 anos. A cifra é unha estimación que lle fai Dióxenes Laercio, e eu non son quen para desautorizalo.
Plutarco conta que Atenas contratou a Epiménides para que a liberase dunha pandemia. O episodio das ovellas debeu traumatizar ao pensador, porque, recén desembarcado da nave que o traía de Creta, reclamou que o fornecesen dun rabaño de ovellas brancas e doutro de ovellas negras. Botouse a camiñar por Atenas, que daquela estaba inzada de santiarios de deuses exóticos. Epiménides ía parando en cada altar e ordenando que sacrificasen unha ovella. A epidemia desapareceu. A pel do filósofo, coidada por tanto como durmía, foi conservada como amuleto.
Suso de Toro botou unha soneca literaria de sete anos e, polo que lin nas redes, o seu anuncio de regreso foi celebrado. Unha alegría que comparto porque, se houbo literatura de vangarda na decadencia finisecular galega debémosllo a el. Pero en 2010 pechou o ordenador á novela e non volveu abrilo. Philip Roth tomouno máis en serio. Pegou unha nota amarela no portátil na que se le: ‘A loita por escribir rematou’. Cando cesou como escritor profesional tras 16 anos, Suso de Toro explicou que xa «botara todo fóra». Eu nunca sentín a escrita como unha loita ou como unha extenuación, máis ben como unha molestia na soá —pola postura encorvada— e como un aburrimento.
Non paro de preguntarme polo sentido das carreiras literarias e comprendo menos a Baudelaire cando afirmaba que «a arte é útil porque é arte». Concordo con André Gide cando anotou nos seus Diarios (Lumen) que «o número de cousas que non hai por que dicir aumenta cada día».
A arte é única cousa inútil que se permite unha sociedade pragmática como a nosa. A sociedade francesa de Napoleón III era pouco práctica porque impuxo a Baudelaire unha multa de 300 francos polo escándalo de As flores do mal, aparecido no mes de xuño de hai 150 anos. A sanción tivo que descontarse do soldo de 2.500 francos —a nómina dun funcionario medio— que lle pagaba o propio Estado para alentalo a escribir.

Posté par Jaureguizar à 20:29 - Commentaires [0] - Permalien [#]
Tags : , , , , ,