A NOITE DOS COITELOS AFIADOS
Un amigo meu fai por comer uns anacos de pan ou algo gastromicamente igual de inane antes de xantar. Se cadra, cando o ves devorando miga antes dunha proposta marabillosa para o padal, sorpéndeste. El logo explica que, se come con fame, non goza. O argumento queda pechado a que llo rebatas cando che razoa que as gañas provocan o acto físico de saciar, que se acomete con présas e mesmo certa violencia xestual. Por riba dese nivel, sitúa a gula coma unha sensación elevada e sabia de quen come polo pracer de saborear os pratos. A gradación que establece vai de engulipar para manternos no mundo a deleitarse coa comida para reforzar a conciencia hedonista de que estamos no mundo. El aposta por aproveitar o que nos ofrece o medio na proporción na que nolo permitan Bankia e os consellos de ministros dos venres.
Toda esa achega de raciocinio que lle escoitei tantas veces ao meu amigo, rebótame agora nun eco amasado por Andoni Aduriz. «Comemos cultura, saboreamos leis, inxerimos propósitos, bebemos artesanía e paladeamos razoamentos que, ademáis, fanos sentir vivos», comenta o cociñeiro que, se se pon en modo metafísico é porque vén de que publicar un ensaio ben saboroso xunto con filósofo Daniel Inneraty.
O restaurador aínda é quen de empuxar o discurso un pouco máis arriba: «A miña cociña é un laboratorio con delantal e as mesas ás que sentan os nosos comensais se converten, así, en probetas de ensaios sociais emocionais».
Non está mal, pero todo isto xa o adiantou o futurista Filippo Tomasso Marinetti. A maiores do meu amigo, quero dicir. Marinetti preconizaba unha cociña concibida dentro dun movemento global que persegue os mesmos obxetivos que coa pintura ou coa arquitectura. El explicábao ao seu xeito: « Ata o de agora, os homes alimentáronse como as formigas, as ratas, os gatos ou os bois. Connosco, os futuristas, nace a primeira cociña humana, tamén chamada a arte de alimentarse. Como todas as artes, exclúe o plaxio e esixe orixinalidade e creatividade».
Ignoro se Aduriz sabe da teoría de Marinetti, pero o que defende vai encarreirado pola mesma filosofía. Ese nivel teórico no que se manexa para cociñar é o que animou a Restaurant a situalo como o mellor cociñeiro do mundo por moito que lle manque a Martín Berasategui. Este afiou o coitelo para atacalo polo entronamento, pero engánase de obxectivo.
O MOMENTO INESPERADO
Un redactor vellote, deses que aínda calzaban zapatillas pola redacción e nunca sabían a mesa na que pousaran a cabicha, sinaloume a parte boa do meu contrato profesional: empezarás a traballar a mediodía e a túa primeira obriga será ler o periódico. Era 1993, a xente aínda tiña que ir ao quiosco e pagar 100 pesetas ou agardar quenda no café para poder lelo. Dende logo, ninguén entraba a traballar co sol chantado en vertical. Como vou tarde para o xornal e o sistema educativo abeira aos meus cativos dende as nove da mañanciña e ás veces a miña muller está de quenda de mañá, recibo inesperadamente o don que me lembra a aquela canción de The Church, un single que andaba na casa sen unha orixe que poida precisar, pero que gastei a eito. Dáse, logo,a situación de que son as nove e cuarto, e dispoño dunha horiña para ler. Sempre leo na cociña, é unha teima bendita que me naceu de neno, de que eramos sete na casa e a soedade era unha delicia escasa. Como todos os xornalistas que escribimos sobre libros son un gran lector, un inmenso lector, pero un lector de contada calidade. Nun curruncho da sala, aquí mesmo á esquerda da mesa de traballo emprazada noutro curruncho da sala, amoreo libros de papel en pías proxectadas coma babélicas. Leo máis libros ca media, pero son un lector parcial: unhas páxinas de Gluksmann, vou ver o que argumenta Enric Juliana este sobre este asunto, as cartas de Bellow nos 90 poden estar ben, como era aquela frase de McBeth, a biografía de Terenci Moix é apaixoante, o xornalista David Rieff agarda,... todo a parcelas, anacos, cachos,... todo ás présas e aínda con amigos protestando, con fundamento, porque non lles liches o orixinal que che remitiron e co editor preguntando con educación discreta para cando poderían estar esas probas... Esta mañá dei rachado con todo iso. Aínda antonte recuperara coa máis ilusionada das intencióins Mil cretinos, o volume de contos de Quim Monzó que editou Xerais xa un anos sobre as nosas costas -impresiona 'O señor Besenet'-. Houben de amorealo porque estaba preparando unha entrevista con Xerardo Quintiá, erradamente anunciado nun acto para presentar o seu novo volume de contos, e asaltei o seu último libro nunha lectura de saltimbanqui que singulariza ao meu gremio. Pero, pasando páxinas coma se mirase o cinematógrafo dos Lumière, apareceseume Raymond Carver e eu sonlle devoto. Preparei un c(argado)a(margo) f(orte)e(espeso) e sentei na cociña, aledado polo mantel vermello e laranxa, e máis polo amarelo do sol entrando con confianza impostada de visitante habitual. Collín aire porque os contos deben poder lerse cunha única inspiración. Unha derradeira propina, titulase o relato. Lin literatura porque eran Raymond e a súa muller, Tess Galagher, da que gardo un libro bonito en Anagrama. E, buf!, era literatura; quero dicir, había estilo, estrutura, ritmo, sorpresa e todo iso que lle aprendes aos alumnos nos cursos de narrativa, pero sobre todo había unha sonda afundíndose ata tocar na pel da alma. Sentínme desacougado por tanto estrago vital e, asemade, celebrei a vida.
Photo: Waiting. James Gritz
O DÍA NO QUE MORRERON OS ANOS 80
CRUCEIME o domingo con Mark Knopfler, o sultán do swing. Estaba tocando a guitarra na rúa do Doutor Fleming, en Lugo. Esa vía é bastante hixiénica polo da penicilina, pero o músico escocés debe de ser peculiar e arrimárase a un contedor de lixo inorgánico. Confeso que non comentei a noticia no meu xornal. Agardo que non se informen. Calei porque xa estivera a piques de cambiar dúas páxinas preparadiñas para voaren vía satélite ata a planta de impresión, na madrugada dos arrabaldos da cidade. A conta oficial de Umberto Eco anunciara en italiano, inglés e español o pasamento de García Márquez. Como escritor nunca me atraeu. Abúrreme o seu xeito previsible e limpo de narrar. A maiores, son bastante nugallán para Hispanoamérica e as súas pelexas de galos, pero aos lectores de El Progreso tanto lles ten. Umberto Eco daba a noticia por Twitter na mala hora, a iso das dez, cando na redacción xa estás agoniado pola dubida de se vas cear unha ensalada ou algo axeitado a unha dixestión occidental. Eco citaba a autoridade de Vargas Llosa. Ben me estranou porque sei que ambos escritores latinoamericanos rifaran coma galos. Non tardaron outros en desmentir a nova, en desvelar que era tan falsa coma ese Mark Knopfler apoiado nun contedor de lixo. Non era exactamente o músico, senón unha foto súa da que algúen se desprendera anunciando que, na súa casa, morreran os anos 80.
Photo: My dad's cameras. S. Williams
OURENSE ASCENDE AOS BALTARES
O meu tío Santi gardaba tres boinas vermellas de feituras infantís, sempre pranchadiñas pola súa irmá Feli, na parte baixa dun armario marrón con espellos nas portas e inmenso coma Mazinger Zeta. Cada unha para cada tres sobriños seus, machos; machiños, máis ben. Ás veces pechaba a porta e probaba a miña para cruzar o río Kwai ou sentirme un dos tres lanceiros bengalíes. O meu tío mimábaas por se algún dia cadraba ir a Montejurra, a Graceland dos carlistas. Convidoume cando eu sumaba dez anos, cando os desnudos e os mortos. A miña nai non dera o permiso ao cuñado para levarme. Ela non entendía política de non ser para facer a un lado o Franco que tanto mancara aos seus pais. Con 14 anos repartín propaganda carlista en Ribadeo. Nunca máis participei nunha actividade desa caste, pero se presentaba o meu tío, Santiago Jaureguizar, ao Senado español. A lista era vasca (inclúo navarros, obviamente), como se o Athletic de Bilbao xogase no estadio Anxo Carro, para representar a Lugo. O corpo do meu tío quedou gravemente mancado cando o seu partido entrou en Izquierda Unida. "Y para esto estuve disparando contra los rojos en el Ebro?", preguntábase fregando coa man a pel da coxa dereita, baixo a que gardaba anaquiños de bala que lle guindara unha ametralladora republicana. O tío Santi morreu da morte morrida cando se divorciou Carlos Hugo. Podería soportar doses altas de socialismo, pero non un pecado. Nunca soubo que o seu ideal de patria, Deus e foros acabou por triunfar en Ourense, a provincia máis carlistona grazas aos baltares. A constante creación de emprego público, nunha enfebremento keynesiana, e o galeguismo sobreactuados por parte de José Luis Baltar son formas de carlismo, ás que está dando continuidade o seu fillo José Manuel Baltar. Agora que Europa vai empezando a saber do volcán recesivo que ten chantado no centro da eurorexión Galicia-Portugal soamente nos queda facer a conta atrás para saber o que vai tardar en preguntar como se financia e como se vai financiar de xeito sostible toda a masa salarial que supera a proporción lóxica de ingresos/gastos en Deputación e concellos. Polo de agora, hai emprego con pouco traballo, pero non ha tardar en estragarse ambos os conceptos.
A TEMPERATURA FUCSIA DE CARLOS LUIS
Comparecín tarde no coloquio porque estaba mirando en Odisea un documental sobre a temperatura. Foro Aberto apareceume na televisión en plena rolda de cadeas. Presenteime como espectador serodio xa nas conclusións. Como era xa 15M, dei por suposto o contido, pero dei por suposto en exceso. Falaban sobre cultura galega. Dialogar sobre cultura é un xeito de encher unha hora de televisión cun programa que ben podería ser enlatado de 1984 sen restarlle actualidade: catro argumentos positivos de concordia xeral. Solpor con nubosidade grisácea. Pero o Foro foi emocionante: mirei o final, cando concluía, cando nas táboas redondas se resumen as ideas máis interesantes porque se escolma entre as máis celebradas das manifestadas antes. Sinalaba Carlos Luis Rodríguez que o primeiro que se recurta nas contraccións da economía é a cultura, unha idea virxinal na que remexeu Xosé Carlos Caneiro co do dous por cento, que vén sendo coma eses anacos de biscoito seco que che quitan facéndoo pasar por tapa nas cafetarías. Henrique Alvarellos escoitaba con esa educación que lle nace do pai sen poder agochar a expresión de "eu son aquí o único que sabe o que custa vender cultura porque vivo dela". E claro, escoitando aquel tiovivo de apuntamentos sabidos xirando sobre o mesmo eixo, preocupeime polo futuro da televisión pública. Co custe deses cinco minutos de rebobinado, sumando técnicos e intervintes, ben realizaban unha curta uns rapaces da Escola de Imaxe e Son da Coruña. Agradecín, nese intre, que agromase Antón Losada naquela ensoñación neoliberal na que flotaba eu. O de Xove desanoou o vurullo do seguidismo economicista ao aseverar que a cultura non é un desvío contable, senón unha necesidade humana, como pode ser a sanidade. Veu expresar que non precisamos calcularlle o TAE, que abonda con ser o que distingue a calidade dun pobo. Lembrei daquela que vimos de frustrar a carreira de centos de investigadores do país, porque o goberno prefire investir en rehabilitación de patrimonio. Cultura son ambas as cousas, pero o patrimonio é recuperable dentro duns anos cando mellore o DefCon; os avances científicos non, porque os nosos rivais non van agardanos. Comprobada a falta de atractivo e de emoción, decidín refuxiarme novamente no agarimo cálido de Odisea, pero foi daquela cando Carlos Luis sentou na mesa para falarnos á orella e reparei na súa camisa fucsia. A calor provócana as moléculas ao movérense. O debate parecíame antártico, pero aquela cor axitoume a amígdala cerebral achegándolle o atractivo e a emoción. A quen lle interesa escoitar un coloquio sobre algo tan feo como a pobreza?
Photo: Cutting ice (circa 1900) Porter Thayer.
A CULTURA QUE PRODUCEN OS CARTOS
ABEIRO UNHA tendencia parva a ler libros sobre Nova York. Na miña lembranza breve aínda fica Maeve Brenan e no futuro que se me bota enriba, Paul Morand. Nestes días sorpréndome e río con Mi Nueva York, de Brendan Behan (Marbot Ediciones, con preciosas ilustracións de Paul Hogart e tradución de Julio Labí). Lectura a lectura fun construíndo Nova York, malia que nunca a visitei. Presumo que non irei, porque Nova York non mellora moito a Lugo: nós tamén temos campus, pontes grandes e mesmo un equipo de baloncesto. Aínda nos quedan diferenzas, pero non tardaremos en subsanalas. Behan protesta caprichosamente de ter que abonar 250 dólares «por adiantado» para ser admitido nun hospital. Aínda estamos tamén distantes no que atinxe a sistema educativo. O autor irlándés atopou «moitas rapazas encantadoras» cando acudiu a un colexio para dar unha charla. «Son novas e frescas e educadas e len libros e ás veces falan sobre eles. Os seus modais son tan bos que me sorprendeu canta cultura poden producir os cartos; canta inocencia e sofisticación, canta elegancia e mocidade», observa. Se andamos algo máis por eses vieiros, non tardaremos en chegar a eses Estados Unidos no que os cartos marcados na túa conta determinan a túa saúde e máis a túa preparación para o mercado laboral. Imos cara ao sistema da maior calidade que nunca tivemos. O problema é que, como denunciaba Behan, teremos unha educación e unha sanidade excelentes para a maioría da poboación, pero non para toda. Quedará aparte esa minoría que Margaret Thatcher animaba a asumir como «a cota da exclusión». Behan escribiu Mi Nueva York en 1964, hai case medio século.
Photo: New York City (1968) Gary Vinograd
O BLOQUE EMPEZOU A SER BLOQUE
O Bloque comezou onte unha nova xeira na que é Bloque. Antes non me aclaraba con quen eran os seus militantes: había dende marxindependentistas a liberautonomistas pasando por usuarios recurrentes de tempos compostos sen unha teoría política que os guiase. Xa está. A pasada noite mirei con vagar a foto para ir quedando coas caras a fin de evitarlle a Carme Adán -pola que teño gran respecto dado que pertence a minguada raza dos políticos con biblioteca- pasar pola encarga de presentarnos a Jorquera sen presentárnolo. A través dunha aplicación de internet, tratouno como se fose ese curmán que vén vivir á vila e hai que buscarlle amigos para que poida xogar ao fútbol. Eu sei quen é Jorquera, polo que lamento que estea no limbo do coñecemento xeral porque ten valía, pero sabemos del eu e outro 18 por cento dos galegos; que, para un potencial presidente da Xunta, queda curto. Talvez a iniciativa de traelo de Madrid para o que lle agarda non foi feliz. A maiores dese incidente, o BNG parecía onte Sierra Maestra, con Fidel dividindo os seus en dúas columnas por facer vulto e achegar moral. Empezaron a quedada aplaudindo coma esas bandas adolescentes que suben o volume dos amplis para que non se escoiten os desafines. Pero o Bloque viña desafinado de Amio. Guillerme Vázquez trataba de acalmar onte "aos que están preocupados polo BNG" nun papel moi de speaker de baloncesto antecedendo á enumeración do arsenal de representación pública. Guillerme é médico, sabe que as doenzas teñen parte de compoñente sicolóxica. Cando che informan que che amputaron un brazo e unha perna, e o cirurxián trata animosamente de facerte ver que che quedan outro brazo e outra perna, debes empezar a preocuparte por eles. Con todo, o personaxe máis frustante foi o que o partido adxudicou a Carlos Aymerich. O home, agardando fielmente que acorden del; o partido, tratándoo como cando Felipe lle explicou a Fraga que nunca sería presidente español: non o desprezou no parlamento de San Xerome, limitouse a enclaustralo de por vida co título de Xefe da Leal Oposición. Hai moitos nacionalistas preoupados polo Bloque. Non comprenden que a vitoria mal administrada polos que ficaron nin a derrota de dixestión espesa nos que marcharon causara que unha forza política poderosa se dividise en 2,2/1,8. Por riba, os que se foron non acaban de dar coa temperatura organizativa para acertar no callo. Beiras teima no asamblearismo, que ese xeito que ten a esquerda de acadar a súas máis altas cotas de parálise. Entre mentres, José Blanco anda pescando neste Miño que baixa revolto para poñer contrapesos galeguistas no socialismo galego: escribe correos, chama e convida a xantar a galeguistas e nacionalistas para mover o mercado de verán de fichaxes. Feijoo está inquedo polas sondaxes, pero case certo de que dará sumado para unha vitoria pírrica. Mirado en perspectiva, o país non muda nin se albisca cando o vai facer. Seguiremos agardando por ese cambio con temor a que a Brunete Mediática persuada ás elites políticas de Madrid de que aos galegos tanto nos ten autonomía ca nos ten rexión. O café para todos ferve, logo han servilo coa excusa dos custos. Un subdelegado do Goberno sempre sae máis a prezo ca un parlamento representativo.
Photo: Robert Doisneau
BISTEC DE OSO, FILETE DE LEÓN
DURANTE MILENIOS estivemos acoutando o salvaxe. Aínda hoxe non deixamos de facelo, pero comprendimos que salvaxe non remite necesariamente a fero ou brutal. Os colonos de New Amsterdam ergueron en 1652 un muro de madeira e barro para marcar a fronteira norte do seu territorio. Buscaban manter da outra banda o que eles percibían coma salvaxe: indios Lenape, colonos de Nova Inglaterra, os británicos, osos e corzos. A invasión dos bárbaros produciuse e soldados da metrópole derrubaron a parede en 1699. Daquel valado ficaron o nome e o costume dos intermediarios financieiros de negociaren á sombra dunha árbore que había onda o muro que prestaba nome á rúa, Wall Street.
Supoño que os primeiros habitantes de Manhattan soamente asomaría as cellas alén aquela construción para cazar, facéndoo dun xeito breve e inseguro.
As aventuras cinexéticas son máis doadas en Berlín. O estenso parque do centro da cidade era «o xardín dos animais», o espazo no que monarcas e nobres cazaban xabaríns e corzos. Algúns con tanta afección que se conta que foi valado para algún rei que non apuntaba a xeito.
Dada a variedade de etnias e procedencias que se foron amoreando en Nova York durante os séculos XIX e XX é de supoñer que a posibilidades gastronómicas da cidade fosen variadas e sorprendentes. Segundo escribía Brendan Behan, a primeiro dos 60 «podían mercarse alí bistecs de oso, chuletas de león e costelas de tigre».
Evidentemente nada diso tan exótico e salvaxe probei, porque toda a caza que como é corzo. Non me atrevería a avanzar máis alá do valado da civilización para afrontar un animal cunha escopeta. Unha vez batido, acepto o feito consumado e renego unha volta máis do vexetarianismo por palatalmente aburrido. Por mor diso, soamente como corzo cando me convidan, o que acontece por esta altura do ano. Empeza a ser costume que a primavera chegue unha pota cumprida desa carne á miña neveira e estea entrando e saíndo dela.
Como non participo na elaboración, que mo entregan amablemente troceado e deliciosamente cociñado, non opino sobre receitas nin tempos de cocción. Unicamente sobre ese sabor forte e denso, dunha gloriosa pesadez que parece abondar por si mesma para todo un xantar con garantía de manter a fame
UN NEGRO EN BATA SANITARIA CORRENDO POR LUGO CONTRA A MEDIANOITE
LUGO É UNHA CIDADE de cores tras o solpor. Saín pasear enganado na temperatura porque o día abafounos de sol e a noite non termaba dos 11 graos. O tamaño manexable do noso entramado urbán segue acougándome. Vivo arrimado ao centro, que seica que está na praza de Armanyá, diante do Goberno Civil -onde o civil é Ramón Carballo-, que é de onde saen as vías romanas que comunican Lugo coas outras megalópolis do Imperio, e lévame 40 minutos chegar ao limes capitalino. Andados quince minutos albisquei a Paco, un exprofesor de ximnasia que ten un ollo marrón e outro azul. Paco manexa andares baixiños e recurtados de personaxe de historia debuxada por Vázquez, pero non hai quen recoloque as chaquetas co seu savoir faire. Usa unicamente tres dedos de cada man, deixando os outros respectivos dous suspendidos no aire, coma opositores aprobados en expectativa de destino. De volta dende os arrabaldos, crucei un negro lanzal vestido en bata sanitaria branca botando unha carreira non tensa, pero si preocupada. O último tramo do paseo prolongou ese fundido en negro. O bispo de Lugo cruzóuseme dediante nunha esquina acompañado por un corentón que delataba no andar reflexivo a condición de coengo. Achegaban tons negros e grises á noite. Cadráronme no camiño nun azar divertido. Ao asomarmos á praza de Santo Domingo, o bispo ergue a ollada para exclamar: "A aguia imperial! Imperial do Imperio Romano, claro". Fixo unha pausa respiratoria, reconsiderou o aserto e engadiu: "...que non deixaba de ser un imperio". Aí foi cando me venceu a vontade, variei a miña folla de ruta dun intre para o seguinte, coma se fose De Guindos, e enfiei as súas pegadas por escoitar a reflexión dunha autoridade católica sobre a imposición civilizadora de Octavio Augusto. O vento, biruxe todo el, alancaba de costas marchando coas súas palabras. Noche oscura del alma, asumín ao mirar a un moteiro que atravesaba a miña rúa en dirección contraria con esa auctoritas que adorna aos repartidores de pizzas que visten de ninja en misión imposible.
Photo: Abandono en Palermo (Buenos Aires) Mariano Gabriel Pérez
PAGAREMOS A ESCOTE PARA QUE MADRID NON QUEDE SEN BANCO
O SÁBADO MIREI en Telemadrid un documental sobre Os Pelayos. A reportaxe estaba marcada pola estética ferinte dos casinos ‘on line’ e ‘off line’. Seica eses señores desenvolveron unha técnica estatística para forzar o azar. En calquera país luterano, ese enxeño e ese esforzo irían dedicados a montar unha fábrica; nos sur católico de Europa, o empeño vai en dereitura a reconducir o porvir nun enriquecemento innmediato. Houbo outros ‘pelayos’ que asaltaron Neguri, o elegantísimo casino no que reside a burguesía bilbaína, arrepiñando o elemento financieiro das estirpes vascas para poñelo nas mans dun emigrante retornado a Chantada. A operación, prendida por Felipe González e rematada por Aznar, sumou tanto acerto que tratou repetirse nun estravagante intento de utilizar unha caixa de aforros madrileña en problemas para dominar unha caixa catalá mediante unha presunta fusión co válido Rato no papel de soldador. No fondo, este intento de suprimir todo poder financeiro alén a M40, é outra expresión da arela de reconcentrar o poder que teñen as elites do colexio de El Pilar. Alá foron os fondos vascos e os galegos xa están asumindo que os empuxan a renderse. Os cataláns evitaron que lles fisexen saltar a banca. Mesmo, previdos polo acontecido en Bilbao, fabrican o a súa propia ruleta sabedores das habilidades dos Pelayos. Madrid non ha quedar sen poder financieiro. Pagaremos a escote.
Photo: Bank, Rhyolite (Nevada, 1970). Causes and Spirits © William Carter