O CABARET VOLTAIRE de Jaureguizar. Le journal d'un flâneur. Seit januar 2005.

samedi 24 décembre 2016

A ÚLTIMA PALABRA SERÁ MAIONESA

 

3182892c7b9fb3dea51a9b639fc9a970

O xoves dei un paseo con tanta folgura que rematei nun cine. Deambulei por volta de hora e media. A andaina foi longa, non porque Lugo se teña convertido nunha cidade extensa, senón que lle fixen un circunloquio. Agora ninguén deambula, nin sequera camiña. Non, botan unha carreiriña de can dende o coche aparcado con luces intermitentes ou póñense roupas fuorescentes para correr como se fosen árbores de Nadal móbiles.

Eu adoito deambular cada día. Axúdame a coñecer a cidade e a xente. Nunca volverei mirar unha rúa como despois de ler a Maeve Brenan. Todo o que facía era pasear por Manhattan en solitario e comentar o que atopaba. A columnista entendeu a soedade como un destino ata o punto de acabar vivindo encerrada nos baños da revista The New Yorker. Tamén me gusta deambular por Ribadeo, aínda que sexa aínda menos extenso que Lugo. Manhattan mira con cosmopolitismo ao Atlántico, como Ribadeo; a única diferenza entre Manhattan e Ribadeo é que o PXOM da miña vila prohibe dar moita altura aos edificios.
Cando podo permitirme non ser eu durante un par de horas escóndome nunha sala de cine. Teño moito coidado en que o vendedor de entradas non me vexa a cara por se a miña familia habitual ou algún amigo molesto decide reclamarme na porta.
O cinema é a arte máis perfecta, diría mesmo que é máis completa que o teatro; pero nin vou comparala coa literatura, a pintura ou a música, que deixan varios dos cinco sentidos sen usar. Ese amor polo cinema deixou que a vida me defraudase novamente o luns co pasamento de Jean Loup Passek. Dirixiu o Dictionnaire du cinéma americaine (1988) para Larousse. Rialp traduciouno en 2001 ao español como Diccionario del cine. Un acerto, porque o cinema ou é norteamericano ou é súper 8. Passek era un francés que vendeu a súa alma a Melgaço, na beira portuguesa do río Miño, ao sur da galega Arbo. Instalou un museo do cinema espectacular. O pasamento de Passek linllo no Facebook a Alfonso Pato, o director do Festival de Cans. Ignoro o motivo, pero Pato dedícase a vivir en París e a ter fillos; sendo o primeiro o que me provoca envexa. Coñecín a Pato no Santiago dos anos 90, onde a nosa preocupación máis certa era abrazar alguén de madrugada. El sempre o lograba porque vestía camisa branca.
A película que vin o xoves foi El editor de libros, que trata a relación entre o novelista Thomas Wolfe e o editor Max Perkins na Nova York do anos 30. Empeza cando Wolfe lle leva un orixinal de 5.000 páxinas a Perkins. No resto da cinta Wolfe berra todo o tempo —estea alegre ou triste— e Perkins cercena o texto todo o tempo. Ben, non é todo; está tamén a moza de Wolfe, que chora todo o tempo porque Thomas a ignora por corrixir o orixinal. Logro intuír o rostro da grande actriz Nicole Kidman baixo a rixidez do coláxeno. Jude Law compón a histeria insoportable de Thomas Wolfe dun xeito soberbio.
O novelista entrega o orixinal a Perkins cunhas uñas negras e unha soberbia que retratan a paciencia do editor. A novela de Wolfe, Del tiempo y del río é como debía de ser el: irada, descontrolada e excesiva. Os personaxes non falan, grítanse. Non soporto as novelas cheas de signos de admiración porque necesito silencio para ler e os berros pertúrbanme.
Eu non publicaría un texto dun escritor que me atoa os oídos coa súa prosa e que é incapaz de cepillar as uñas con xabón. A humanidade pode felicitarse de que eu non sexa editor porque enchería a Biblioteca Richard Brautigan, un espazo de Vermont ao que os escritores podían mandar as obras rexeitadas polos editores. Richard Brautigan creou a institución para a súa novela O aborto e un admirador volveuna real, segundo contaba Miqui Otero nun vello artigo no periódico chamado El País. Miqui que sabe estas cousas tan exóticas porque os seus pais son de Mondoñedo. Mondoñedo tampouco será nunca Manhattan, pero unicamente porque seguen considerando o latín como lingua franca.
A Richard Brautigan (1935-1984) editouno Jorge Herralde en Anagrama hai uns anos. Acabou convencido ao terceira intento de que os seguidores do escritor norteamericano eran «tan entusiastas como escasos». A vida dese autor transcorreu de electroshock en electroshock —»suficientes como para iluminar Manhattan»— e de fracaso en fracaso ata a vitoria final. No verán de 1961 escribiu La pesca de la trucha en América, que o enriqueceu ao ser publicada en 1967. A editorial Blackie Books publicouna en español en 2010 e agora vai reeditala. Brautigan nunca se considerou digno de respecto. Unha vez dixo que, no panorama da Historia da Literatura, el sería unha nube. En 1974 disparouse diante da casa. Descoñezo que nos quixo dicir co suicidio. Cada suicidio é un reproche dirixido aos que nos quedamos e pode que Brautigan protestase porque os editores o obrigaron a imaxinar unha biblioteca de libros rexeitados.
Menos dramático e máis retranqueiro que o seu final é o do seu libro La pesca de la trucha en América. Richard Brautigan, ese hippie que aspiraba a ser nube, quería acabar unha obra coa palabra maionesa. O libro remata cunha carta. Na postdata escribe: «Perdonádeme que non me acordase de darvos a maionesa».


vendredi 16 décembre 2016

UNHA CARTA DESATENDIDA CONTRA A PARSIMONIA DOS REIS MAGOS

santa_klaus_vukovar_1992

Os ordenadores están estragando a miña letra. Cando era mozo, escribía cartas con pulso de prateiro a rapazas que me lían lonxe, baixo as farolas de grandes avenidas. Daquela versioneaba libremente a Mallarmé: «Desolado por crueis esperanzas, acredito aínda no supremo adeus das bágoas». Agora escribo unha carta ao ano con letra urxente e incerta. Apelo a Papa Nöel para pedirlle un agasallo de Nadal. Dende neno fun dos tres monarcas orientais, pero reneguei de séculos de catolicismo antiluterano porque Santa Claus non ten a parsimonia mediterránea dos Reis Magos e os regalos chegan doce días antes.
Como Papa Nöel xa me le o pensamento e non precisa descifrar as miñas cartas, escríbolle os meus reglóns tortos en francés. Non ten lóxica escribir nese idioma, seino; pero descoñezo o sami, a lingua de Laponia. O domingo, segundo amencía, redactei o meu desideratum: as catro novelas da escritora Jean Rhys (1890- 1978) que Lumen reuniu como Una vida sin tí. Na primeira, Viaje a la oscuridad (1934), Rhys conta a súa chegada dende a Dominica natal a Londres. Traballa como corista en teatros locais e míseros, e caza pulgas en pensións para poder durmir. En Cuarteto (1928) describe o seu sometimento real a un triángulo sexual artellado polo escritor Ford Madox Ford e a súa esposa. En Buenos días, medianoche (1939) lembra o seu deambular por París, con amores variados que lle serven como un sol de inverno porque lucen xunto a ela, pero non dan calor. O seu físico permitiulle gañar a vida como modelo.
Buenos días, medianoche comeza dun xeito disciplinado e racional. «Cheguei a París hai cinco días. Elexín un sitio para xantar, outro para cear e outro para tomar unha copa despois de cear. Ordeei a miña modesta vida». Tras esa pasaxe, hai outra serena na que acode ao lugar no que anos antes, en 1924, asistira ao paso do cortexo fúnebre do escritor Anatole France. «Alí estabamos, charlando animadamente, rendendo a Anatole France o tributo da despedida, e a maioría da xente que formaba o cortexo fúnebre, charlaba animadamente, e todos rendían a Anatole France, o tributo da despedida»,escribiu cargando o acento na retranca.
Anatole France era fillo dos propietarios da France Librairie, onde vendían obras e panfletos relacionados coa Revolución Francesa. Ese material inspirou a súa creación literaria. Na súa novela Os deuses teñen sede describe o balbordo das guillotinas durante o terror xacobino, fala das anchas coitelas cortando pescozos con indiferenza moral e eficacia industrial.
Curiosamente, as críticas máis ferintes non lle chegaron a France dos racionalistas, senón dos surrealistas, que o caracterizaban como «decadente».
O xoves fun a Correos para botar con selo urxente a carta a Papa Nöel, tras incluír nas peticións o álbum Arquitecturas debuxadas (Xerais), de Santiago Catalán. O arquitecto plasma no volume os edificios máis interesantes de Lugo.
Despois, achegueime a Campo Castelo, que é o noso Monmâtre, o barrio dos artistas, para visitar ao pintor Quique Bordell. O estudo de Bordell é a súa mellor obra. Ten unha mesa mirando á porta, a un metro de distancia. Senta nela para ler o periódico e recibir visitas, como se fose un bedel municipal. A decoración complétase coa batería coa que redactou a esquela do punk, un manequín femenino invertido, ducias de libros sobre pintura manchados de pintura, unha gran máquina de escribir de xoguete e un besugo longo e poderoso como o brazo dun estibador.
Bordell organizou unha mostra no mellor lugar para facelo: o bar de abaixo. Nada máis cercano e divertido. A exposición do Ho! Gruf é unha homenaxe a Ubú Rei, o personaxe do presurrealista francés Alfred Jarry (1873-1907), que contaba entre as súas habilidades a inxesta de absenta e de tinta chinesa. En proporcións semellantes.
Ubú Rei é o protagonista dunha obra de teatro. Exrei de Aragón e capitán do exército polaco, derroca ao monarca de Polonia e impón unha tiranía que lle permite enriquecerse. A obra foi un escándalo na súa estrea en 1896, no centenario da Revolución Francesa que decapitou a monarquía. A ninguén, nin ao máis indignado lexitimista, se lle ocorreu levar a Jarry a comisaría. Reconfórtame pensar que a democracia española tamén sería incapaz de encarcerar a ninguén por inxuriar a un rei, que ninguén establecería a relación entre unha fotografía queimada e a persoa que figura nela porque revelaría unha trasfondo de santería.
Esa mentalidade agria aínda non desapereceu de Galicia. Mirando Arquitecturas debuxadas, de Santiago Catalán, deduzo que os seus edificios favoritos de Lugo abranguen un arco temporal que vai dende o barroco ata os anos 50. O libro conlúe coas obras que fixo na cidade o arquitecto pontevedrés Eloy Maquieira. O seu canon non inclúe obras entre esa metade do século XX e o seu final, cando empezou a regularse a construcción. Morreu Maquieira e o resto foi silencio. Cando vexa a Santiago, hei preguntarlle se a miña sospeita é certa.

jeudi 8 décembre 2016

PETROLEIROS

f21a13b1480666b46e899343db476d6f

OS VELLOS anarquistas que sentan contra as ventás do porto para mirar entrar e saír barcos parecíanme uns toleiráns. Pero hoxe penso que eses homes que fuman con xerseis de lá tricotados a man levaban razón. Asumo que a única distracción sensata é chuchar no cigarro ata que notes que a calor alcanza o teu nariz. Os vellos anarquistas apartan nese momento a cabicha para que non lles queime a barba, longa coma a súa tarde. Esmagan o pito contra o cinceiro e prenden outro. Saben que todos os barcos que entran e saen son o mesmo barco. Os petroleiros son diferentes. Nunca regresan a porto. Navegan eternamente e, como dicía Baudelaire, «non hai nada máis cosmopolita que o eterno». O Nadal occidental acabou sendo cosmopolita e, a este paso, eterno. Hai luces —como as acesas na Praza Maior de Lug­o­— que alumean aspiracións en todo o planeta. Os vellos anarquistas tamén tiveron o seu Nadal cando eran nenos. Daquela, gozaban de expectativas enormes sobre as súas vidas. Os pais regalábanllas e os avós as acariñábanllas en soños dourados. Os vellos anarquistas derrocharon a mocidade ensuciando a esperanza dos pais. Os avós morreran a tempo. Os nenos nacen agora cosmopolitas. Son petroleiros que carecen dun Nadal de referencia para xerar expectativas. Navegan tan ao fondo do horizonte que nin saben que regalos pedir.

Posté par Jaureguizar à 00:44 - Commentaires [0] - Permalien [#]

mercredi 7 décembre 2016

MASCOTE NON É UNA PALABRA XAPONESA

 

cioran1

GÚSTAME acompasarme coa luz do día. No verán debo madrugar para gozala ao amencer; pero agora, na invernía lúgrube, podo xirar sobre min mesmo na cama como se fose un polo que asa a lume lento. Erguerme cedo dáme tempo para ler. O xoves, por exemplo, gocei dun cómic-disco de Berlai mentres fervía o café. Ese acougo prepárame para o tempo inevitable e pesado de exprimir zumes de laranxa como se fose o cociñeiro dun exército invasor. Menos mal que os Rolling Stones quitaron disco, Blues & Lonesome e puiden poñelo no Spotify máis alto que o volume do exprimidor.
Este luns volvín a Adiós a la filosofía (Alianza) de Cioran. Hai que ler ao filósofo romanés segundo vai clarexando o día. Se o les anoitecendo dá ganas de baleirar un bote de Trankimazin a gorxa aberta. Nun texto de A tentación de existir (Gallimard, 1956) carga con baioneta contra o ton confesional de diarios íntimos e novelas preguntándose «que interese pode presentar contar unha vida?». Alega que «non imaxino a Dante ou Shakespeare rexistrando os miúdos detalles das súas vidas para poñelos en coñecemento do público». Pero eses detalles teñen interese, Cioran.
Cando rematei de esmagar laranxas saín á rúa para tomar un café nun bristró con Óscar Alba. Cóntame un detalle do arquitecto Alejandro de la Sota. Traballaba na casa. Botaba a xornada laboral tocando o piano en pixama e debuxando croquis a lapis en papel cebola. Por volta das sete da tarde, chegaba o aparellador para recoller os bosquexos e dignificalos en tinta chinesa.
Tras despedirme de Óscar parei en La Catedral, de Jorge Espiral. O galerista amósame un cadro precioso de Arturo Souto, unha vista de París que non recoñezo. Dan ganas de asomarse por un dos apartamentos do óleo para contemplar a praza que se ve na obra, cos seus paseantes e o seu carrusel. Cóntame Espiral que Souto, que se exiliou co seu republicanismo, enviaba cadros a España. «Cando facía prazas de touros pintáballes a bandeira republicana e aquí tiñan que repintalos para tapala».
De camiño ao xornal o martes atópome con Álvaro Villasante. O talentoso cociñeiro xurde na Praza do Campo fantasmagórico, difuminado pola néboa. A brétema de Lugo ten un recendo fresco que a fai singular.Coméntoo con Marta Veiga na redacción e ela revélame que inspirou o perfume Néboa aos de Arenal. Álvaro ten a grandeza de recomendarme un restaurante que non é o seu. Louva un xaponés montado na Coruña, o Hokuto. Destaca o sushi.
Mascote non é unha palabra xaponesa, pero esas tres sílabas e a rotundidade da palabra axudan a que o pareza. O xoves acudín a un club de lectura en Foz. Ramón Hermida, que leva a historia da costa de Lugo escrita nas liñas da man fálame do Mascote, un boniteiro da Guerra Civil. Nunha marea foi sorprendido por un destrutor polaco que dera escapado do Danzing de Günter Grass. Navegaba para a armada británica. Os polacos entenderon que os tripulantes mariñanos espiaban para os alemáns, puxeron dinamita no Mascote e descendérono ao fondo do mar.
As mulleres e as nais dos tripulantes cubriron a dor de loito no porto de San Cibrao. Aos tres meses, os mariñeiros do Mascote apareceron de novo. Estiveran detidos en Plymouth ata que os británicos se convenceron de que nin leran a Graham Greene.
O venres empecei o derradeiro de Günter Grass De la finitud (Alfaguara). Foi o seu libro de despedida. Fala da súa decadencia cun ton burlón que busca a compaixón do lector. Enervante. Abandono a media lectura e límitome a contemplar os seus debuxos a grafito. 
Prefiro ler as reflexións cínicas de Ciorán e imaxinar a Alejandro de la Sota facendo un croquis do Pavillón Municipal Deportivo da súa cidade, Pontevedra. «Si no se hace alegremente no es arquitectura. La emoción de la arquitectura hace sonreír, da risa. La vida no», dicía. Agora que se cumpren vinte anos do seu pasamento, Pontevedra debería rescatar de Madrid o seu legado. Mentres, no Spotify soa Blues & Lonesome, dos Rolling Stones. Logran convencerme de que, tras trinta anos de facer caixa, fixeron un disco.
O xoves lera a información de Marta Veiga sobre o primeiro álbum de Belai, a banda de Xiao Belai, o ex de Fía na Roca. Préstame o traballo: Desconhecido (Axouxere). Leva un cómic. Belai conta a historia dun seu tío avó que renunciou ao mundo, ao demo e á carne porque lle prohibiron casar coa súa namorada. Pechouse nunha casa para deixarse ir. O seu corredor da morte estaba infestado de insectos, humidades e miseria; mesmo eran miseria as bolsas de lixo cos milleiros de pesetas e euros da paga non contributiva. Botamos a vida asumindo que non se cumprirán as nosas ambicións infantís, pero, asemade, vivimos. O tío avó de Belai negouse todo o que puidese distraelo do oficio de morrer.
Cando remato o cómic de Belai, volvo a Ciorán: «A morte é demasiado exacta, ten todas as razóns da súa banda». O tío avó de Berlai tivo unha morte exacta e mesmo pode que feliz. Atopárono abrazado a un xersei da namorada. Gústame ese detalle de consolo.

jeudi 1 décembre 2016

O LEVE MOVEMENTO DAS MONTAÑAS

f48e4d6a-5aa5-11e6-9f70-badea1b336d4

A MADRUGADA do luns espertei sorrindo. Sorrir é unha expresión de felicidade demasiado importante para malgastala con alegrías débiles ou monerías de gatos no Facebook. Por iso nunca sorrío antes de tomar un café matutino, amargo e solitario. Pero un sorriso aberto por un soño é incontrolable.
O luns espertei ás catro da mañá. Sabía a hora pola inclinación da luz que emiten as farolas da rúa Galicia e que me entra no salón. Estaba soñando que era Jay Gatsby e observaba unha chispeante festa que organizara. Sentía o pracer de contemplala sen soportar a pesadez do alcohol na cabeza ou o suor inesperado dos convidados. Quedara durmido escoitando un podcast do programa Mundo Babel, que Juan Pablo Silvestre dedicara ao swing.
Pola mañá, mentres o recendo a café compartía o aire da cociña co olor a leña queimada do pan torrado, empecei a traballar. Escoitei o novo disco de Metallica. Hardwired... to self destruct. Soa poderoso, pero non sería quen de diferenzalo dos anteriores discos.
Un ruxerruxe xa sitúa os Metallica no alto do cartel do Resurrection Fest, o festival de música furiosa que logra deter o verán de Viveiro durante uns días. É grande e está ben organizado, como o monte de San Roque que lle queda ás costas. «Unha montaña pode parar o tempo. Se a miras esqueces a preocupacións», escribe Manuel Veiga Taboada no soberbio ‘Todo ser humano é un río ‘ (Xerais). O título, que se refire ao paso do tempo, contradí o texto, que fala do tempo que non avanzou en séculos. Está ambientado na fronteira impostada entre Galicia e Portugal pola banda de Ourense.
Empezo a tomar o café. O mal humor perde forza, aínda que non chego a sorrir. Unto as torradas con manteiga Marinhas. Adoro o seu sabor a herba salgada. Apago Spotify porque o novo disco de Metallica logra aburrirme
A paciencia debo administrala. O xoves estiven vendo Os Sete Magníficos (1960). Transcorrida media hora aínda se deran xuntado soamente Dous Magníficos (Yul Brinner e Steve McQueen). Apago WakiTv. Bótolle a culpa aos ritmos de cando ser rodou. Daquela ir ao cinema era o entretemento dos domingos cansinos.
Na paz do silencio metálico leo a Manuel Veiga. Conta cousas dos arraianos que me marabillan. «Non imaxinan as xeracións de antepasados que os precederon. Non existe para eles a perspectiva do tempo. É como se inmediatamente antes da súa infancia estivesen xa Adán e Eva, os únicos personaxes históricos dos que ouviron falar». Poderían sentirse O Gran Gatsby e gozar dunha festa allea sen necesidade de soñala.
A xente non leu a novela de  por iso lle gustan series como Marseille. Protagoniza Gerard Depardieu. Un ser humano ridículo, un actor capaz de encher a pantalla coa xesto ampuloso e coa súa respiración voluminosa. Na serie hai outros bos actores, pero non dou visto nada aparte da montaña dramática de Depardieu. Fai de alcalde de Marsella. Proxecta un gran casino no porto. «Mira a marabilla que lograron en Marbella», dille a un asesor. Pásame como con Metallica, que xa vin en Telecinco a Jesús Gil y Gil razoando co seu cabalo, o Calígula da democracia española.
Hai formas bastante convincentes de deter o tempo. Unha é mirar montañas de libros, outra pensar na Real Academia Galega. Vén de entrar Chus Pato, merecidamente. Hai máis influencia de Ferrín na santa casa da lingua que cando era presidente. E paréceme ben, sinto un inesgotable respecto intelectual por Ferrín. A RAG é coma unha montaña: parece que non se move, pero faino imperceptiblemente, uns milímetros cada día.
Na madrugada do venres volve o soño que se me reitera hai uns meses. Camiño por unha rúa vella e adoquinada de librarías que baixa ata un local que brilla nunha luz do mesmo amarelo que os volumes da editorial Anagrama. Entro na libraría de segunda man. Atopo os meus favoritos, de Stevenson a Saul Bellow.
O venres empecei La casa de los veinte mil libros o libro que Shasha Abrasmky dedicou ao seu avó, o posuidor das mellores bibliotecas do mundo sobre socialismo e xudaísmo, Chimen Abramsky. Eu lera fragmentos en inglés, pero agradezo a Periférica que a traducise a unha lingua católica. A lectura iluminoume durante horas, sacoume do tempo para conducirme pola casa que Chimen fortificara con 20.000 volumes; tal vez eran 15.000 soamente.
A aventura de Abramsky é intensa. Ten detalles de Indiana Jones, como ese cuarto pequeno que quedou inutilizable tras ser asolagado pola cantidade de libros. Tras a morte de Chimes, Shasha adéntrase nel. Descubre un sobre de correos cun envío recibido e sen abrir. Contiña unha biblia armenia do século XVIII.


mardi 29 novembre 2016

A NEVE CALVA

 

main_1500

 

 

EU PROCEDÍA da costa verdescente de Lugo, do raio transparente da Mariña caribeña, cando se me botou enriba o San Froilán. Caeume con todo o seu peso de barracas e altofalantes amplificando a Samantha Fox. Cando todo acalmou, chegou o inverno. Foi cuspidiño aos que había no franquismo: con frío paralizador e nevadas que prohibían para cruzar a rúa sen esvarar. Despois, a democracia foi consolidándose. Convertínme en nostálxico dunhas nevaradas que non cheguei coñecer. Outros añoran Serra Mestra mentres soñan con baixar a ladeira que conduce a A Habana coa camisa aberta e a gorxa clara para cantar Y en eso llegó Fidel. A Castro bótano de menos como se o comandante chegase e mandase parar, como se puidese dicir neve e logo nevase. A invernía da democracia, coas nevadas tímidas e inacabadas, parece atoparse cómoda. «Con Franco nevaba máis», adoita dicir Bolaño, o maese do restaurante Cantábrico. E non lle falta razón. Como os encoros da dictadura estaban cheos, as folerpas eran máis cargadas e feitas. Esta invernía sigo confiando en que haxa neve en Lugo Distrito Federal porque, se non, terei que ir buscala á Fonsagrada. As persoas criadas na costa non sentimos atracción polo mar porque é o decorado eterno da porta de atrás, pero botamos en falta a neve. Parécenos o pelo dun calvo, que sendo pouco, cae despacio.

Posté par Jaureguizar à 20:09 - Commentaires [0] - Permalien [#]

samedi 26 novembre 2016

TI QUERES ISTO MÁIS ESCURO

 

img_0718_2_2

A superlúa foi unha megadecepción. Os únicos espectáculos irrepetibles son os naturais, por iso os valoro tanto. A seguinte superlúa brillará en 2034, seica. Non sei se estarei vivo daquela; nin sequera se terei ganas de estalo. Leo a Emile Cioran, o pensador romanés que naceu no Imperio Austrohúngaro, en Adiós a la filosofía (Alianza, 2016): «O feito de que a vida non teña sentido é un motivo abondo para vivir». Outro motivo pode ser mirar a superlúa de 2034 e acordarme da superlúa do pasado luns. Asomei á noite pola ventá da cociña, pero atopei contaminación lumínica en forma de néboa. O martes puiden ver, por fin, a sota de ouros amarelecendo o tellado de enfronte. A intensidade era a propia dunha lúa de verán.

Arrastrei a miña decepción cara a outro espectáculo, o cinema. Agora podes repetilo cando queiras. Puxen Taxi driver, de Martin Scorsese. Robert de Niro é un chófer solitario e feroz. Supoño que a película trata sobre a gloria, sobre a necesidade que temos de que se cumpra esa vida de prestixio e riqueza que promete o televisor co asentimento dos pais. Leonard Cohen, un triunfador, partiu dende o alto: «Dicíanme que era descendente de Aaron, o primeiro sumo sacerdote do pobo de Israel, irmán maior de Moisés».
Os nosos proxenitores ocultáronos que dar asumido que seríamos parte da mediocridade nos ocuparía toda a vida. Para cando o temos aceptado, sometemos os nosos fillos á disciplina que lles debuxamos nos nosos cadernos de futuro.
Oscar Wilde dicía que tan terrible como non cumprir un desexo é cumprilo. En ambos os casos esgótase a ilusión. O taxista que encarna Robert de Niro ten unha inmensa expectativa sobre si mesmo, polo que se propón matar a un candidato demócrata á presidencia de Estados Unidos para remediar a soedade con fama. Como non o logra, mata varios homes que escravizan unha prostituta. A rapaza traballa para eles sumisamente porque é demasiado nova como para saber que o destino é reparable.
Leonard Cohen tiña unha expectativa planetaria sobre a súa carreira.  unha expectativa sideral. Ambos os dous morreron con pouca marxe, unidos polo destino; ambos os dous finaron logo de quitar un disco de autohomenaxe. Hai que ter moita devoción por un mesmo para concentrarse en gravar unha serie de cancións sabéndose en tempo de desconto. Contra a fin de Taxi driver o chófer é elevado á gloria. A sociedade, que o tería condenado se chega matar un político, prémiao por matar un proxeneta.
O taxista cumpre a súa expectativa porque erra o disparo. Bowie acertou ao publicar Blackstar, un álbum para o que elexiu coidadosamente o acompañamento de Donny McCaslin Quartet. A banda pechou onte o Festival de Jazz de Lugo, esa epifanía anual.
Eu nunca apreciei a música de Leonard Cohen. Os seus discos transmitíanme o cinismo dos depresivos. Sen embargo, lin a Cioran e sigo facéndoo con devoción. Se Cioran crese na terceira parte do que escribía, teríase suicidado antes de publicar o primeiro libro. Un amor que tiven na vintena definía a Cohen como «sensible e melancohólico». Pero este álbum de despedida, You want it darker interesoume. Soamente ten nove cancións, pero levo varios días escoitándoas en bucle. O castigo de ser obsesivo. Os temas deste disco parécenme algo diferentes ao anteriores: expresan morriña austrohúgara, triste ironía xudea; sobre todo nas letras, que son crónicas dunha persoa que quere pactar o seu pasamento con Deus, pero é incapaz de crer nel.
O mércores linlle a Manuel Veiga no sobresaínte libro Todo ser humano é un río (Xerais) unha cita de Mallarmé que viña dicir que somos uns animais tan sofisticados que inventamos a Deus. No seu derradeiro disco, Leonard Cohen convenceuse inutilmente da súa expectativa a respecto dunha superestrutura intelixente que nos rexe.
Un par de meses despois de morrer o meu pai, a miña nai despexou levemente a dor intensa e puido mirar con lucidez. Daquela empezou a considerar a idea de liberar o espírito do seu corpo para reunirse co seu home. Como católica, sabe que a alma é un éter ligado dun xeito indisoluble ás células, que soamente pode saír delas se falecen.
A miña nai nunca leu a Cioran, sempre foi máis de Agatha Christie. Nas novelas da autora inglesa a morte non é unha traxedia, senón o elemento que pon en marcha o mecanismo da intriga. A miña nai logo desbotaba a intención nihilista «porque es un pecado». Alegrábame de que seguise ese criterio moral, aínda que me pareza ilóxico.
Pregúntome estes días se eu volverei á relixión da infancia cando a idade me empuxe de xeito irreversible cara á morte. Supoño que me pasará como a Cohen co seu Deus, o Iavhé xudeo: que non darei crido por grande que sexa a miña expectativa de poder pactar a miña morte con el. Supoño que me pasará como a Cohen, que non lograrei crer no Deus da miña tradición. Como canta en You want it darker: «un millón de velas acesas pola axuda que nunca chegou/ ¿quérelo máis escuro? Mataremos a chama».

vendredi 18 novembre 2016

OS HOSPITAIS SON DE BRANCO ROTO

ogimage

Esta semana pareceume longa de máis. Cabalgou nerviosa da noite do martes á madrugada do mércores. Botei esas horas negras paseando polos corredores brillantes do hospital de Lugo, que é grande coma un imperio e que se despraza solemne na escuridade coma a nave espacial de Star Treck. Eu era o zar de todas as Rusias naquela soedade branca, paseando de norte a sur —e volta de sur a norte— nun camiño de trescentos metros que acabo sendo unha ruta cotiá e querida. Mentres esperaba noticias privadas agarraba no peto unha radio gris cativa. O xornalista Xabier Ares ía dando na Radio Galega noticias da feroz Guerra dos Mundos con voz de Orson Welles. Contaba como, estado a estado da Unión, gañaban os confederados do sur ao desexado prestixioso exército ianqui do norte. Hai nove anos Norteamérica tiña un presidente branco ao que sucedeu un presidente negro e agora escolleu un presidente de pel laranxa. Cando menos os moinantes de Wall Street e os columnistas do New York Times puideron votar pola súa candidata. O resto do mundo non gozamos do sufraxio universal para opinar sobre o emperador pálido.

Abrumado pola dimensión da traxedia americana busquei algunha guía para comprendela. Marilyn Manson fai crónicas dos Estados Unidos máis xenuínos criticando a súa pesada carga moral, a súa ríxida orde social. O cantante presentábase na portada do anterior álbum, The Pale Emperor (2015) inquietantemente pálido e vestido cun traxe branco. Non vou especular con profecías alucinadas. O vindeiro disco, o décimo, chamarase Say10Di 10, que en inglés lese como Satán—. No vídeo de lanzamento, que publicou no Supermartes electoral, racha as páxinas dunha Biblia, e decapita un señor de tupé louro, pel laranxa e gravata vermella. Marilyn Manson explicou que non foi votar para non obrigarse a elixir «entre merda de gato e merda de can».
Spotyfy permitiume escoitar The Pale Emperor e tamén me trouxo boas noticias dende o pasado: os dous discos de Kimuru. O músico da Pontenova, que encarna a modernidade vestida con chaqueta e Converse, fascinárame en 2006 con ‘Todas las naves espaciales son de plástico’. Hai unha canción, Bailactiva, na que fala sobre o pracer e o tempo. Na letra, alguén goza intensamente do baile e propón: «¿Y si paramos el tiempo? ¿Y si le damos a Pause?». Poida que gozar sexa a fórmula contra a decadencia. Francisco Nieva dicía que, co paseo triunfal da idade, «uno ya no tiene el estímulo de ser atractivo, y esa energía que venía por el mundo sexual, se sustituye por la imaginación que siempre es autocompensatoria». A imaxinación do dramaturgo rendeuse o xoves ao cansanzo de vivir, aos 91 anos.
O pasado revelase penoso para o protagonista de Flores rotas (2006), a película de Jim Jarmusch que estiven vendo o luns. No filme un vello desencantado (Bill Murray) recibe unha carta na que unha antiga noiva cóntalle que foi pai 17 anos atrás. O director obriga a Bill Murray a expresar todo o que unicamente un intérprete da súa valía pode expresar sen mover un músculo facial. Jarmusch escribe uns guións cheos de casualidades improbables que non sabe ligar, pero é un xenio filmando a miseria que convive coa torre na que vive o presidente da pel laranxa nos Estados Unidos. O interesante do seu cine non é o primeiro plano; senón todo a pobreza e a violencia que soportan os seus personaxes secundarios.
O martes estiven preparando as xornada electoral na metrópole vendo Idus de marzo (2011), de George Clooney. A película é unha loita entre asesores de campaña dun candidato a presidente de Estados Unidos. Conta a victoria da ambición sobre a amizade. Mediada a historia, un politólogo —o grande actor Philip Seymour Hoffman— explícalle a outro —o mediano Ryan Gosling— por que o condeou: «Valoro máis a lealdade que a capacidade, e ti tes moita capacidade». A lealdade é un valor case inexistente nos partidos, polo que non lles recomendaría aos seus fillos que estuden Políticas. Mellor que se dediquen á astroloxía visto o visto o pasado martes en Norteamérica. Xa cantaba Marilyn Manson o ano pasado en ‘The Mephistopheles in Los Angeles’ que «o pasado pasou, e agora resulta tan patético...».
Escoitando como avanzaban os soldados do Presidente Laranxa polas inmensas e alleas chairas de Norteamérica lembrei A metamoforse. Pensei en que Kafka escribía unha profecía sobre a perplexidade das autoridades europeas cara ao gañador das eleccións americanas cando di sobre Gregorio convertido en insecto que «a pesar do seu aspecto triste e repulsivo era un membro da familia ao que non podían tratar coma un inimigo».
Despois de toda a noite camiñando de banda a banda da nave luminosa de Star Treck, cando o día clarexaba con luces violáceas, ingresaron no hospital de Lugo unha señora maior. Estaba soa. Achegóuseme para falarme co pelo tinxido de marrón a cachos e as zapatillas vermellas. Eu corrixía un texto, pero non lle importou porque estaba mirando os ollos do anxo exterminador. Anuncioume que podería morrer. Contábame ese pánico tan íntimo sen coñecernos porque os dramas médicos fan estranos compañeiros. Ela non temía pola súa vida, temía pola vida dos netos aos que coidaba como nai subsidiaria, morta a filla. «A vida avanza golpe tras golpe», díxome antes de que a levasen facerlle un tac. Ata que non volvín a casa aquela noite non me puxen pálido de vergoña. Estivera corrixindo un texto e tomara o seu horror por unha conversa funcional motivada por un encontro azaroso. Agora miro atrás, pero non sei o seu nome.

vendredi 11 novembre 2016

UN CERVO CON CATORCE CORNOS

 

fra-yves-montand-edith-f166-diaporama (1)

 

O DIRECTOR Stephen Frears fixo un telefilme soberanamente digno en La reina (2006), esa cinta sobre a reacción de Sabela II á morte de Lady Diana en Hospital de la Pitié Salpêtrière, de París, en 1997. Na noite pasada atopeina en Netflix, polo que me dediquei a ver ese relato sobre unha muller que vive dende hai medio século nunha cápsula pechada e indemne ao paso do tempo que viaxa dende Buckingham Palace a Balmoral. A raíña vive nunha realidade de normas, ritos e inclinacións de cabeza que Diana de Gales veu alterar.

Stephen Frears filmou durante 70 minutos sobre a perplexidade de Sabela II fronte ao sentido do espectáculo dunha princesa que actúa coa mesmo dominio escénico nun campo de minas de Angola que no Ritz da praza parisina de Vêndome. Fronte a ela está a raíña Sabela II. A actriz Helen Mirren reproduce os xestos ridículos con mimetismo, amosa en cada escena a soberbia, a intelixencia e o bolso monárquicos.
Contra a fin da cinta, o guionista (Peter Morgan), salva o telefilme introducindo a morte nunha batida dun cervo precioso «con catorce cornos». A monarca está fascinada esteticamente polo animal. Esa beleza dun animal que corres polos seus dominios de Balmoral forma parte do atrezzo do seu reinado.
A escena clave de La reina non é o accidente mortal de Lady Di na Ponte da Alma, de París, nin son os reproches que os seareiros da princesa fan á Casa Real. Non, o momento máis importante é cando Sabela II entra no seu pavillón de caza, de planta circular, e descobre o corpo do cervo idolatrado colgado patas arriba e escurrindo sangue polo pescozo. Nunha esquina, sobre a mesa do taxidermista, está a cabeza separada, cos seus catorce cornos robustos. A raíña chora porque comprende a natureza brutal da caza e o padecemento do animal.
Sen embargo, en ningún momento do filme amosa pena pola nora falecida; nin sequera transpira misericordia. Mantén composto o mesma a careta que aprendeu a poñer cando a Lutwafe bombardeaba Londres. Non entende porque alguén pode entrar a formar parte dunha elite e intentar cambiar regras centenarias de comportamento.
O martes foi día festivo porque era Todos os Santos, unha festa a mar de inclusiva porque se homenaxea a todos, o mesmo a un martir que arde nunha grella romana que a un misioneiro asaetado na China. Sentei no meu sofá ovoiforme para ler Flores azules, unha novela de Raymond Queneau que editara Gallimard en 1965 e reedita Austral. A obra non ten a lóxica nacional e estricta que se lle esixe á monarquía británica, pero é ben divertida. Está desenvolvida cruzando as historias dun esmoleiro que sobrevive nunha barcaza parisina amarrada no Sena que soña cun noble medieval empeñado en liberar ao mariscal Gilles de Rais, Barba Azul, que soña ao tempo cun vagamundo que sobrevive nunha gabarra na beira do Sena. A maiores, o pobre soña con comer un queixo que non estea podre e o nobre, con liberar a Gilles de Rais. Os historiadores intentan explicar a conversión de Gilles de Rais —o mariscal máis guapo e novo do século XIV— en Barba Azul —o impío asasino e violador de nenos—, como unha consecuencia de que Deus permitiu que a súa namorada Xoana de Arco fose queimada na fogueira despois de tela facultado para rabenar cabezas de ingleses, fosen corzos ou soldados —invasores na orde social francesa, en todo caso—.
Xoana de Arco tiña unha querencia polo violento —que ela identificaba co místico para xustificarse—, pero estou seguro de que o seu acento era suave porque nacera na Lorena, como Patricia Kaas, unha artista que escoito no Spotyfy. Cando quero que me cante Edith Piaf poño o disco de versións que lle fixo Patricia Kaaz porque me evita a rudeza normanda que contaminaba o acento da Piaf.
Edith Piaf conviviu con persoas alleas ao seu ámbito social: os invasores alemáns en París. Nunca saberemos o que pensaba deles. Sabemos que colaborou coa Resistencia e cantou para os nazis de Vichy. O seu amor, Yves Montand, conta que a artista chegou a persuadir a un comando rebelde de que rebentase un tren cargado de soldadiños alemáns. Debía de consideralos como parte da paisxe do seu dominio, os seus cervos de catorce cornos.
O mércores saín cedo pola mañá coa intención de ir mirando pisos para cando os meus fillos cumpran 21 anos e teñan unha bolsa de estudos. Máis que un piso, eu animaríaos a mercar a capela que ocupa o baixo da Torre Vella da a catedral de Lugo. Paréceme un contedor perfecto para unha vida, coa súa verticalidade e as súas paredes espidas; coa súa luz mansa e o seu recendo a cera derretida. Pero son consciente de que sería visto como unha princesa heterodoxa na Casa Real británica.
Fixen unha parada na andaina matinal para admirala. Asomei á porta. Sorprendeume unha señora baixa e vestida como unha sombra. Colocouse diante dunha cruz inmensa, que ocupa un bo tramo de parede lateral. Empezou a estaricar o corpo, chegando a apoiarse na punta dos pés, e a encollelo un ritual mecánico . Entrei na capela para comprender o motivo de comportarse coma un muelle avellentado. Descubrín que se erguía e agachaba para trazar cruces simbólicas sobre a cruz real de madeira. Foi emocionante. Botei a man no peto para quitar o móbil e gravala, pero logo reparei en que non son ninguén para converter as convicións dunha persoa nun espectáculo. A foto quedaría gardada no meu teléfono, pero nin sequera son Lady Di para coller a solemnidade da realeza británica e pedir a Elton John que me compoña unha canción pop.

 

Posté par Jaureguizar à 13:58 - Commentaires [0] - Permalien [#]
Tags : , , , , , , , ,

vendredi 28 octobre 2016

O DESPREZO DE UMBRAL E O RECENDO VARONIL

Hats-in-New-York,-1930

O MARTES parei comprar xabón de mans Magno Classic antes de ir ao xornal. Empecei a usar ese xabón cando tiña 19 anos e estudaba en Santiago. A miña habitación no hostal estaba pegada á de Raúl.

Cando cheguei á redacción souben que a editorial Nocturna me enviara La península (1970), de Julien Gracq. É unha novela fascinante polo levísimo da súa trama e o interesante da lectura. Todo o que acontece é que un home conduce ata unha estación de tren para buscar ao seu amor. Ela non aparece. El marcha percorrer Bretaña.
O mércores souben que Taschen publicara bonitamente Los archivos personales de Stanley Kubrick. Kubrick, ben sabe vostede, dirixiu a película 2001: unha odisea no espazo. Eu acompañei a Raúl porque me convenceu e, por moito que me guiou, fun incapaz de atoparlle un sentido. A comprensión veume este venres, cando lle lin no libro de Taschen que «o bo do cinema é que non tes que explicar as cousas, en 2001 dirixíame ao subconsciente do espectador». Acabáramos, Stanley.
Cando collo un texto de Julien Gracq sei que non necesito buscar sentido ás frases. Sinxelamente, debo consentir que o escritor francés me vaia arrastrando coa súa prosa creativa e coa capacidade de atopar unha epifanía en cada barrio e en cada porto. Non aforra acidez: «Simon era un partidario tan convencido de Bretaña que la idea de que superase a otras provincias, aunque fuese en alcoholismo le proporcionaba unha pizca de vanidad». Nunca percibín o prestixio de beber por botellas, pero aínda hai agora columnistas que exhiben nos xornais a súa capacidade para baleirar cristais nos seus textos como se escribisen para a sección de curiosidades e récords.
Os sesenta anos do pasamento de Pío Baroja cumpríronse onte. Admiro a súa plasticidade. Francisco Umbral, non. «Era un escritor de mesa camilla», largoulle a Sánchez Dragó nunha entrevista que vin o xoves en You Tube.
O desprezo de Umbral e o recendo varonil do xabón que comprei lembráronme a noite no que quixen ser un home de acción, como se fose o Eugenio de Aviraneta que protagoniza a serie de novelas de Baroja. Raúl era un rapaz de Vilagarcía. Sorprendía que fose delgado e pálido porque era o máis excesivo do hostal. A súa capacidade para bebelo todo e lelo todo era xigantesca. Non faltaron as veces en que houben de convencelo para que baixase dunha barra de pub á que subira para recitar a Verlaine e a Apollinaire. Nesas oportunidades confundíaos e mesturábaos.
Unha noite veu á miña habitación para confesarme —para presumir, mellor dito— que lle ofreceran 15.000 pesetas por axudar nun desembarco de tabaco. Era unha fortuna en 1994 se tiñas 19 anos. Ao luns seguinte, Raúl veu ao meu cuarto cun paquete vermello. Desenvolveuno. Contiña unha pistoliña brillante, preciosa; de aire femenino. «É o modelo que usou Verlaine para disparar contra Rimbaud», asegurou. A arma orixinal vai puxarse dentro dun mes en Sotheby’s. Fomos probala ao cemiterio de Boisaca aquela mesma madrugada. Camiñamos por entre as tumbas cunha lanterna. Raúl —que parecía máis pálido do que era porque había luar— estivo buscando unha lápida concreta. Demos voltas e voltas ata que atopou o sártego de Valle Inclán. Apuntou coa pistola. Disparou. O retroceso da pistola e os nervios fixeron que o tiro se perdese no ventre da noite. Pareceunos sentir á Policía que se achegaba. A nosa virilidade saíu correndo entre as sespulturas.
Nese tempo de mocidade estaba preocupado por consolidar a miña apariencia varonil. Esa teima influíu mesmo na escolla de xabón. Parecíame que o Magno Classic me envolvía en masculinidade. Sigo usándoo, aínda que agora sexa pola nostalxia proustiana do seu recendo.
O luns souben da polémica sobre o periodismo cipotudo. Cando era director de El Mundo, o agora director de El Español, Pedro J. Ramírez, promocionou un grupo de trintañeiros que non dixeriran a adolescencia. Consentíu que escribisen inspirados polas súas tres feromonas macho: alcohol, sexo e fútbol. Os rapaces tiñan estilo e retranca, a pesar de que contaban que roubaran a flor ás once mil virxes de Apollinaire e que se beberan os restos de wishkey que deixara Hemingway nos vasos de Saint Germain.
Todas aquelas fazañas bélicas xa as léramos outros en Trópico de Cáncer. Esa novela pasou por un Decamerón, cando é unha crónica da fame que padeceu Henry Miller durante a súa estadía nos anos 20 en París. E, para ler ben escrito, Julien Gracq sempre vai estar a man.
A novidade da semana pasada é que Ramírez decidiu castigar a esa xeración porque xa non escribe no seu medio. A semana pasada apareceu en El Español o artigo de En la era de la prosa cipotuda, onde se trituran o fondo e as formas de articulistas como Pérez Reverte, Jabois, Juan Tallón, Jorge Bustos ou Antonio Lucas. O autor, Íñigo F. Lomana, usa unha técnica de desguace de validez universal: podes destrozar calquera autor escollendo os seus renglóns máis tortos.
Dos columnistas que escriben en Madrid e que foron clasificados como cipotudos por Lomana leo aos galegos. Divírtenme a pesar de que non soporto que escritores nacidos tras a disolución das Cortes franquistas teñan como referente prosas almidonadas e rexionalistas como as de Josep Pla ou . Raúl nunca me convocou para disparar contra as súas tumbas. Desconfío de que o motivo sexa que lle gustasen. Supoño que non sabía onde están enterrados.
De toda esta estafeta literaria que nos está chegando nestes anos dende Madrid quedará Manuel Jabois como quedou Francisco Umbral no seu tempo. Jabois sabe camaleonizarse segundo lle vai indicando o olfacto. Cheirou que os lectores están deixando de comprar xabón de recendo varonil.