O CABARET VOLTAIRE de Jaureguizar. Le journal d'un flâneur. Seit januar 2005.

samedi 24 septembre 2016

O CONDE E AS PERNAS DE MARLENE DIETRICH

 

pb-baader-DW-Bayern-Frankfurt-Main-jpg

O CONDE Shascha Koowrat sabía que ía morrer en días, probablemente en horas. Soamente tiña 42 anos. Fóra —Viena, 1927— chovía. Mandou ao seu chófer que collese un dos coches que el mesmo fabricaba —o Austro Daimler Sascha co que gañara a Suba do RiederBerg cinco anos antes— e fose buscar a Marlene Dietrich. Aquela noite de decembro era ben desagradable, pero a actriz accedeu porque o nobre lle dera a primeira oportunidade nos seus estudos, Sascha Films. Entrou no dormitorio do moribundo. Sascha, con voz apagada anuncioulle: «Vouche pedir un derradeiro desexo, Marlene». «Dime, querido». «Ergue a saia, por favor».

Aquel empresario austríaco podería permitirse calquera luxo antes de caer no abismo, pero unicamente quixo gozar das pernas da actriz.
O mércores acordei da anécdota cando agromou en varios focos de internet «o primeiro vídeoclip pornográfico da historia de España». A gravación apoia con imaxes a canción Ritmo en la sangre, do novo disco da banda compostelá Novedades Carminha. A trama consiste en que Amarna Miller está nun hotel con Sylvan. Ela aburre porque el está mirando a Mireia Belmonte nadando como se a perseguise un tiburón de Spielberg pola piscina adiante. Daquela, Amarna encara a Sylvan e acaban exercitándose sexualmente. No medio, ráñanse mutuamente o lombo e, ao final, acaban abrazados e amados. O vídeo carece de maior mensaxe, pero cumpre co obxectivo de escandalizar porque o cámara non se preocupa de disimular ou insinuar. Mirando o clip esperaba unha letra acorde cunha proposta visual tan efectiva; pero non, é anodina.
Tras ver o videoclip pensei en que non me distraxera máis que Adiós a las armas (1932). Baseada na novela de Hemingway, aparece Clark Gable como condutor de ambulancia alcohólico e a Helen Hayes como enfermera insulsa preocupada pola reputación moral do seu colectivo profesional. Cando o chófer intenta bicala no seu primeiro encontro, unha noite nun xardín, a enfermeira apártase. Non é o alento o que a incomoda, é «a sona das enfermeiras». Logo de queixarse da inxustiza, accede a fomentar esa «sona» sen pegas. Todo bastante incoherente.
O xoves, segundo me erguín, busquei no Spotyfy o disco de Novedades Carminha. Gañaron en harmonía e perderon en provocación. Agora fan un pop subido de ton, como cando Clark Gable intenta bicar a Helen Hayes sen ter en conta o disturbio ético que podería provocar. Preferíaos cando eran punks e cantaban «O follamos todos o me tiro al río» a toda guitarra.
Con todo, Campeones del mundo ten algunhas referencias á música española dos anos 80 —a Los Chunguitos, con Dáme veneno; a Gabinete Caligari, con Que Dios reparta fuerte—, que son boas cancións xunto con Lento. Pero, ben, conseguiron facer ruído ao contratar a Amarna Miller. A intérprete barcelonesa, que anda lonxe de ter o carisma de Marlene Dietrich, ten a peculiaridade de ser a única profesional da pornografía que é reiteradamente entrevistada polas revistas modernas. Dende que Susana Estrada ensinaba as tetas a Tierno Galván nunca tal se mirara.
A virtude culta de Amarna é que le libros. Confesa que leva un ano coas noveliñas desbravadas da Xeración Beat, tampouco espere vostede un Hegel ou un Kant. Pero os periodistas e os lectores agradecen que alguén que vive de refregarse espido ante as cámaras faga un discurso minimamente elaborado sobre unha actividade hedonista que non precisa ser intelectualizada. O pracer sexual é intenso e evasor, pero limitado ao mundo físico.
A alternativa a esa sexualidade é a erótica do poder, que nunca logrei discernir se consiste na atracción sexual que causa o poder ou na sublimación do desexo a través do exercicio do poder. Os terroristas do Outono Alemán —a onda de violencia de 1972 provocada pola Fracción do Exército Vermello e pola Fronte de Liberación de Palestina— tamén relacionaban sexo e poder: «Foder é loitar, loitar é foder».
O mes pasado estiven mirando Munich, a película de Steven Spielberg sobre a masacre que un comando palestino de Setembro Negro cometeu contra deportistas israelíes. A cinta conta a vinganza do Mossad. Ollo por ollo. Spielberg sabe onde colocar a cámara cando fai estoupar un piso franco, pero o guión está á altura de Adiós a las armas: matan un terrorista palestino, reflexionan sobre a ética do asasinato; matan outro, reflexionan,...
Máis interesante é a novela El fin de semana (Anagrama) de Bernhard Schlink. A obra, que estiven lendo na fin de semana, está protagonizada por Jörg, un integrante da Fracción do Exército Vermello que sae do cárcere tras pasar vinte anos dentro por matar catro persoas. Os amigos da mocidade recíbeno cunha fin de semana nunha casa de campo. Durante eses días, a maiores de discutir sobre o sentido da loita armada, non paran de formarse e desfacerse parellas —con moito sexo, claro, polo medio—.
Dous personaxes, que forman un matrimonio, teñen unha filla duns 20 anos. Ela intenta seducir a Jörg. O pai sorpréndeos e asume que «quixera deitarse co famoso terrorista para poder contar que se deitara co famoso terrorista». Será a erótica da fama? Sería esa excitación da popularidade o que buscaba Sascha Koowart nas pernas de Marlene Dietrich?


samedi 17 septembre 2016

A NOITE NA QUE MIREI CUARTO MILENIO

polygamy_by_muslim_women

SI, ESTIVEN vendo Cuarto milenio, o programa televisivo de Iker Jiménez. Foi o domingo. Boto a culpa a que saíra canso de traballar, sen dúbida pesoume ao aire da noite, que estaba denso pola calor. Axudou a rabuñadura da soedade. Tampouco teño unha conciencia clara de que deba de darlle a vostede todas estas explicacións por asomarme a un espazo que ten moitos espectadores, que mesmo hai persoas que sintonizan. Ao cabo, soamente foron quince minutos mal contados; tal vez, vinte. Non mirei o reloxo, pero podo asegurar que non seguín o programa completo.

Iker Jiménez tratou, coma sempre, un asunto cotián. Como sabe revestilos de dramaturxia, parecen extraordinarios. A protagonista era unha nena de Valencia, de 5 anos, que mantiña unha relación intensa e constante cun amigo imaxinario. O director de Cuarto milenio deslizou a idea de que os cativos poderían ter un «don» para comunicarse con persoas mortas. Insinuou que esa capacidade está sendo anegada polo sistema educativo. Como teño confianza no carácter científico e racional do ensino, pregunteime pola lóxica dos televidentes do espazo de Cuatro.
Acordei daquela das declaracións do secretario de Defensa norteamericano Donald Rumsfeld cando xustificou en 2002 que os seus tanques fosen rodar sobre Iraq; que rodasen concretamente sobre Iraq e non rodasen sobre outras dictaduras circundantes e non menos crueis nin menos exóticas. Nunha liña certamente inspirada no mito da caverna de Platón, Rumsfeld manifestou nunha comparecencia oficial unha teoría sobre o coñecemento da realidade. Argumentou que «está o coñecido coñecido: as cousas que sabemos que sabemos; o coñecido descoñecido: as cousas que sabemos que non sabemos, e o descoñecido descoñecido: as cousas que non sabemos que non sabemos». Como se descubriu anos máis tarde, Rumsfeld sabían que Saddam Hussein non tiña armas de destrución masiva, pero debeu de temer ao descoñecido descoñecido: que tivese armas aínda non coñecidas.
Os ignorantes non son unicamente políticos da elite mundial; mesmo hai rapaces dos suburbios de París, como os irmáns Kouachi, que non precisan do coñecido coñecido nin sequera do descoñecido descoñecido para matar.
Pode comprobarse mirando Je suis Charlie, o documental, dos Leconte (pai e fillo). Dediqueille a medianoite do luns. A peza trata duns cómicos que traballan nun semanario francés provocando aos sectores máis diversos da sociedade: políticos, crentes, empresarios, pobres... Mesmo levaron á portada ao ministro español Jorge Fernández Díaz baixo o título Ditadura jorgista en España.
As súas bromas son agresivas ata o límite do comprensible. Irritan por doquier, pero os afectados non pasa de protestar ferozmente. A efervescencia do islamismo dende a guerra de Irak marcou que apuntasen cos seus lapises cara aos musulmáns.
A primeira portada desa etapa representaba a Mahoma lamentando que o sigan «tantos idiotas». A resposta chegou vía correo electrónico: 900 mensaxes indignadas. Os debuxantes de Charlie Hebdo repararon en que trabaran no óso e centráronse nos chistes sobre musulmáns. En 2011 prendéronlles lume á sede do semanario. Como pode debuxarse en calquera sitio, seguiron facéndoo. En 2015 os irmáns Kouachi optaron por eliminar directamente os debuxantes para evitar a efectividade dun cambio de sede.
O motivo para os Kouachi, como para Rumsfeld, non era relevante. Decidiran dar unha saída dramatizada a unhas vidas opacas. Nada mellor que un espectáculo de ruído, furia e sangue filmado en directo.
A conclusión que tirei é que os cómicos tiñan medo, pero rexeitaron ceder na dignidade. Tampouco despois do atentado. Charlie Hebdo continúa existindo, aínda que tiveron que traballar na redacción de Libération. Mesmo souberon sobrepoñerse ata o punto de que Luz, despois de ver os cadáveres dos seus compañeiros, fixo a famosa portada cun profeta que chora e suxeita un cartel no que se le que Todo está perdoado.
Tomar pouco en serio as propias convicións é unha longa tradición francesa. O rei Francisco I (1494-1547) saía da cama da súa amante e, antes de volver á cama na que durmía a súa muller, pasaba pola capela de palacio para desvelar o seu pecado ao sacerdote máis madrugador. O monarca tiña claro a cama na que gozaba o seu corpo e a cama na que durmía a súa alma. Ao pasar polo confesionario favorecía o reencontro de corpo e alma.
A maiores de Cuarto milenio, estes días vin máis ciencia fición. Dediquei a noite do mércores a Star Treck. La película (1979), de Robert Wise. O director introduce a desconfianza aos humanoides intelixentes. Ao primeiro da película, négaselle ao Doutor Spock unha condecoración en Vulcano por non lograr desfacerse integramente dos seus sentimentos. Non contento con esa humillación, o realizador faille dicir un monólogo sobre que «a vida sen sentimentos non ten motivo». Poida que os irmáns Kourachi fosen máis voluntariosos que o Doutor Spock, poida que lograsen tupir o filtro das emocións que envolve o noso cerebro. Xa dicía Albert Camus que «as emocións son máis honestas que os pensamentos» e eles non foron honestos cos motivos para asasinar cómicos.
Robert Wise sentiuse impelido a introducir na súa versión de Star Treck ese discurso sobre a necesaria harmonía entre corpo e alma que xa atendía Francisco I cando se confesaba e mesmo acolleu Iker Jiménez ao falar da nena co amigo invisible. Teña en conta o lector que Robert Wise tamén dirixiu 

Posté par Jaureguizar à 20:52 - Commentaires [0] - Permalien [#]
Tags : , , , , ,

samedi 10 septembre 2016

O CAMIÓN DO LIXO CONTRA O DEMO

 

plan

O DOMINGO PASADO estiven mirando Melancholia. Na película de Lars Von Trier celébrase unha voda sofisticada ao tempo que un planeta, Melancholia, se achega para estrelarse contra a Terra. Os anfitrións saben que o mundo será destruído, que morrerán. A noiva padece unha depresión. Esa angustia aumenta o grado de aceptación da desgraza e faina mansa fronte ao terror.

Un filme tan triste non é axeitado para a Noitevella do Verán. Ata ese día, o 31 de agosto, Lugo semellou unha cidade que abandonaran os seus habitantes diante do temor a unha pandemia. Ata ese día, non hai problemas para aparcar nas rúas do centro, as farolas alumean o baleiro e ningún taciturno quita mexar o seu can. Como adoito mirar as películas coa ventá aberta, todo o son que me entra no salón son os choques de metais e plásticos que xenera o camión do lixo. Son molestos para escoitar os diálogos no televisor, pero soan máis humanos ca nunca no páramo do silencio.
Na véspera de volver a Lugo despedira a un amigo en Ribadeo. É veraneante de toda a vida. Eu son veraneante dos últimos trinta anos. A miña lembranza del tiña a garantía e a nidiez dunha fotografía. Era un home máis ancho ca alto. Erguía continuamente un gintonic con aire de victoria, como se fose unha copa nunha carreira de motos. Tocoume dicirlle adeus por un encontro casual. El volvía para Madrid e nunca regresará a Ribadeo. Nunca fomos amigos cercanos, pero a súa cara, seca de brillo, fíxome sentirme en intimidade.
Non ten cincuenta anos e nunca os terá. Os restos de vida que lle quedan estan concentrados nos seus ollos, que se moven aos lados nerviosamente como escapando dunha pel decaída e amarelecida, baixo unha calva deprimente. Xa non propuxo o futuro, como fixera o ano pasado. Xa non me pediu que o acompañase ao Caribe para prolongar nunha nova xeografía esa troula encadeada que foi a súa biografía. Facíao con todo o mundo. Nin sequera trazou plans para zarpar no bote unhas horas máis tarde na busca de robalizas na ría.
O pensamento afundíuseme na pregunta que nos afía a alma cando cumprimos 50 anos: canto tempo me queda? Cantos anos vivirei se a miña decadencia segue curso e non hai un azar negro que me apague antes?
O martes, as farolas alumeaban o gris das beirarrúas e os homes do lixo volveron transitar a miña rúa de Lugo coa súa fanfarria de metais e plásticos, trasladando todos eses restos de comida e envases que sobran nas nosas vidas. O silencio denso deixara de apegarse á rúa. A calor, non marchara coa última semana do mes. Agradecín que abaixo un señor reñese ao can para que non mexase contra un coche. Faláballe cun enfado refreado, como se o cadelo fose un fillo querido e posuíse algunha iluminación de intelixencia descoñecida.
Volvín buscar unha película na oferta de R. Escollín Plan diabólico (Seconds). É unha cinta interesante que filmou Frank Openheimer en 1968. O director apoiase no Fausto de Goethe para contar a historia dun executivo de banca (Frank Campanella) que non tolera ser sesentón e bochechudo, nin ter sido un pintor torpe. Unha empresa véndelle o tempo e o talento que tanto desexa. Unha operación de cirurxía convérteo nun corentón atractivo (Rock Hudson) e dótao dun talento artístico inusitado.
Ao primeiro, o vello está feliz de ser un home novo, guapo e rico, un polo atractivo de desexo para as mulleres; pero acaba desesperado por recuperar a súa vida anterior, por desfacerse do pracer e dos anos de existencia que comprara para gozalo.
O xoves estiven lendo sobre desexo e tempo, que son a base das obras de Vladimir Nabokov. A novela El ojo (1930), que teño na versión de Anagrama, é unha das primeiras obras que escribiu no exilio en Berlin, despois de escapar dos intentos bolxeviques de fusilalo como membro nato da elite artistocrática. Nabokov é mellor teórico da literatura ca escritor; ten un estilo denso e preciosista que me exaspera, pero o sentido do humor e o exotismo ruso fan que soporte as súas novelas.
Entre a pequena e opaca comunidade de rusos brancos fuxidos á capital alemana na Revolución de Outubro, hai un vello que presume de ser médium. Nun contacto cos espíritos, preséntase sobre a mesa a alma de Lenin. «Señor Lenin, que nos pode contar da vida eterna?», inquire o mestre da cerimonia espiritista. «Non podo dicir nada ata que non se reúna o pleno revolucionario», contesta o líder comunista.
Mentres miraba a película Plan diabólico, veume á cabeza que o debate moral e social está centrado en mulleres dende os anos 60. Os asuntos que levamos discutindo dende aquela teñen lugar no corpo e na mente de rapazas. Están relacionados con beleza, libertade sexual, anorexia, anticoncepción, aborto, maternidade sen parella estable, parto natural e o uso do burkini.
Falamos, outra vez, de paso do tempo e de regulación do desexo. Mesmo os que non somos mulleres nin sequera novos, sentímonos autorizados para opinar. Os beneficiados polos rexuvenecementos de Plan diabólico son unicamente varóns. A muller do protagonista atende á casa. Todo o que se lle permite cando o home desaparece é indicar que el era distante, que o seu matrimonio continuaba soamente pola carga de amor que colleran no noivado.
Disque os casados viven máis tempo. Ben, Ingmar Bergman non se protexeu da morte co amor, senón coa arte. Tras sobrevivir a catro matrimonios, cando soubo que estaba chamado a morrer, pediu que lle proxectasen todas as súas películas.

Posté par Jaureguizar à 17:03 - Commentaires [2] - Permalien [#]
Tags : , , , , , , ,

lundi 25 juillet 2016

A NECESIDADE DE CASAR PARA GOZAR O DIVORCIO

la-dolce-vita-2

O MES PASADO apareceu o terceiro coche más importante da historia do cinema, xunto co Aston Martin que conduce Sean Connery en Goldfinger e o Porsche 550 Spider no que James Dean evitou frear a tempo. Refírome ao Triumph Tr3 negro no que Marcello Mastroianni atravesa en La dolce vita a noite feliz que era Roma no ano 1960.
Un coleccionista italiano andaba na busca dese modelo e atopouno en internet. Investigando, soubo que o automóbil fora mercado en 1959 pola produtora de Fellini. Soamente o despistaba a cor: o bárbaro do propietario repintárao de branco ignorando a importancia do coche.
Agora no verán, cando quedo desasistido pola familia, abro a ventá do salón para convidar a que entre o remanente da calor do día e poño unha película. Preferiblemente será tan vella que terá sido rodada en branco e negro. Tras ler a noticia do marabilloso reencontro entre o Triumph de Mastroianni e a sensibilidade, volvín ver La dolce vita.
Teño lido máis veces das que podo soportar que ese filme non ten trama, que esa crónica das noites que disfruta un xornalista da alta sociedade á luz das farolas de Roma é unha frivolidade. Nese punto, os críticos vaticanistas interpretan a cinta coma unha denuncia do abismo moral polo que se move o protagonista e os críticos mundanos enfócano como unha celebración epicúrea.
Cando penso en La dolce vita, penso nun home contento que se pregunta pola fondura e a obsolescencia da felicidade. Para responderse, vai comparando o seu xeito de vivir con outros. Percibe que a familia tradicional non lle interesa —nas escenas nas que fuxe da súa muller— ou é un engano —na noite que pasa co pai—, denuncia que a relixión se convirta en espectáculo —coa escena da aparición da Virxe—. A riqueza resúltalle soporífera, como comproba cando vai de festa ao pazo dos aristócratas, sabe que non pode corromper a beleza inocente dunha rapariga e mira a natureza —encarnada por un peixe horrible— entre sorprendido e repugnado. Ao cabo, Marcello acaba convencido de que a súa felicidade depende do seu egoísmo, da súa capacidade de «deixar a xente á súa sorte, de abandonar o inferno da compaixón», como lle explica o vello escritor que protagoniza La última palabra (Anagrama) ao xornalista que quere facerlle unha biografía.
Nesa novela de Hanif Kureishi faise un retrato inmnisirecorde de V. S. Naipaul baixo seudónimo de Mamoon Azam. Harry, o periodista, explica que o seu biografado pensa que «o escritor debe convertirse no mesmísimo demo, un perturbador de soños e destrutor de fatuas utopías, o portador da realidade e rival de Deus no seu desexo de forxar mundos». Naipaul é afinadamente cruel coas persoas que o queren, pero a visión do biógrafo non é obxectiva. Está certo de que «a literatura é un campo de batalla». Para argumentalo, recurre á anécdota afirmando que «Proust torturaba ratos e doou todos os mobles da familia a prostíbulos. Dickens emparedou a súa esposa e impediulle ver aos fillos. Mentres Sartre vivía coa nai, Simone de Beauvoir facíalle de proxeneta conseguíndolle rapaciñas. John Cheever merodeaba os aseos públicos, cheirando presas, antes de volver coa muller. P. D. Wodehouse fixo programas de radio loando aos nazis. Dúas amantes de Ted Hughes suicidáronse». A conclusión é que «ningunha persoa honrada empuña unha pluma».

A noite de xoves abrín a ventá do salón e mirei Alta fidelidad, de Stephen Frears. A película —baseada na novela homónima de Nick Hornby— trata sobre o propietario dunha tenda de discos, tan exquisito nos gustos musicais como incapaz de conservar unha relación. A historia vai, explicada grosso modo, dun mozo que se ama tanto a si mesmo que non soporta estar rodeado de mulleres que amaron, aman o amarán outro homes. O protagonista de La última palabra tampouco se preocupa diso, aínda que non se debe tanto a que teña a madurez abonda como a que reuniu a suficiente cantidade de cartos e de fama.
O triunfo artístico adoita ser proporcional aos sacrificios que se fan nos altares domésticos, mesmo nas cociñas. Hai noites de verán nas que, no canto de ver películas, programo unha sesión de restauradores que contan como fracasaron e se resarciron gañando estrelas Michelin, Chef’s table.
O mércores estiven vendo o espazo dedico ao setentón Francis Mallmann, un cociñeiro tan xenial como miserable. Mallmann vive e cociña nunha illa retirada da Patagonia. Os fillos do primeiro matrimonio, xa adultos, queixábanse nula estabilidade que lles brindara por culpa da vontade caprichosa coa que abría e pechaba restaurantes. Os fillos do segundo, aínda demasiado pequenos, unicamente poden velo 10 días ao mes. Cando se trata a paternidade no documental, Mallmann aguanta as bágoas para confesar: «Para triunfar tes que ser egoísta». Esa frase lembroume á liña de diálogo dunha divorciada en La dolce vita: «Separarse é marabilloso, pero, para experimentalo, primeiro tes que casar».
Mamoon Azam, o escritor que aparece na novela de Kureishi, sabe expresalo dun xeito menos cínico. Explícalle ao seu biografo: «vostedes e máis eu estamos unidos polo mesmo interese: eu mesmo».

dimanche 24 juillet 2016

SABER COMO EMPEZA O DÍA E COMO SIGUE

 

Fassbinder reading newspaper

CADA VEZ que visito Berlín síntome coma Franz Biberkopf. O protagonista de Berlin Alexanderplatz (1929), a novela de Alfred Döblin, sae do cárcere tras pasar catro anos de prisión por asasinato. Non me identifco con Franz porque é unha animalia que matou á moza e intentou violar á irmá desta, pero si comprendo a súa confusión cando o botan da prisión. Pega as costas contra o muro do cárcere de Tegel porque «é unha sorte vivir entre paredes: sábese como empeza o día e como sigue». Mantense quieto ata que os gardas lle berran. Moverse destroza as certidumes. A partir desa expulsión, Franz está «outra vez en Berlín e quere ser honrado», pero tampouco transmite un esforzo ciclópeo para logralo. Déixase levar.
Agora en Tegel hai un aeroporto internacional no que aterran os avións procedentes da Lavacolla que voan á capital alemá. Eu cheguei o luns.
Os alemáns viven obsesionados co control sobre a realidade e tamén coa actitude que deben de ter cara aos xudeos, sen que eu comprenda a relación entre estes elementos. Alfred Döblin (1878-1957) deixa desconcertado o seu protagonista cando o expulsa do regulamentismo carcerario para abandonalo na cidade máis avanzada do mundo nos anos 20. Tras racharlle a carta xeométrica de Franz, condúceo ao encontro de dous xudeos. Eses homes exercen de anxo divino e de anxo infernal. Un deles compadécese do expreso e axúdao, outro trata de entorpecerlle o seu desexo «de ser honrado».
Aínda así, o criminal non ten nada contra eles. Máis adiante xúralle a un amigo xudeo que non é nazi cando este o atopa vendendo o xornal do Partido Nacionalsocialista, o Völjischer Beobachter. O criminal é sincero nese punto porque o atoparemos en mítins comunistas.

O martes asistín a un novo exemplo desas dúas preocupacións indelebles que atrapan os alemáns. Intentaba visitar a catedral, a Berliner Dom. Varios Hohenzoller, a familia de exemperadores, están soterrados nese templo de fins do XIX que comparten protestantes e católicos. Ao chegar decateime de que se celebraba unha misa polos mortos de Niza. O acceso estaba controlado por policías con chalecos antibalas e por periodistas con cámaras antifanatismo. Unha rapaza subiu as escaleiras coas mans ocultas por un ramallo de flores. Non tiña idade para chorar asasinados, pero os seus ollos parecían volcáns. Abaixo, diante da catedral, había un home de pel indostaní que termaba cos brazos en alto dun cartel manuscrito no que acusaba aos xudeos de cada crime occidental perpretado en Oriente Medio con esa lóxica de contrapesos da violencia que se me escapa.

Como non puiden entrar no Berliner Dom, atravesei en diagonal un parque para visitar o Centro Sansung, onde hai unha exposición sobre a reconstrución do Palacio Real, onde viviron os Hohenzoller dende o século XVIII ata a fin do imperio prusiano. O palacio tivo a desgraza de caer da banda comunista do Muro e foi derruído polo que representaba.
No solar, a RDA construíu o Palacio de la República, un macroedificio acristalado que daba reflexos laranxas ao atardecer con aire de afterhours. Acabou podre por dentro —vou aforrarlles a metáfora política—. Tras a reunificación, optouse por derrubalo e refacer o pazo dos Hohenzoller. Ese proceso recibiu o nome de HumboldtForum, na honra de Alexander von Humboldt. O explorador, que fixo a descuberta científica de América —nunha expedición que zarpou da Coruña—, é honrado por toda a cidade, algo que unicamente acontece en Alemaña.
Ese afán berlinés por manter o fío da súa historia chegou ao punto de que, na reconstrución da Postdamerplatz tras ser esmagada polas bombas aliadas, se recuperou o Café Josty. Foi un local de marcada pegada literaria, frecuentada por autores como Theodor Fontane ou Alfred Döblin. Neste caso o rescate limitouse ao nome porque quedou enmarcado no Sony Center, un espazo tan moderno que ben podería servir para o recreo para os astronautas de Star Trek. A praza, sede da Berlinale, estaba chea de carteis e pasarelas pola estrea da película Pets.
Ese tipo de cinema nada ten que ver co que fixo Fassbinder. O director filmou películas coma Effie Brist, baseada na novela de Theodor Fontane de 1895, ou unha serie para televisión como Berlín Alexanderplatz, seguindo a novela de Alfred Döblin. Effie Brist é unha rapaza a quen casan cun xerarca militar demasiado vello. Esa voda determine que nunca madure e que vive frivolamente unha concatenación de adulterios. Franz Biberkopf, o personaxe de Döblin, ten unha frivolidade diferente, unha frivolidade violenta e perigosa para a sociedade, unha frivolidade que se desata cando o sistema de prisións o bota da súa orde.
Rainer Werner Fassbinder foi unha vela que ardeu por ambos os cabos ata consumirse con soamente 36 anos. Ese caste de figuras libres e salvaxes, como Franz Biberkopf ou Effi Brist, son propiamente berlinesas.
O xoves, no avión de regreso a Galicia, tocoume ao carón dun mozo alemán que botou todo o voo descalzo. Os pés estaban negros polas plantas e fedían a cotra. Lía un libro: ‘Eloxio da tolemia’, de Erasmo de Rotterdam.


jeudi 21 juillet 2016

O FLORECEMENTO DO AGUSTINISMO

apollo11-astronaut

O SÁBADO DA semana pasada estaba xantando cun amigo no Mangiarte, un italiano do mercado de abastos de Lugo. Leonardo Zordan concentra poderosos sabores en mesas contadas e pratos pequenos. O meu amigo pretende ser novelista en galego e anda despistado, tanto que non aprendera a apreciar a Agustín Fernández Paz.

Deille a volta ao mantel de papel e quitei un rotulador para debuxar nun esquema a estrutura de Cartas de inverno, cos seus saltos temporais e a súa xestión harmoniosa da intriga. Aquel día convertíno ao agustinismo. Como estabamos nun restaurante, expliqueille a teoría do cociñeiro sueco Magnus Nilsson de que «o prato ten que estar por riba dos ingredentes», é dicir, o conxunto debe ser máis importante que os seus elementos. Fernández Paz sabía que as novelas son personaxes, estrutura e ritmo, pero vivía nun país de poetas que escriben novelas colocando unha palabra enxebre e eufónica tras outra ata encher douscentos folios.
Estes días lerían vostedes as loanzas máis sobre Agustín Fernández Paz por boca das nosas elites intelectuais. Mesmo soprenderíanse escoitando a máis dun. Aínda o venres lin ao escritor Fran P. Lorenzo no Twitter falando sobre algún que acudira á homenaxe ao autor no tanatorio vigués de Pereiró o pasado mércores: «Hai quen hai dous meses tumbou a candidatura de Fernández Paz a un premio, pero estaba pra chorarlle en Pereiró. A condición humana». A morte ten ese efecto vivificador. Nin o leron en vida nin o van facer despois de que finase. Non por maldade, senón por ignorancia.
O domingo pasado foi a derradeira vez na que falei con Agustín. Levaba unhas semanas tratando de entrevistalo co gallo de que Cartas de inverno vai acadar a colosal cifra de 100.000 exemplares vendidos. Os médicos interpoñíanse entre a súa amabilidade e o meu interese. Fixemos bromas, coma sempre. Citámonos para a mañá do luns. Chameino e xa me explicaron que as forzas o abandonaran, aínda que el teimaba en falar para El Progreso «porque se le moito en Vilalba». A percepción que deixaría na súa vila era o asunto que o preocupaba nos derradeiros días.
A condesdencia coa que o trataban os escritores líricos, os lingüístas da chancelería e o xeneralato cultural non acabou de asimilala nunca. Non era soamente unha cuestión persoal. Indignábase, sobre todo, co desdén cara á nosa mellor narrativa: a infantil e xuvenil. Tardou anos en resignarse, non era consciente de que era un astronauta que estaba fóra deste planeta anano que é a cultura galega.
Carlos Casares non padeceu ese menosprezo. Eu non fun amigo do escritor ourensán. Fago constancia porque os bombeiros literarios están correndo en auxilio do vencedor dende o sábado.
A Casares soamente o vin unha vez en persoa. Foi en Vigo, nun acto cultural no que había pinchos, como en todo acto cultural que relevante. Estaba rodeado de cordeiros silentes. Era un gran conversador, disque. Falou e falou durante os minutos que estiven observándoo. Ao seu redor, varias persoas asentían coma eses cans que se colocaban nas bandexas traseiras dos coches. A maiores de ameno, era director da editorial Galaxia e da revista Grial, presidente do Consello da Cultura Galega e membro da Real Academia Galega (RAG). Todo axuda.
Hai dous sábados eu estivera de novo no Mangiarte, onde fora saborear unhas orecchiette. Ao marchar, prendín o móbil e souben que a RAG elexira a Casares para protagonizar o Día das Letras Galegas do 2017. Quedei indiferente. A sucesión de anécdotas e as súas teorías intelectuais de voo baixo nunca me chistaron. A evolución do gato Samuel como personaxe periodístico provocábame somnolencia e a paixón de Casares polo coleccionismo de cargos, distincións e palmadas nas costas parecíame dun egocentrismo preocupante. Esa voracidade de almacenar responsabilidades é nociva para cada unha desas responsabilidades.
A miña displicencia non me impide aplaudirlle algún artigo. Máis por unha cuestión de contido que de forma. En A tertulia de Vicente Risco defende ao seu mestre cando non era incómodo facelo. Risco ceibou algunhas visións étnicas e supremacistas que caen no enfermizo, pero o seu pensamento non atoparía fondo se lle lanzase unha sonda. O medo é libre, pero o medo a ser fusilado é un cárcere. Quen non o sentiu atreveuse a insultalo como «traidor».
Sorprendeume o argumento da Real Academia para nomear ao escritor ourensán. O comunicado institucional dicía que a designación «reforzará o prestixio das nosas lingua e literatura non soamente entre o público escolar e estudantil en xeral, senón entre o gran público lector, que xa celebrou en vida a súa espléndida obra literaria». A boas horas se decatan os académicos de quen le neste país. Os rapaces están cargados de futuro, que é a carencia da lingua. Se logramos que eles lean en galego conseguiremos darlle uns anos extra de vida ao idioma chamado a consultas pola morte dende hai anos.
Espero que este xiro estratéxico, esta caída pauliana do cabalo, sirva para que dentro de dez anos, no 2027, celebremos no Día das Letras ao noso autor máis lido, máis querido polo público e máis admirado por todo escritor que teña unha idea sobre o que é un arco narrativo. Falo de Agustín, claro.

samedi 16 juillet 2016

O SORRISO DO ASTRONAUTA

helmet

As noites da infancia de Agustín Fernández Paz transcorreron nunha casa de Vilalba na que se reunían os veciños para contárense historias. Os veciños falaban da vida na contorna, dos mercados e do frío invernal; pero o seu pai, que cabalgaba inesgotable de novela de aventuras en novela de aventuras, faláballe doutras terras, das que abría Marco Polo para Occidente.
Cando o mandaban deitarse, o pequeno cubríase cunha colcha ecléctica, feita con cachos doutras teas. O neno adoitaba imaxinar aqueles cadrados e rectángulos recosidos como as leiras de Siberia polo que cabalgaba Miguel Strogoff, correo do zar, ou o campo de batalla no que deixaran coxo ao soldadiño de chumbo namorado da bailarina. O seu pai e a colcha prenderon en Agustín a ilusión de coñecer outras paisaxes, fosen reais e imaxinadas.
O seu proxenitor era carpinteiro, sabía tirar unha buxaina dun toro en cinco minutos e con catro xiros de man, pero, sobre todo, era artista. Tocaba varios instrumentos, aínda que estaba contratado pola Orquesta Mato para ocuparse da trompeta. Naqueles tempos, Pérez Prado e Xavier Cugat eran os reis do mambo.
Unha noite levou a Agustín a unha longa expedición coa súa orquestra. Ao chegar a Foz fascinoulle o olor intenso a salitre. Aquela tarde o pai levouno á praia. Agustín achegouse á beira para beber a mar coa mesma seguridade coa que formaba unha cunca coas mans e bebía o río Ladra. Logo cuspiu o desagradable líquido salgado.
Esa descuberta marcouno. Aquel neno nadaba con solvencia no río que abraza a vila. Hai catro muíños que son as balizas que identifican cada idade da infancia. Sendo neno debía bañarse no Muíño dos Novos porque soamente na adolescencia se lle permitiría mergullarse no Muíño dos Freires. Esa escala de idade fíxoo consciente de que «hai que asumir o paso do tempo para que non te venza».
Neses anos empeza a escribir. Tamén a debuxar. Fai un primeiro tebeo: As minas do rei Salomón. A única chata que se lle pode poñer ao neno é que se inspirara na película. Nese tempo, os planetas que quería explorar Agustín aparecían nunha pantalla grande. Non perdeu esa paixón polo cinema. Ao longo da vida miraba unha película diferente cada noite. «Empeza a sesión das dez», desculpábase cando alguén falaba con el por teléfono e chegaba a hora do pase en televisión.
Fernández Paz recorría continuamente a películas para argumentar. Pero tamén citaba a escritores como Paul Auster: «Necesitamos historias; non para esquecer o mundo real, senón para exercitarnos a afrontalo». O cine serviulle para definir a súa nenez en Vilalba: «A miña xeración tivo un eclipse como o de 2001: unha odisea no espazo.
Ese fundido a negro que era Vilalba nos anos 50 expulsouno con 13 anos á Universidade Laboral de Xixón. Como compensación ao esforzo, logrou entrar na elite dos peritos. Estaba reservada para os expedentes máis brillantes. Gustábanlle as matemáticas e máis a física, eran mundos fascinantes, insondables; pero gustoulle máis o xeito no que o padre Gorrochategui facía soar O libro da selva, de Kipling, cando o lía coa súa voz de barítono peregrinando dun extremo á outro da aula.
Agustín escribe un conto, El mundo en el año 2000, e gaña un premio con aquela visión futurista. Xa era un proxecto de escritor, aínda que non acabou por realizarse ata que un compañeiro de milicias e lecturas convenceuno.
En 1969 atopa traballo nunha industria en Barcelona. Padece un accidente nunha man do que se lle facía áspero lembrar mesmo nos últimos anos. Poida que ese golpe o fixese reaccionar e buscar a súa vocación: ser don Félix, o seu mestre querido de Vilalba. Don Félix non soamente non pegaba aos nenos —«por costume ou por sadismo», como a maioría dos profesores—, senón que os quitaba da escola para que asistisen ao espectáculo do mundo no campo da feira.
Empeza Maxisterio na Coruña en 1971. No verán, na vila natal, atópase coa satisfacción de ensinar impartindo clases particulares. A andaina que emprendeu entón duroulle ata a xubilación, en 2007. Dende o primeiro momento, nun colexio coruñés, e despois en Vigo, enganchouse con todo colectivo que promovese avances no sistema de aprendizaxe.
Por segunda vez, algo impulsouno a escribir. A falta de libros de texto e de lecturas en galego fixo que se arremangase. A normalización do galego no ensino, a didáctica da lingua, a promoción da lectura e a introdución da prensa nas aulas foron os novos campos da colcha de retallos nos que puido demostrar o heroísmo.
Paralelamente, escribía ficción. Nese eido, citaba a Rodari: «Desenvolvamos a creatividade de todos para salvar o mundo». Vai entregando novelas ao mundo e o mundo vaille devolvendo aplausos con nome de premios. Sube banzo a banzo a escaleira do éxito aupado polos lectores. Entre o medio cento de premios, cómpre citar dous: The White Ravens, por Aire negro, e o Nacional de Literatura, por O único que queda é o amor.
O título dese segundo libro procede dunha frase de Orhan Pamuk: «E cando me decato de cómo imos pasar por este mundo sen deixar pegada, comprendo con rabia que na vida o único que queda é o amor».
Agustín Fernández Paz expresou ese amor polos demais escribindo para eles crónicas dos planetas que visitaba. Ás veces eran mundos arrepiantes e desagradables. Adentrouse nun deles a través dun anuncio de prensa moi cativo que atopou en 1970, buscando piso en Barcelona. «Se vende casa embrujada. Abstenerse graciosos y curiosos». Ese texto sorprendente e macabro inspiroulle a tenebrosa ‘Cartas de inverno’, a novela favorita dos adolescentes galegos dos últimos trinta anos. O autor marchou sabendo que á volta do verán, cando os rapaces de Vilalba se despidan do Muíño dos Novos e do Muíño dos Freires, sairá unha edición especial para celebrar que esa novela acadou 100.000 lectores en galego.
Agustín mantivo unha ollada complacente e amable que ilumina aos cosmonautas. Dende o seu primeiro conto de adulto, Xan, o astronauta, ata unha das últimas novelas, A viaxe de Gagarin. Para explicar a súa visión tiraba de Wislawa Szymborska: «Estrano planeta, estrana xente. Son vencidos polo tempo, porque non o queren recoñecer».

Posté par Jaureguizar à 17:55 - Commentaires [0] - Permalien [#]
Tags : ,

jeudi 14 juillet 2016

SEN SOLAS DE VENTO NO RESURRECTION FEST

Maruja Mallo tivo que chamar un día á Policía. Estaba facendo ximnasia no dormitorio, en Madrid. O veciño de enfronte non cansaba de observala. A artista de Viveiro era maior e seguía o consello médico: erguía os brazos e baixábaos, xiraba o pescozo arredor de si coa convición dunha posuída pola Besta. O veciño miraba dende a outra banda do patio de luces. Cando chegaron os axentes, a creadora explicoulles que o voyeur non lle perdía a vista porque levaba posta unha viseira do PSOE, «que me regaló Alfonso Guerra porque es amigo mío». O policía —un home moreno, alto e paciente— pediu á vella socialista que non fixese ximnasia espida ante a ventá.
A Real Academia Galega de Belas Artes decidiu dedicarlle o 2017 a Mallo. Foi unha artista interesante, e, sobre todo, unha provocadora de fondura reflexiva. Cando escribo provocadora non me refiro aos chistes evidentes e toscos cos que Herdeiros da Crus incomodaban ás feministas, senón aos correteos dunha rapaza polo Madrid dos anos 20. Andaba sen sombreiro, unha actitude escandalosa nunha muller de clase alta, equiparable soamente as valentes que descubren a melena nos países de orotodoxia musulmá.

Eu souben no Eurodisney o que era unha musulmá horrorizada. O meu fillo, que tiña dous anos, escapoume a un servizo feminino e entrei tras del. Atrapeino mesmo na entrada, pero non puiden evitar o voyeurismo. Unha árabe en camiseta de Jean Paul Gaultier lavaba a cara para refrescala da calor que pesaba sobre París. Ao verme entrar botouse a berrar coma se a estivese mirando espida. Erguín o meu cativo e saín correndo coas «solas de vento», que levaba Verlaine nos zapatos segundo Rimbaud.
A mellor definición de Maruja Mallo deuna a súa amiga Concha Méndez nun poema de Canciones de mar y tierra (1930): «Al nacer cada mañana me pongo un corazón nuevo».
Quen resistía cada innovación era Ramón Otero Pedrayo. As persoas estamos feitas dun 65% de auga e un 35% de contradición, pero a porcentaxe estaba máis equilibrada no caso do intelectual ourensán. Quería o avance de Galicia, pero un avance de espiral pechada; un progreso medido no que non se perdese un matiz da súa esencia.
O domingo pasado estiven lendo De camiños, viaxeiros e camiñantes (Galaxia), o ensaio co que Santiago Lamas e Alfonso Mato gañaron o Premio Ramón Piñeiro. O volume reúne unha serie de textos breves, o que lle confire un carácter fragmentario e desordeado; pero o discurso de fondo queda patente e o contido brilla en atractivo. A obra comeza na mañá do 4 de xullo de 1927 cando Otero Pedrayo, Vicente Risco e Ben Cho Shey se citan na fonte da Alameda do Cruceiro, en Ourense, para dar unha volta por Galicia. Van no coche de San Fernando; ás veces a pé e ás veces en autobús. A andaina remata en Santo André de Teixido o día 11 do mesmo mes.
Otero Pedrayo fai unha crónica con debuxos de Risco que publica Nós en 1929 como Pelerinaxes I. Esa viaxe deixounos a oda O xamón. O autor defíneo como «densidade ilustre da cea sabia/ graza e potencia, rosa do pote». Ese poema é un dos momentos de inspiración máis escuros da nosa literatura.
Pelerinaxes I tamén deu unha divertida observación sobre a gasosa. Otero apunta que «ten a facilidade de bebela sin gardar os ritos que require a iagua». O escritor louba, coma sempre, o elemento tradicional. Sitúa a auga nun grado superior ao advertir de que hai que sentar onda unha fonte para poder «catala» e apreciala, mentres que «a gaseosa bébese de pé, sempre por non beber outra cousa, pol-a vergonza ou mala sona do viño». O seu desdén avanza ata o punto de cualificala de «líquido casto, de serán de domigo para os abstemeos que saen fazer ouservacións sociolóxicas».
O xoves parecía un «abstemeo» cando asistín ao Resurrection Fest, o festival metálico de Viveiro que dirixe Iván Méndez. O tamaño que acadou vai paralelo ao crecemento da capacidade organizativa que amosan os promotores. Sentíme un tanto Otero Pedrayo, un señor espantado polo progreso que o envolve e o sobrepasa. Levaba uns vaqueiros; unha camiseta azul cun paraugas e o lema Enjoy (Disfruta), e unhas Converse sen solas de vento. Miraba ao redor coas miñas lentes de pasta negra sen dar crédito a atoparme entre milleiros de rapaces vestidos de negro, tatuados e con piercings inverosímiles que gozaban duns códigos musicais e estéticos que era incapaz de asimilar. Daquela comprendín por que Visconti escolleu o adagietto da Sinfonía nº 5 de Mahler para o momento no que Thomas Aschenbach desespera porque a ilusión por Tadzio lle esvara entre os dedos na beiramar.
O final da película A morte en Venecia fala da imposibilidade de agarrar o tempo para detelo. Esa lección non debeu comprendela Antón Reixa, que defrauda a lembranza que teño da xenialidade dos Resentidos cun regreso innecesario co gallo de cumprirse trinta anos de Galicia Canibal. Tamén regresan Os Herdeiros da Crus, con Volta aos jaliñeiros; pero estes non teñen nada que defraudar.
Ben, sempre nos quedará o Resurrection para render culto aos mitos cando aínda siguen en activo. Onte, cando escribía esta crónica, as campas de Celeiro, inzadas de rapaces nacidos demasiado tarde para o rock and roll, agardaban por Iron Maiden admonizando: «666, o número da Besta».

dimanche 10 juillet 2016

A MIÑA AVOA NON SOBREVIVIU AO BREXIT

picadilly

FOI NA CASA da miña avoa Aurora Zaldibar onde lin por vez primeira a Charles Dickens, Agatha Cristhie e Robert Louis Stevenson. A miña avoa vivía en Londres sen vivir. Nunca estivo na cidade, máis que nada porque a paga dunha mestra xubilada dos anos 80 non daba tanto de si e Ryanair non irrompera aínda cos seus enxeños voadores. Vivía en Bilbao, pero non renunciou a enmoquetar o baño —a pesar de ser asmática— nin asegurarse de que El Corte Inglés mantiña o fluxo de té e pastas. Cada vez que montabamos nun autobús vermellos de dous andares que nos levaban dende o Corte de Zabalburu a súa casa, en Indautxu, lembrábame que foran comprados en Londres polo alcalde José Luis Berasategui Goicoechea. A miña avoa consideraba que esa adquisición revelaba un detalle de bo gusto que compensaba que o rexedor fose da Falange Española Tradicionalista, unha vulgaridade aos ollos azuis e acuosos dunha militante clandestina do PNV. Soamente había unha cousa que a irritase máis, que era a falta de puntualidade allea. 

Enfadábase mesmo cando sabía que alguén fixera perder o tempo a outra persoa. «Que desfachatez!», protestaba. Unha vez que ela estaba de visita nunha casa que tiñamos na Coruña, eu citárame con Manuel Rivas en Catro Camiños para entrevistalo. Rivas gardou os dez minutos de atraso esixibles e mesmo engadiu outros dez non sei. Apareceu nervioso, pálido e avergoñado. Traía unha desculpa na man: a novela Wilt, de Tom Sharpe. Regalouma.
Ese retraso de Rivas determinou unha cadea de demoras que me fixo chegar tarde ao xantar. Eu, claro, boteille a culpa a Manuel Rivas. «O entrevistado chegou tarde? Que desfachatez!». A miña avoa estaba furiosa. Para acalmala agasalleina co libro de Tom Sharpe.
Esa mesma noite comezou a lelo e a soltar gargalladas amplas e estrondosas que viñan acompañadas de asaltos feroces de asma. De volta en Bilbao, o neumólogo prohibiulle as moquetas no baño e as novelas de Sharpe, pero ignorouno porque non tardou en sufrir un ataque violento e definitivo.
Esa anglofilia que me aprenderon na infancia foi a que non soportou o resultado do Brexit. O día no que espertei coa noticia de que os británicos nos repudiaran democraticamente empecei a buscar unha explicación no lugar de sempre, nos libros. Talvez a resposta podería darma Jane Austen cando no principio de Mansfield Park (Penguin) presenta a «Maria Ward, con soamente sete mil libras de dote, tivo a sorte de cativar a sir Thomas Bertram». Poida que esa visión da economía como medio que conduce á felicidade explique unha boa parte do Brexit. De todos os xeitos, o Londres que describe Austen (1755-1817) era cativo : «A señora Fraser —que non era mal xuíz— confesa que soamente coñece tres homes na capital que teñan tan boa figura, talla e ademán», conta en Mansfield Park.
Remexendo na obra de Austen, tan británica, decateime de que debería buscar unha visión externa e unha visión posterior. Non mesmo andel que Austen tiña El comienzo de la madurez (Periférica), unha crónica na que Henry James (1843-1916) conta a chegada a Inglaterra. Debaixo dunha prosa densa ata a exasperación pode atoparse a ollada intelixente e minuciosa do autor. James lembra en 1893 o desembarco en Liverpool nun trasatlántico que o trouxera dende Estados Unidos. Nun primeiro momento conta marabillas como que «a bandexa de magdalenas ponse sagrada e enxeñosamente sobre unha fonte de auga quente» ou a delicia de sentir «o cruxido das grosas e ríxidas páxinas do Times», non tarda en acusar aos ingleses de vivir en «habitacións sombrizas» e de xantar en restaurantes que son tan pequenos «que os cubertos ameazan todo o tempo con ferir as faccións dos veciños». A pesar dese desencanto inicial, o escritor nunca se arrepentiu de ter abandonado un país que percibía como de espazos amplos e lixeireza intelectual para seguir o seu convencemento de que «soamente un norteamericano pode facerse europeo». Henry James morreu no Londres da Primeira Guerra Mundial, unha vez superada a literatura francesa do XIX e namorado de Italia. Morreu sendo europeo.
Os partidarios de abrir un foxo no estreito de Dover ou estreito de Calais que hai no canal da Mancha defendían un argumento económico propio de Jean Austen («tivo a fortuna») e sumaban outro migratorio. O segundo tamén é económico no fondo, porque, cando Londres era metrópole colonial, os británicos non estaban tan preocupados pola mestizaxe. Sempre que eclosionase fóra do Reino Unido, claro.
Ignoro que se o líder do negacionismo europeo, Nigel Farage, leu Solos en Londres, que acaba de publicar Automática Editorial en español. Debería. É unha novela escrita en 1956 por Sam Selvon, un autor de Trinidade e Tobago, que narra a migración masiva de caribeños a Londres nos anos 50. A situación é levemente distinta á actual. O protagonista explica que era máis fácil atopar un traballo que un salario decente ou un lugar digno onde durmir. Nunha páxina perdida da novela, un personaxe que limpa un urinario explícalle a un compañeiro o motivo polo que dous brancos veñen de chamalos negros con ánimo ofensivo por non ter os baños suficientemente limpos: «Non lles molestamos nós, moléstalles a cor da nosa pel».

jeudi 30 juin 2016

OS HEROES QUE SIGUEN LIBERANDO O RITZ

FALLACI

RAFAEL CHIRBES deixara reservada unha novela de amor cando morreu. Non quixera vela publicada porque o protagonista era un amante. E o amado, tamén. Paris Austerlitz é unha historia de amor tan ilusionante de principio e tan amarga de final como calquera historia de amor.

O pasado domingo estiven lendo ese libro. A parella protagonista —un pintor coa superioridade cruel da burguesía e un obreiro co complexo da carencia proletaria— adoita reunirse nun bar de traballadores marroquinos. Acordoume as memorias de Juan Goytisolo, nas que o escritor barcelonés conta que en París frecuentaba bares de traballadores magrebíes atraído por un maremagnum doroso de ideas políticas, pulsións eróticas e disgustos co seu físico. Goytisolo enchía en francés a documentación dos obreiros. Exhibía altura intelectual para agochar a decepción de mirarse no espello.
Goytisolo ten outro libro sobre a estadía de Jean Genet en Barcelona nos anos 30. En Genet en el Raval, narra como Genet, fillo dunha prostituta e ladrón dende a infancia —malia os intentos da súa familia adoptiva—, chega á cidade tras ser expulsado do exército ao ser sorprendido en plena e gozosa cópula con outro soldado. En Barcelona cae no Raval, un barrio que xa tivera a súa propia caída cando a burguesía abandonara as súas fábricas e vivendas para irse a L’Eixample animada polo plan Cerdà de 1860. As rúas do Raval acabaron nunha sucesión de tabernas, cafés e prostíbulos, a maiores de ser urinarios ao aire libre que non figuraban nos mapas que manexaban os servizos municipais de limpeza.
Nese mundo sórdido, Genet prostituíase en La Criolla para o seu chulo, Stilitiano, o serbio exiliado da Lexión Estranxeira. Compartían cama, aínda que o militar impoñíalle a abstinencia co único brazo que lle quedaba. O único contacto que permitía ao seu escravo limitábase a deixar que lle colocase algodón na bragueta para inchar a súa masculinidade.
Jean Genet sentíase atrapado por esa perversión do soldado, pola crueldade do desexo sen consumar. Pero coñeceu outra brutalidade, esta máis devastadora, a que causou a matanza de Chabra e Chatila, en Beirut. Cometeuse durante a Guerra do Líbano, en 1982. A OLP matara 582 cristianos en Damour e a Falanxe Libanesa multiplicou por seis ese número co consentimento expreso de Israel. «Non xudeos matan a non xudeos. Que temos nós que ver con iso?», alegou daquela primer ministro Menahen Begin lavándose coa mesma auga que deixara correr Poncio Pilatos.
Genet deu entrado no campamento pouco despois. Non era fácil camiñar: «Un neno morto pode ás veces bloquear unha rúa, son tan estreitas, e os mortos tan cuantiosos», lamenta en Catro horas en Chatila. Nese libro fai un reproche á fotografía porque «non capta as moscas nin cheiro branco e espeso da morte. Tampoco di sobre os saltos que hai que dar cando se vai dun cadáver a outro».
A guerra en Beirut foi a situación que buscou a periodista Oriana Fallaci para contestar á pregunta que lle fixera a irmá pequena na véspera de marchar de Italia cara ao Líbano: «Que é a vida?». A vida é arriscar a vida. Fallaci conta en Insallah como coñeceu a un soldado guapo e intelixente, Angelo, que botaba o día cun lapis e un papel para concretar o secreto da existencia cunha fórmula matemática.
Hai uns anos Mario Vargas Llosa adentrouse na violencia de Oriente Próximo despreocupándose dos seus zapatos Scarpe di Bianco. Actuou con ousadía, cumprindo coa folla de ruta de visitas e entrevistas que lle preparara a filla. Esa implicación de visita a parque de atraccións deulle para escribir Israel/Palestina: Paz o guerra santa.
A semana pasada Vargas Llosa volveu a Xerusalén para facerse un photocall advenitorio dun novo libro sobre o Inferno. Adiantounos que «el gobierno de Netanyahu es el más reaccionario de la historia de Israel». Estamos afeitos a lerlle obvidades, pero unha obviedade expresada por un premio Nobel resoa coma a revelación feita a Moisés no monte Sinaí.
O periodismo era a crónica viva que escribía Oriana Fallaci e mesmo a que escribiu Genet en Catro horas en Chatila. Case diría que París Austerlitz é unha reportaxe espléndida sobre a sida. Agora, a emoción decadente que propoñen os cronistas estrela son descricións sobre como se citan para beber e sobre como se citan nos artigos. A súa resposta á pregunta sobre a vida da irmá de Oriana Fallaci é que consiste en desecar vasos de vermú e en anunciar que van liberar o bar do Ritz, como fixo Hemingway logo de entrar no París postnazi. O elemento máis irritante desas crónicas é que soan a falsidade abstemia e a camaradería impostada.
En Italia acaba de aparecer O medo é un pecado, un recompilatorio de correspondencia intercambiada de Fallaci. Unha das cartas está data en 1967 en Nova York. Conta que ceou coas Súas Maxestades Don Juan Carlos e Dona Sofía. Non lle gustaron nada. Despreza ao daquela príncipe «porque se criou á sombra de Franco e é o seu robot obedente». Ignora á futura monarca porque «é a filla daquela raíña de Grecia que militaba nas Mocidades Hitlerianas e mandou encarcerar 50.000 socialistas gregos».
Fallaci guiouse profesionalmente pola independencia. Enviou unha longa protesta a Fidel Castro en 1983 por negarse a recibila ao percibila como «contrarrevolucionaria». A xornalista, filla dun partisano, queixouse alegando que «non son socialista. Fun socialista. Se vostede me lese coñecería a miña desconfianza cara aos dogmas e a miña pouca esperanza de que nin sequera o socialismo poida cambiar ao home».

 

Posté par Jaureguizar à 18:49 - Commentaires [0] - Permalien [#]
Tags : , , , , ,