O CABARET VOLTAIRE de Jaureguizar. Le journal d'un flâneur. Seit januar 2005.

samedi 17 juin 2017

UNHA MISA PARA MALLO E UNHA CEGOÑA COXA

 

goytisolo_juan

O MUSEO PROVINCIAL de Lugo puxo o xoves unha gran sala de tiros longos para celebrar a Maruja Mallo cunha mostra. O país empeza a tomala en serio. A última vez que entrei no Café Zuckerberg lin que a anterior homenaxe que se lle fixera en Lugo a Mallo fora organizarlle unha misa. Rezouse por unha muller que se deu un garbeo en bicicleta durante unha eucaristía dominical na igrexa de Arévalo. En fin.

Os que lemos o Libro de Xob sabemos que o Inferno é tan desagradable como un baño sueco, porque as almas condeadas «pasarán de gran calor a augas de neve e de augas de neve pasarán a gran calor» (Xob. 24, 19). Os antigos xudeos concebían o Inferno como Gehenna, o basureiro que ardía eternamente nas aforas de Xesuralén.
O Inferno é preferible ao Purgatorio porque está cheo de xente perversa, os malvados teñen vivencias interesantes que contar. Maruja Mallo foi ao Ceo porque non coñeceu o mal, aínda que a Xunta crea que está no Limbo: nin acorda dela nin deixa de acordar.
Hai quince anos fun residir perto da gran biblioteca alexandrina de Lugo coa intención que os vellos compran pisos ao lado do hospital: dispoñer dos 50.000 libros que nunca poderei ter na casa o máis cerca posible. Baixei o luns para coller algunha lectura nova de Juan Goytisolo, o autor finado o domingo. Descubrín La semana en el jardín (Alfaguara), un xogo que escribiu baixo o seudónimo de Un Círculo de Lectores. A base argumental dese volume consiste en que un grupo de 28 personas —tantas como letras do alfabeto árabe— escriben sobre un personaxe que é novelista e que se chama Juan Goytisolo.
A capa dese libro é fea e atractiva, como adoitan ser as cousas feas —as bonitas son a normalidade aburrida—. Consiste nunha imaxe lixeiramente desenfocada na que se ve unha cegoña coxa. Esa ave apareceu unha mañá no patio interior da casa que Goytisolo habitaba en Marrakech. O escritor e a súa estrana familia coidárona un tempo: «La alimentamos hasta que se fue. Un vecino francés me dijo que, si le cortaba las plumas del pecho, no volaría ya nunca y me la podría quedar. Yo le dije:'Monsieur, no quiero presos políticos en mi casa'». Sería incoherente que arrestase unha cegoña o home que asumiu o peso negro da soedade por escapar do estomagante autoritarismo político, social e eclesial da súa España.
Maruja Mallo dicía que «el hombre se mide por la cantidad de soledad que es capaz de aguantar. La soledad es el vacío y el miedo». Cando Juan Goytisolo estaba morrendo había un amigo léndolle poemas de Cernuda e outro agarrándoo da man. A morte é a soedade máis pura.
En Galicia, a xente séntese acompañada por Xosé Ramón Gayoso cada venres pola noite. Este país non combate a falta de compañía cos documentais da serie Alkibla, que Goytisolo fixo para TVE.Descoñece que explican mellor o mundo árabe que todos eses analistas que improvisan teorías de todo a cada acoitelamento que se produce nun mercado de Londres.
Luar é unha mestura de coidado folklore galego, outlet musical andaluz e humor tosco. Non hai espello máis limpo do ser nacional que un programa seguido masivamente, pero dá pena vernos nese reflexo valleinclanesco. Nunca fun seareiro de Castelao, pero quixera saber a súa opinión sobre a concesión a Gayoso dunha medalla que leva o seu nome.
Juan Goytisolo non quixo ser español, como Maruja Mallo non quixo ser galega, senón ferozmente apátrida. Todos cantos a coñeceron ou todos cantos improvisan agora que a coñeceron andan horrorizados con que se lle acastrape o nome como Maruxa.
Goytisolo marchou de Barcelona e cruzouse no camiño con Peter Handke. O escritor austríaco escapaba do país no que perseguiran á súa familia por falar esloveno no canto de alemán. Colleu un tren e baixou «no medio da nada», ou sexa, en Linares, «onde hai eses espazos tan grandes e baleiros que todo está cheo de posibilidades».
Alianza Editorial vén de publicar Handke y España, unha coletánea de textos e entrevistas sobre o país. Nunha das crónicas, Peter Handke conta o seu paso pola catedral de Santiago. Nunha capela atopa un grupo de curas trasegando a ración anual de aceite para as cerimonias nas súas parroquias. Hai tres enormes recipentes con cadanseu cartel: Aceite de extremaunción, Aceite de catequesis e Aceite para los enfermos. Os sacerdotes cargan con «xarras de bronce, prateadas ou de folla de lata —estas últimas para os máis pobres—» confiando no poder inmaterial dos óleos. A anécdota producíase en 1989, tres anos antes de que Luar empezase a facernos compañía nocturna os venres.
A televisión é un medio eficaz para combatir a soedade porque é un camaleón que se adapta á demanda da audiencia velozmente. O inferno non está no basureiro de Xerusalén, nin sequera está nos outros —admirado Jean Paul—; o inferno arde dentro dos televisores.


vendredi 9 juin 2017

AS OVELLAS BRANCAS E NEGRAS DE EPIMÉNIDES

baudelaire_cheveux

AS INSTITUCIÓNS con máis secretos non son axencias de espionaxe, son os matrimonios. A miña muller non sospeita o que curioseo no móbil cando nos deitamos. Fago un escorzo para que non vexa a pantalla. A flor do meu secreto, que diría cursimente Almodóvar, é a Biblioteca Estatal de Baviera. Adoito entrar cada noite na súa web; sobre todo, para contemplar libros incunables. Reúne a mellor colección do mundo. Algunhas primeiras edicións son soberbias. As poucas primeiras edicións que atesouro na casa son libros de Galaxia. Cunqueiro, Dieste, Castelao,... exemplares valiosos emocionalmente que herdei do meu pai. Tamén sinto cariño polas primeiras edicións dos libros de Suso de Toro.

A media tarde do xoves, falei con De Toro co sol cargando contra a cúpula bicentenaria do Círculo de las Artes, en Lugo. Suso foi o noso escritor máis moderno nos anos 80. Contoume que calibrara moito a publicación de Humildar (Xerais, 2017), porque temía as reaccións «dos progres e dos modernos; sobre todo, dos progres, que son os máis retrógados». Humildar é unha curiosa guía de espiritualidade atea para estruturar e solemnizar a vida.
Nunha incursión nocturna pola Biblioteca Estatal de Baviera atopei a historia de Epiménides no volume Vidas, opinións e sentenzas dos filósofos, que Dióxenes Laercio redactou na primeira metade do século III.
Cando Epiménides era un rapaz, o pai mandouno ao campo buscar unhas ovellas. Era unha tarde de xuño e sol caía sobre Creta cunha intensidade que soamente volveu adquirir o xoves sobre o Círculo de las Artes, con Suso de Toro e comigo comprendendo a San Lourenzo na grella. Epiménides recolleu a ovella. A calor pesáballe tanto sobre os ombreiros que se meteu nunha cova para refrescarse. Deitouse preguizosamente e quedou durmido. Cando acordou, decatouse de que o animal escapara. Volveu á casa, pero o seu fogar non era o mesmo. Os seus habitantes non o coñecían. Desesperou ata que un vello que estaba prexubilándose ao fresco dunha oliveira lembrou que un tal Epiménides desaparecera naquela casa sendo el un neno. Pasaran 57 anos.
Pregunteime polo que acontecería se un escritor galego deixase de publicar e anunciase un libro 57 anos máis tarde. A experiencia máis aproximada son os 7 anos durante os que De Toro non escribiu. En 2010 anunciou que o deixaba e o xoves pasado, mentres nos sofocábamos solidariamente, contoume que volvía cunha novela sobre un neurocirurxián que ten que regresar ao campo; non na procura dunha ovella descarriada, senón para investigar o seu pasado familiar. A última novela que publicara fora ‘Sete palabras’ (Xerais). 7 palabras, 7 anos. De Toro ten interese pola literatura xudea moderna —en particular pola de Philip Roth— polo que sospeito que o seu 7 responde a un número imporante nesa relixión.
Tras a prolongada soneca que botou na cova, Epiménides aínda tivo tempo de gañar prestixio como filósofo e poeta porque viviu 248 anos. A cifra é unha estimación que lle fai Dióxenes Laercio, e eu non son quen para desautorizalo.
Plutarco conta que Atenas contratou a Epiménides para que a liberase dunha pandemia. O episodio das ovellas debeu traumatizar ao pensador, porque, recén desembarcado da nave que o traía de Creta, reclamou que o fornecesen dun rabaño de ovellas brancas e doutro de ovellas negras. Botouse a camiñar por Atenas, que daquela estaba inzada de santiarios de deuses exóticos. Epiménides ía parando en cada altar e ordenando que sacrificasen unha ovella. A epidemia desapareceu. A pel do filósofo, coidada por tanto como durmía, foi conservada como amuleto.
Suso de Toro botou unha soneca literaria de sete anos e, polo que lin nas redes, o seu anuncio de regreso foi celebrado. Unha alegría que comparto porque, se houbo literatura de vangarda na decadencia finisecular galega debémosllo a el. Pero en 2010 pechou o ordenador á novela e non volveu abrilo. Philip Roth tomouno máis en serio. Pegou unha nota amarela no portátil na que se le: ‘A loita por escribir rematou’. Cando cesou como escritor profesional tras 16 anos, Suso de Toro explicou que xa «botara todo fóra». Eu nunca sentín a escrita como unha loita ou como unha extenuación, máis ben como unha molestia na soá —pola postura encorvada— e como un aburrimento.
Non paro de preguntarme polo sentido das carreiras literarias e comprendo menos a Baudelaire cando afirmaba que «a arte é útil porque é arte». Concordo con André Gide cando anotou nos seus Diarios (Lumen) que «o número de cousas que non hai por que dicir aumenta cada día».
A arte é única cousa inútil que se permite unha sociedade pragmática como a nosa. A sociedade francesa de Napoleón III era pouco práctica porque impuxo a Baudelaire unha multa de 300 francos polo escándalo de As flores do mal, aparecido no mes de xuño de hai 150 anos. A sanción tivo que descontarse do soldo de 2.500 francos —a nómina dun funcionario medio— que lle pagaba o propio Estado para alentalo a escribir.

Posté par Jaureguizar à 20:29 - Commentaires [0] - Permalien [#]
Tags : , , , , ,

vendredi 2 juin 2017

HISTORIA AMPUTADA DA LITERATURA GALEGA

basquiat_final_drawing_by_wega13-d8cdqyt

O SANGUE DO PINTOR Basquiat sufría unha oxidación progresiva dende neno. Andy Warhol retratou con manchas escuras na cara, unhas manchas que lle acabarían aparecendo de xeito natural. Supoño que a xente que vive rápido acaba oxidándose antes. Warhol tiña cincuenta anos cando coñeceu a Basquiat. El era un rapaz que vendía os seus cadros por un dólar a un marchante que os vendía 20.000 veces máis caros en Europa. Despois de triunfar, Basquiat pintouse como Plutón, o cego que repartía os cartos entre os esmoleiros que atopaba pola rúa porque non ignoraba o seu valor. Basquiat necesitaba poucos cartos para vivir: a droga era barata daquela. «Sinto envexa de Basquiat porque é o máis rápido de nós. Vai chegar lonxe», aseguraba Warhol.
Antón Reixa tamén foi o artista máis rápido dos nosos 80, cando floreceu o seu talento como líder Os Resentidos. A min paréceme emotivo que o catedrático de Literatura e excondotiero da UPG Francisco Rodríguez se erixa estatuas ecuestres —escola ferrolá de escultura— cada semana na prensa, mesmo que detalle o seu sacrificio por dar clase en galego. Meritorio, pero a súa repercusión na dignificación do idioma non se pode equiparar coa influencia do disco Vigo capital Lisboa dos Resentidos. Posibilitou que unha chea de músicos, escritores e artistas recoñecesen a potencialidade do galego como lingua de vangarda.
O pasado xoves, a asociación Cultura do País, de Lugo, convidoume a participar nas II Xornadas da Pequena Edición Cultura Ciclostil para facer unha retrospectiva da miña obra literaria. Dei un percorrido ao redor dese charco de falar dos meus libros. Algúns escritores pensan que a súa traxectoria literaria é importante; que mesmo ten trazas de ser necesaria. Por iso, falan sobre ela coma se cada libro que publican fose unha epifanía. Outros, saben que a súa obra é como un matrimonio, que é central nas súas biografías; pero que non ten interese máis que para eles, as súas parellas e os seus padrastros. Como dar clase en galego nos 70. Algo encomiable, pero sen trascendencia.
Así que obviei a miña obra discretamente e empecei a explicar por que decidín, como narrador, aparcar o meu castelán —máis ou menos meritorio— para entregarme a un galego mediocre e artificial. E non foi polo exemplo de Francisco Rodríguez, que xa daquela abrumaba con tanta intención política; non, foi pola frescura estética coa que o usaba Antón Reixa.
A miña divagación do xoves chamouse Historia amputada da literatura galega. Describín os bocexos que nos provocaban aos modernísimos dos 80 as novelas de salvación nacional e o entusiasmo co que descubrimos o neorruralismo de Rivas ou as caudalosas correntes de conciencia de Suso de Toro. Daquela, había poucas oportunidades de publicación e escaseaban as lecturas contemporáneas en galego.
Se a comparo coa actualidade, avanzamos moito na calidade da edición e mantemos unha elevada calidade na poesía, pero a narrativa estancouse. O público leva uns anos respondendo con desprezo a ese atasco, escollendo a traducións de novelas estranxeiras no mellor dos casos.
A literatura galega volve estar amputada para os mozos, que non atopan suxestións na oferta que lles damos. As novelas en galego desta década son un catalogo de boas intencións: ecoloxía, feminismo, soliedariedade, loita contra o racismo,... todo benintencionado, como dar clase en galego nos 70. O problema é que a ninguén lle interesa ler sobre as grandes ideas que ten asumidas, sobre todo se llo contan con palabras da boa conduta que non molestan a ninguén. A todos nos atraen os argumentos sobre malos e perversos, asasinos de cativos que van a un concerto en Manchester, racistas que votan a Le Pen, sospeitosos de matar a Tatiana en Lugo. O ben non require explicacións, cae sobre nós como algo que percibimos como natural; pero necesitamos comprender por que se produce o mal e, sobre todo, saber que non nos vai afectar, que estamos a salvo. Ese é o campo da narrativa.
Antón Reixa sufriu un accidente grave hai uns meses. Estivo en coma e regresou para facernos a revelación de que «non hai túnel», de que non entramos nunha estación luminosa de metro ao morre. O cantante e poeta acordou «nun hospital de Barcelona, atendido por médicos e enfermeiros galegos». Tardou catro días en reparar en que estaba na Coruña e que o noso país non avanzara tanto como para colonizar a sanidade catalá.
Este país necesita toda a sátira surrealista da denuncia que fixeron Os Resentidos sobre a demolición do sector naval. Non estaría de máis o ton grave de Basquiat, que pintou unha obra na que soamente se vían unhas palabras que lle daban título: Cinco mil dólares. Non sobra a súa insolencia cando preguntou a un crítico a quen amolaba a súa continua denuncia da discriminación racial: «Canto de negro podo ser para non incomodalo?». A semana pasada, un cadro do artista que se vendía por un dólar para comprar unha papelina, acadou os 99,3 millóns de euros. O comprador non preguntou canto de negro era.

samedi 27 mai 2017

PINTADE HOLOGRAMAS DE CASARES, NENOS

 

tolstoy_croppedjpg

LEV TOLSTÓI ten unha novela cativa, El diablo, que debería parecerlle fumigante para o seu matrimonio. Tras escribila en dez días, escondeuna na cana dunha bota e alí viaxou o manuscrito ata que morreu. Temía que a muller a descubrise. O editor que se fixo cargo dese texto mostrenco debía de ter o olfacto apagado.

El diablo (Galaxia Gutenberg) está protagonizado por un terratenente de San Petersburgo que ve caer o seu imperio polas débedas que deixou o seu pai no pasamento. Marcha vivir ao campo para administrar os restos das colonias familiares. Despois de dous meses de bucolismo consegue que a primavera floreza nas terras abandonadas, pero a primavera tamén florece no centro do seu corpo. Daquela, impón a dialéctica de clases; actúa como propietario cunha campesiña que lle cobra unha miseria.
Non sei se Vicente Risco leu esta novela, pero si que a súa visión do Demo sería semellante á que describe Tolstói. Carlos Casares contaba que Risco imaxinaba o Inferno con lume real e ardente. O vello escritor temía que, se pecaba, acabaría envolto en lapas coma un bonzo.
Cada parágrafo da novela de Tolstói contén un reproche moral ao seu personaxe. O autor vai advertíndolle ao lector de que o protagonista é un sátiro e un perverso, polo que non entendo que se sometese á incomodidade de camiñar con medio cento de papeis na bota. O sexo para Risco debía de ser un averno que cercaba as lindes consagradas da súa casa. Aínda que tanto debería de terlle. Adoitaba facer ás beiras á súa futura muller dende a rúa, falando con ela a través dunha ventá. Como Vicente era un lareteiro erudito, a rapaza aburría de escoitalo e, de cando en vez, pedíalle á nai ou a unha irmá que a substituísen na escoita. O pretendente era tan chosco que nin se decataba da pillería.
Estamos nos días da pillería cultural, na semana das Letras Galegas, cando a sociedade galega finxe que lle interesa a literatura do país e que está orgullosa de que os colexiais pinten o holograma do homenaxeado.
André Gide padecía un agudo desexo de trascender e, asemade, unha envexa incontrolable do éxito terreal de Anatole France. Gide escribe nos seus Diarios (Lumen): «France adula os seus lectores. Cada un deles pode dicirse: Que bonito! A fin de contas, non debo de ser tan parvo: isto é o que eu tamén pensaba».
As expectativas para o Día das Letras eran elevadas este ano. Casares empobreceu o estilo e frivolizou o contido nos artigos de prensa para ser popular. Logrouno. As señoras que sentaban nas terrazas da Mariña coruñesa tecer patucos descubriron que a lingua sen rozar das súas asistentas tiña un código similar ao español, comprensible e mesmo de certo chiste.
Releo esas colaboracións periodísticas. Son ben interesantes, divertidas; pero soamente para os que coñecemos o mundo sobre o que o escritor ourensán ironizaba.
O relato periodístico de Carlos Casares, —tan inocuo e amable—, resultou efectivo cos seus contemporáneos, pero faise lonxano para as novas xeracións.
Podemos traducir Ilustrísima para o inglés; podemos comisionar, como cada ano, a González Tosar e a varios escritores bos e xenerosos de Galaxia na Feira do Libro de Bos Aires; pero iso non revivirá este after hours canso que é a Festa das Letras.
Dáme mágoa por todo o que loitou Francisco Fernández del Riego, mesmo laméntoo polo esforzo inxente de Carlos Casares en converter a cultura galega nunha cultura que sexa normal en Galicia. O novelista ourensán expandiu Galaxia, modernizou o Consello da Cultura e achegou propostas lingüísticas determinantes como parlamentario. Certo que apañou toda canta responsabilidade puido, que transpiraba ansiedade por vestir púrpuras; pero marcou a dirección cara á que avanzou a cultura do país e deulle o empuxe que a mantivo en movemento durante décadas. O grande erro de Casares foi buscar ferozmente o recoñecemento a través versión máis vulgar e baleira da súa ampla actividade, a que se publicaba en prensa.
A súa man vese tamén nas Letras Galegas do seu tempo, pero a fórmula de consagrar unha xornada a un escritor xa non funciona, como estamos vendo este ano. Tolstói escribe a maldade de que «as viúvas gardan cara ao difunto un sentimento de veneración moi distinto polo que sentiu el en vida» en El diablo. En Galicia, cada 17 de maio, somos viúvos e orfos literarios de bágoas secas. Ningún autor creara expectativas tan elevadas como Casares, ningún autor defradounas nunha medida igualable.
O mellor indicador é que este ano tampouco houbo unha lectura sincera dos seus libros; houbo unha lectura para ocupar o tempo lectivo do estudantado e unha lectura para dar conferencias, concertos ou para animar a xente a correr con horribles vestimentas fuorescentes, como se ascender o Gaiás suando fose unha actividade intelectual.
O erro na política cultural que se desenvolve dende todas as institucións e colectivos, dende os políticos e tamén dende os sociais, consiste en empuxar os nenos para que debuxen, escriban, toquen o clavicordio ou corran un maratón motivados polo autor das Letras Galegas. A excusa é que eles son o futuro. As grandes masas de adultos que agora escapan dos libros tamén foron o futuro, tamén pintaron hologramas de Vicente Risco no Día das Letras de 1981. Poñer os seus fillos a pintar descárgalles a conciencia. Dentro de trinta anos, os seus netos tampouco lerán, pero serán un novo futuro.

mercredi 24 mai 2017

HEROES E REVOLUCIONARIOS NOS BISTROTS

économiste-bistrot-3

O POETA ANTONIO Tovar debeu de ser un home superfluo. Vivía de soñar plans quinquenais para unha futura República Soviética Española nun curruncho clandestino ao que se accedía por unha porta discreta da Librería Tanco, fronte á comisaría da policía no Ourense franquista. Tovar repartía a santa doutrina marxista en follas volandeiras que deixaba caer distraídamente pola cidade; sempre acompañado polo seu can, Compañeiro Líster.

Un día os amigos preparáronlle unha homenaxe no Restaurante O Pingallo. Non sei o motivo. Tanto tiña, supoño. Encargaron un bo xantar —con botellas de tinto Crego e Monaguillo, que elaboran en Monterrei—. Escribiron discursos con eloxios tan desmesurados que soamente un poeta pode tomar en serio. Chegada a hora, unhas trinta persoas reuníronse no bistrot. Tovar non aparecera. Sentaron á mesa para agardar polo homenaxeado. Picaron pan con algo de xamón, chourizo ou olivas Banderilla, a gusto de cadaquén. Media hora máis tarde, preocupados, chamaron a Antonio Tovar. «Si, ben sei o da homenaxe; pero é que eu xa xantei!», respondeulles.
Supoño que daquela o Pingallo, que é o restaurante ao que me levan os amigos cando vou a Ourense, era un bristrot que respondía á definición que fai o etnólogo Marc Augé en Elogio del bistrot (Gallo Nero, 2017). Augé carácterízao como un bar e restaurante que ostenta un nivel medio entre o troquet, onde o viño é bebido con urxencia, e o café, un espazo solemne e ideal para contemplar á agonía demorada das tardes.
Hai bistrots que evolucionan cara ao que Marc Augé chama bristrots bobo. En París bobo non se refire a parvo, senón que é o apócope de bohème bourgeois (burgués bohemio). «Ás veces, no colmo do chic bobo, chegan a coller pratos fast food como a hamburguesa, para dotalos nunha dignidade nova». Algo semellante aconteceu en Madrid con locais como Casa Lucio, que pasou de bistrot a museo de cera consagrado ao ovo roto.
Os amigos que se xuntaran para expresarlle o seu amor a Antonio Tovar non deberon sorprenderse cando non se presentou na cita. O escritor Víctor Campío define ao poeta ourensán como «caviloso e taciturno, sempre ausente, fuxidío e desacougado» nunha entrevista que recolle Xosé Manuel del Caño en Antonio Tovar. Conversas cun vello revoltado (Galaxia). Esas características corresponden coas que debuxa Ivan Turguénev no protagonista da súa novela Diario de un hombre superfluo (KRK). O home superfluo é un ocioso exento de traballar pola fortuna herdada e que se dedica a distraerse mentres combate o taedium vitae, que dicían os románticos. O home superfluo é consciente de que a natureza o tratou «como un convidado o que non esperaba».
Había máis dunha década que non lía un texto de Arturo Pérez Reverte (Cartaxena, 1951). Dos autores que son académicos da Lengua Española soamente me interesan os que escriben con destreza. E non todos.
O heroe cartaxinés debeu de sentirse como aquel Hemingway que botaba os invernos parisinos no bistrot La Closerie. Debe de ignorar que o novelista estadounidense non pretendía aumentar o seu mito parisino, senón era aliviar o frío da cidade da luz a medio gas.
Esta semana volvín ler a Pérez Reverte. Regresei ao tedio que me causa o seu coloquialismo vulgar e mal escoitado porque Marta Veiga insistiu vivamente en que soubese do artigo Christina Hendrics y nosotros. O académico contaba nel que se reunira con outros exemplares da súa especie en Casa Lucio. O columnista, de 65 anos, narraba unha anécdota adolescente e bravía de acoso á actriz de Mad Men Christina Hendricks. Unha vez asistín a unha berrea no parque natural de Monfragüe. Amencía entre as oliveiras e as sobreiras. Había unha néboa fina e pálida coma un velo nupcial. Os cervos inchaban as gorxas para bramar como se fosen vuvucelas. O macho máis vello desesperaba en facerse oír por riba do macho novo que se lle estaba impoñendo dende a primavera anterior.
Tras a publicación do artigo, tras o escándalo agardado, Reverte confesou que era ficción. Un comensal próximo confirmoume que o Capitán Alatriste asistiu a unha cea en Casa Lucio nunha dimensión paralela. Paréceme peor que o fose, porque non podo imaxinar que un heroe de guerra se degrade a si mesmo por escrito e con publicidade nin un empuxe ao ridículo maior que o perpetrado contra Manuel Jabois.
Turguénev lamentaba que, no seu tempo, había «máis hamlets que quixotes». Non estaría de máis que hoxe en día houbese menos hamlets e máis quixotes que se lanzasen aos camiños coa súa loucura débil e idealista. Tal vez Antonio Tovar foi un marxista superfluo. O seu camarada, o pintor Xaime Quessada, baleira en dúas frases a imaxe de poeta comprometido e revolucionario: «Tovar era un home tremedamente insolidario contra o franquismo; sempre se puña enfermo. Era un farsante de moito coidado. Inventaba enfermedades e fuxía. Para que fixera algo había que andar atrás del».


jeudi 11 mai 2017

ATRASO EN GALICIA, VANGARDA NA ARTE

exposicion-madrid-lorca

EN GALICIA confundimos sensatez e inmobilismo. Vemos pasar os avances fugazmente, coma eses trens supersónicos que corresponden a un cupo alleo. Somos un país tan de vía estreita que nin cupo temos. O próximo Ave irá cara a Bilbao con apeadeiro en Vitoria.
Lin un treito da novela Patria. Tiña curiosidade porque está no Guinness dos eloxios. A prosa de Fernando Aramburu ten a cadencia do Telediario, os diálogos soan a tertulia de TDT e as escenas dramatizan Ocho apellidos vascos. Comprendo o seu éxito.
O meu país de orixe merece unha crónica máis rigorosa da barbarie e eu merezo libros máis respectables. Leo de catro suspiros e medio o novo poemario de Lupe Gómez, Camuflaxe (Chan de Pólvora). «O atraso económico de Galicia era unha forma de vangarda artística», escribe.
O atraso galego é unha das nosas tradicións máis antigas. Mesmo é anterior a outras que parecen máis vellas, como o churrasco, a queimada ou as lendas sobre avistamentos de Amancio Ortega en tabernas inhóspitas.
Estes días andei lendo tamén Os últimos carballos do Banquete de Conxo (Alvarellos), ese picnic que se montaron os herdeiros dos Mártires de Carral (1846) e precursores do Rexurdimento (1863) cerca de Santiago o día 2 de marzo de 1856. Os universitarios vestiron de frac para servir o xantar aos traballadores. Traballaban alentados polos novos ideais de democracia, solidariedade e fraternidade. Despois, sentaron a comer intercalados con eles.
O editor, Henrique Alvarellos, considera posible que Rosalía participase do «bacanal inmunda», que escribiron os inmobilistas atrincheirados na ciudadela compostelá sobre a celebración en Conxo. Ve factible que a poetisa sentara á mesa porque os comensais eran amigos seus e porque a paisaxe era a que este libro sitúa como natal. Asegura que naceu nunha casa das Barreiras (Santiago) que pertencía á familia dun mártir de Carral. Alvarellos asume que «o único que sabemos con certeza é que, un mes despois do banquete, e no medio da treboada censora que levantou nos sectores conservadores da cidade e que se botou enriba dos organizadores, Rosalía marchou de súpeto para Madrid». Foi a súa primeira fuxida, a segunda foi a idiomática.
Maruja Mallo tamén fuxiu, pero non renunciou á súa linguaxe artística. Ao contrario, en Suramérica fixo vangarda artística coa memoria do atraso que deixara atrás. O pintor Antón Patiño falou o martes na Coruña sobre o seu regreso «á España Negra». O galerista lucense Manuel Montenegro reviviu a Mallo en Madrid nos anos 80 e situouna coma ancestro de La Movida. Hortelano, Juan Bonet ou Paloma Chamorro debían de mirar para aquela vella maquillada con técnica expresionista coma unha tola marabillosa. Faláballes dos seus amigos Lorca, Alberti, Dalí ou Gómez de la Serna como unha cronista daquel banquete de Conxo que foi a República.
Juan Bonet, agora director do Instituto Cervantes, ten un papel determinante na recuperación doutro talento galego esquecido: Baldomero Pestana (Castroverde, 1918-2015). O Cervantes está preparando unha mostra sobre o fotógrafo do Boom Latinoamericano. Poderase ver en París, Madrid, Lima e, probablemente, en Santiago.
Bonet é un poeta inesperadamente clandestino, que ten o escuro destino de publicar en catálogos de veloz extinción. O seu libro Café des Exilés (Café dos Exiliados) colle o seu título dun conto do libro Os vellos tempos crioulos, do estadounidense George Washington Cable (1840-1925), un escritor tamén reparablemente clandestino. Cable ambienta ese relato nun café que monta un aristócrata para servir «bebidas exquisitas» aos seus clientes, un grupo de expatriados que se denomina colectivamente «a sociedade enterrada». O personaxe non vestía frac, pero era fraterno.
Maruja Mallo tense lamentado de que os seus amigos dos anos 30 «estaban muertos o enterrados». A creadora de Viveiro aínda puido ver como se lle recoñecía nos últimos anos. Moitos compañeiros de xeración cruzaron a fronteira negra sen saber da dimensión que lles daría a posteridade. Baldomero Pestana tamén foi reposto no seu sitio en vida; pero aínda falta por descubrir este fotógrafo tan dotado á sociedade ilustrada.
O comisario da mostra de Pestana, Juan Bonilla, defendeume o mércores a súa teoría de que lle desen «el Premio Cervantes a un fotógrafo» poñéndoo como exemplo. Citeille o escándalo por conceder o Nobel de Literatura ao letrista Bob Dylan, pero non o persuadín.
Non penso nun Día das Letras para Pestana, pero si nun Día das Artes Galegas. Este ano, a nómina de candidatos ten dimensións cósmicas (Alejandro de la Sota, Luís Seoane e Antonio Palacios) e o prazo de propostas está pechado, pero non sobra que a Academia Galega de Belas Artes atenda ao centenario do fotógrafo máis internacional que deu este país.
Apagouse a luz dos días para Maruja Mallo e para Baldomero Pestana, pero, como di Lupe Gómez, «a noite é memoria».

samedi 6 mai 2017

UN MARUJA MALLO NO DORMITORIO DE ALMODÓVAR

 

Arte_contemporaneo-Pintura-Museo_Reina_Sofia-Historia_197990846_30202243_854x603

RAY LORIGA TEN unha excelente ubicación ou unha creatividade excelente. Manuel Jabois entrevístao co gallo de ganar un deses premios de novela que requiren máis ubicación que creatividade. O escritor dedica boa parte da entrevista a presumir de ubicación ou talvez a exhibir creatividade. De novo, traballaba nunha tenda de roupa de Madrid pola que unha vez apareceu un afroamericano enxoito entre dous negros de físico poderoso. Era, por suposto, Miles Davis e deixou millón e medio de pesetas na caixa. A entrevista avanza entre anécdotas inanes como o pulso dialéctico sobre testorena entre Ángel Cristo e o boxeador Evangelista para desembocar na historia máis bonita.
Ray Loriga conta que está «en una fiesta en casa de Julian Schnabel en Nueva York» e chega unha señora que lle pide lume. Era, por suposto, Lauren Bacall. Pregunta ao rapaz de onde é. «De Madrid». E daquela, a actriz e muller de Humphrey Bogart pídelle un favor: «Me dice: ¿Me puedes coger de la mano, cruzas toda la fiesta y me llevas a Chema Prado sin que tenga que saludar a nadie?» Cruzaron entre os convidados, que non paraban de incomodar a Bacall, pero ela ignorounos a todos ata que chegou onda o exdirector da Filmoteca Nacional, Chema Prado (Rábade, Lugo; 1952).
O mesmo día en que lin iso, que eu diría que era o luns, falo cun amigo relacionado co mundo da arte que me conta que Madonna ten dúas obras de viveirense Maruja Mallo. E dime: «Ten unha máis que Pedro Almodóvar, aínda que este valora a súa en tal medida que a reserva para o dormitorio».
Esta semana estiven lendo Son cosas que pasan (Anagrama) de Pauline Dreyfus. A novela está chea de artistas. De feito comeza co funeral dunha duquesa na igrexa parisina de Saint-Pierre-de-Chaillot, onde se celebraron as exequias de Marcel Proust. Eu xuraría que a protagonista da obra, esa nobre parisina, é un trasunto de Marie-Laure de Noailles, descendente do Marqués de Sade e neta da Duquesa de Guermantes proustiana. A señora lembraba a Marcel Proust escapando no medio dunha festa nun xardín de Turena para meterse nun garaxe no que cheirar gasolina, un olor forte que aliviase a súa alerxia ás flores.
Marie-Laure non tiña ese problema coas flores. Cando un impertinente lle preguntou se o seu marido, Charles de Noaille, prefería os homes ou as mulleres, contestou con desgana: «Oh! Nin uns nin outras. Charles prefire as flores». Talvez por iso ela morreu, xa vella e fisicamente abandonada, rodeada de gigolós.
Non era a primeira vez que sufría o desinterese dun home amado. Cando era nova foi pretendente do artista Jean Cocteau. Mantiveron a amizade por sempre. O matrimonio Noailles financiou ao creador a película O sangue dun poeta coa mesma xenerosidade que dilapidaron o resto da súa fortuna en financiar a calquera que achegase un discurso novo á música (Francis Poulenc, Georges Aric) ou á arte (Dalí, Picasso, Giacometti).
A súa vila no Midi foi deseñada por Mies van der Rohe. Encargaron a Man Ray unha película sobre a casa. ‘Os misterios da vila do dado’ considérase unha peza notable do surrealismo. Vin a cinta o mércores: o seu interese limítase ao ben que mostra o traballo arquitectónico de Van der Rohe.
Os Noaille viron un día O can andaluz de Buñuel e pagaron a seguinte película, A idade de ouro. Buñuel tivo que agardar un ano para estreala porque os seus mecenas se enfadaran vivamente con Cocteau. Había unha escena de O sangue dun poeta na que participan como espectadores nunha función teatral, pero, na montaxe final, descubriron que non aplaudían a uns actores nun escenario, senón a uns xogadores de cartas botando unha partida que acababa en suicidio.
Pasado o disgusto, permitiron que se presentase a cinta de Buñuel, pero foi aínda peor porque o escándalo na sociedade parisina causou que Charles de Noaille fose ameazado con ser excomungado e, aínda peor, foi expulsado do Jockey Club.
Eses castigos dorosos son dunha escala diferente aos que padeceros os xudeos parisinos tras a ocupación nazi. A novela de Paula Dreyfus está transitada por artistas, pero o tema central é o desprezo polos xudeos, ese sentimento tan francés. O apelido da autora apunta ao caso Dreyfus que Emile Zola denunciou en Eu acuso.
A relixión e a etnia son ás veces obstáculos, polo que lin con sorpresa e interese Humildar (Xerais), de Suso de Toro. O escritor revela nese ensaio tan cativo como suxerente a «envexa» que, como ateo, sente dos crentes. Explica De Toro que dispoñen dun sistema que lles permite «ordear» a súa existencia «e vivir ritualmente os momentos necesarios da vida», como o nacemento, o matrimonio ou a morte. Vén expresar que os que acreditan na trascendencia viven o seu paso polo mundo coma unha narración ordenada, con principio, nú e desenlace.
Como contrapeso, o ateo ten a arte para dotarse dunha causa e unha finalidade que lle axude a guiarse na concatenación de sucesos azarosos que é a vida. A arte non lle vai axudar a encontrar o sentido da existencia, pero si a facer do mundo un lugar máis bonito. Poida que ese sexa o motivo de que Almodóvar ou Madonna rexeiten ceder os seus cadros de Maruja Mallo para que formen parte de exposicións.

lundi 1 mai 2017

A PERSPECTIVA VARIABLE DO CUCO

chicho-libro602

O DOMINGO pasado consagreino a un torneo de fútbol. Todo o meu interese estaba centrado en ser pai, dun xogador. O sol bregou toda a xornada, polo que puiden pasear as horas polos arredores do estadio. Cando vexo herba, ese pelo que lle medra á terra, non me resisto a lembrar a miña infancia burguesa nun entorno labrego e deitarme no verde. Quedei durmido, como temía, e espertei coa alarma dos paxaros, ese xeito bucólico de acordar que gocei nas primaveras da nenez. Unha das aves que soaba era un cuco.

O cuco foi a derradeira motivación da orde de cabaleiría galega. Durante anos seguín en El Progreso, ese torneo de honradez que era o anuncio do canto virxinal dese paxaro: cada comezo da primavera un señor mandaba unha carta con lacre vermello ao xornal para asegurar que sentira a súa voz breve. Detallaba lugar, día e hora. Había anos nos que se lle adiantaba no anuncio un exemplar singular: un ecoloxista de dereitas.
Ao espertar en Monterroso mireime as mans distraidamente. Son cuspidiñas nas que tiña o meu pai. Anos despois de morrer el, souben que compuxera cancións con Chicho Sánchez Ferlosio, o fillo de Rafael Sánchez Mazas, a quen a vida castigou cun cativo maoísta por ter fundado Falange Española. O meu pai andou estudando en Madrid ata 1956, cando Chicho tiña 16 anos. Deberon coñecerse daquela nalgún bar escuro cun ceo con nubes de tabaco. Escribiron xuntos «cancións picantonas», segundo me contaron.
Chicho Sánchez Ferlosio (1940-2003) foi un cantautor estrela do tardofranquismo, logo esquecido. En maior parte porque deixou sen paternidade letras sobre a falta de delicadeza coa que trataban os edecáns franquistas aos presos de esquerdas. Pero a súa creatividade refulxe tras a obra de Joaquín Sabina —gravou o seu Círculo vicioso— e tras a de Jorge Drexler, a quen Sabina aprendeu unha cuarteta de Chicho sobre a que montou La milonga del moro judío.
Desculpo a ignorancia porque un non pode coñecer o que non coñece, pero non desculpo a quen a fomenta. As autoridades educativas acaban de fumigar no bacherelato a asignatura de Literatura Universal tras tela degradada como optativa. Xa me conformo con que Filosofía sexa optativa, aínda que apoio a inciativa parlamentaria de Carme Adán (BNG) para que sexa troncal.
O Partido Popular invita aos profesores a programar rapaces como se fosen ordenadores. Eu pensaba que un aspecto positivo da informática era ter máquinas sofisticadas para poder dedicarnos a actividades propias do ser humano, como folgar e pensar.
Chicho Sánchez Ferlosio dedicou Hoy no me levanto yo a eloxiar a lacazanería. Amancio Prada elixiuna para o disco de homenaxe Hasta otro día, Chicho (2005). Prada mantivo o contacto con cantautor ata a fin, cando Chicho se convertera xa nun anarquista pleno e un ermitaño máis de Madrid. «Esto de la convivencia es una sinvivencia», argumentaba o enfermo para explicar o seu divorcio e o ostracismo que se impuxera a respecto da súa familia.
Amancio Prada lembra que «contaba cómo es la pícara vida del cuco, libre de responsabilidades familiares, la suerte que tiene de no tener que soportar ni ejercer autoridad alguna, pues no conoce ni a sus padres ni a sus hijos». Chicho coñecía ao seu pai e viviu para que lle morreran dous fillos en senllos accidentes diferentes e igual de tráxicos.
O cantautor madrileño sabía quen era Dante, claro. O Canto III. El Infierno figura no seu disco A contratiempo, gravado en 1978, coa sombra do Generalísimo aínda quente. Lera a literatura universal, obviamente, porque era un ser humano e non un replicante formado baixo a Lomce. Tamén foi un dos primeiros informáticos que houbo en España, aínda que usaba o sistema binario para programas tan humanos como un contabilizador das 1.300 sílabas máis repetidas no español.
Xa ven, dediquei esta semana a indagar na cultura nos anos 60 e 70, a escoitar con máis atención e conciencia á Creedence Clearwater Revival e a Led Zeppelin. De cando en vez escarvo neses anos nos que se esgotou a curiosidade intelectual de Francisco Rodríguez. O excondestable da UPG deu nestes días varias entrevistas co gallo de que a Federación Galiza Cultura premiou os seus «cincuenta anos de achega ao eido cultural». Rodríguez insistiu nelas no seu amor á rancia zarzuela, á inmanente Rosalía e ao reiterativo Castelao, e situou a Eduardo Blanco Amor como derradeira fronteira da modernidade.
O seu discurso pareceume formalmente voluntarista, pero tiña un fondo sostido de reproche. Volveu queixarse do «atomizada» que está a cultura galega e do «autonomismo paifoco» das institucións. Leva razón, pero el tamén foi consagrado onte nun acto solemne celebrado na súa capela. Deberíamos aprender do cuco e aniñar de cando en vez en niño alleo. Permite ter outra perspectiva.

samedi 22 avril 2017

BUSQUEN UN PISO ATLÁNTICO PARA CLAUDIO

The-Rake-Marc-Bolan-

BOA PARTE DA miña cultura musical procede da juke box que había nun bar dos anos 70. A máquina de discos ocupaba lugar solemne no Bar Pascasio, de Foz. Estaba entre mesas de billar e de pimpón, entre os futbolíns e os adolescentes que nacían e morrían na miña vida cada verán. O aparello contiña unha selección duns cincuenta singles: unha banalidade de Julio Iglesias, a voz trascendente de Nino Bravo e a reprogramación do nacionalismo que intentou Ana Belén cantando «España, camisa blanca de mi esperanza». Sabía deles pola televisión, pero non sabía dos T Rex. Despois de coñecelos gastaba toda as moedas que caían na miña carteira en poñer o seu Get it on. Había alguén que picaba Satisfaction, dos Rolling, e Rock and Roll, de Led Zeppelin. Esta mañá non deixei de preguntarme quen sería o benaventurado que meteu aqueles discos marabillosos nun local perdido nun verán dunha vila calquera da provincia lucense.

Daquela, as fontes de cultura eran escasas e limitadas. Máis que unha fonte de cultura, a máquina de discos do Pascasio era un milagre. Compartía esa juke box con moitos outros rapaces. Para o caso que me ocupa citarei a Luisa Castro, e a un rapaz alto e misterioso, con mirada de Salinger. Empuxaba eternamente unha cadeira de rodas na que montaba o seu curmán. Admiraba aquel sacrificio.
Estou lendo El Domingo de las Madres (Anagrama), de Graham Swift. Levo unha quincena sopesando se rematalo. Swift é desigual. Capaz de alardes técnicos e de contar banalidades como as letras de Julio Iglesias. O Domingo das Nais é o día no que as criadas das mansións británicas volvían á casa para visitar á familia. A novela está ambientada nunha casa grande de Inglaterra, en 1924. Unha serventa, sen familia á que volver, e o señorito, a piques de precipitarse nun aburrido matrimonio de clase, aproveitan o folgar para deitárense xuntos.
Meter dous personaxes nunha cama e dedicar ducias de páxinas a contalo é un despropósito. O sexo é unha diversión, ou, na peor das súas variedades, un xeito de garantir a continuidade da especie; pero nunca material narrativo. Un escritor debe suxerir unha relación e fundir a negro a escena antes de cagala. Que alguén llo explique a Graham Swift, por favor.
A personaxe da criada gaña dimensión porque soña con ser escritora. Quita da biblioteca do seu señor «historias de aventuras, libros para chicos». Con esa base de lecturas, recrea en soños un futuro de escritora, un futuro no que os periodistas rivalizan por entrevistala.
A fantasía permítelle esquecer que o seu oficio é un obstáculo para ser recoñecida. Ese é o mesmo problema que teñen os autores que viven nas provincias de Lugo e Ourense. Non son conscientes de que as letras en cursiva están reservadas para escritores pontevedreses ou coruñeses. Gustaríame convencelos de que desistisen da súa pretensión, pero os consellos inventáron para ser ignorados. Con todo, vou ofrecerlles un dato: entre as 63 candidaturas escollidas para as 11 categorías da gala do Libro Galego hai unicamente 1 residente na provincia de Lugo, Claudio Rodríguez Fer.
Non botei as contas de Ourense, pero supoño que nesa provincia haberá narradores, tradutores, ilustradores, blogueiros e promotores de iniciativas culturais que sexan tan ilusos como para pensar que chega co talento e o esforzo para ser valorado. Mesmo Claudio, a quen quero ben e teño por veciño de rúa, pode estar nesa idea tola. El parece contento de vivir en Lugo, con esa satisfacción insconcente de ignorar que o seu traslado de residencia a unha localidade atlántica sería poderosamente beneficioso para a súa carreira.
Naqueles veráns de Pascasio trataba a Luisa Castro, que xa daquela se disciplinaba unhas horas cada día para ser escritora. E triunfou. Non cheguei a coñecer a Francisco Casavella, que empuxaba unha cadeira de rodas coa paciencia e a precisión dun escribano exipcio. Trinta anos máis tarde, cando gañou un premio brillante, falamos da muller de Pascasio. Elvira vestía de cadaleito e tiña un reloxo exacto no cerebro, que usaba para coartarnos os excesos de tempo no aluguer do pimpón.
Anagrama vén de republicar dúas novelas de Casavella: El triunfo (1990) e Un enano español se suicida en Las Vegas (1997). Son divertidas e amargas, como o rapaz barcelonés que volvía cada verán ao Mondoñedo do seu pai. Imaxino que, chegado dunha gran cidade tanxente con Europa, lle faría graza ver as nosas caras iluminadas polas luces da juke box ao seleccionar a Marc Bolan cantando «imos conseguilo» á fronte dos T Rex en Get it on.
Eu, daquela, non pretendía ser escritor. Pretendía ser Marc Bolan, deixarme melena, pintarme a raia do ollo e inventarme un xénero musico-teatral como o glam rock; pero carezo do seu oído e do seu talento teatral. Tampouco agora pretendo ser escritor. A vida taponoume a carreira como músico e, non contenta con esa crueldade, dotoume dunha torpeza insuperable para a pintura e dunha nula paciencia de cineasta. «Lo único importante, qué fácil es decirlo, es no resignarse», aconsellaba Francisco Casavella. Os consellos serven para asentir mirando cara ao chan cando os escoitas.

samedi 15 avril 2017

DISPAROS VESPERTINOS CONTRA A LÚA CRECENTE

Roberto-Bolaño-1

A PRIMEIRA VEZ que che morre un amigo sabes que é unha casualidade macabra. A segunda vez, comprendes que a vida é conducir por unha estrada na que se che cruzará unha árbore cando menos o esperes. Pero cando se encadean a terceira, a cuarta e a quinta ocasións asumes que o único seguro é palparte corazón a cada espertar. O sábado pasado Xosé Luís Sucasas apagouse sobre a súa bicicleta. Sucasas era o escritor de Lalín que me facía rir cada mañá no Facebook co seu humor irrespectuoso. Este ano natural morréronme Sucasas e outros tres amigos. Todos a destempo. Agustín era o máis vello. 69 anos.

A vida ten comportamentos amables para que esquezamos a súa crueldade. O martes estaba regresando dunha instalación que Sara Coleman inaugurou na Capela de Santa María, en Lugo, cando vin un deses homes instalados nos seus 50 anos que se peitean con brillantina para evitar ducharse a miúdo. Sara foi deseñadora exitosa de roupa, triunfou nesa pasarela pola que se camiña e que patrocina unha marca de coches que rodan, Mercedes. Gustaríame terlle preguntado se a vestimenta do andante –camisa gris aberta, plumas azul e mochila negra— daba indicios de que fose feliz. Todos arrastramos o noso pasado.
O home camiñaba contra a media tarde. Eu víao formando unha liña recta cunha torre da catedral e coa lúa que se exhibía a destempo, coa luz do día aínda en escea. El parouse con determinación, quitou a mochila, estarricou brazo dereito para convertelo en escopeta e disparou coa man esquerda contra a lúa crecente.
Coleman contoume que a súa peza —unha pasarela de rede mariñeira colgada sobre unha tonelada de sal mariño— está inspirada no Atlántico e nas estrelas nas que confían os navigantes. Poida que o home errante disparase contra a lúa por puro enfado co xeito no que o astro está guiándoo cara á desesperación. Cuerda puxo a un garda civil a descargar unha pistola contra o abrente en Amanece, que no es poco. Debe de estar aburrido de comentar esa película, pero o xoves reincidiu en Santiago.
Cando o home baixou a escopeta manual, acordei dos versos de Manuel Antonio: «Alén do mundo/ está o castelo de proa./ Hai un mariñeiro vello/ que vén de volta de todol-os naufraxios». Vou tratar de memorizar ese poema para distraerme desta pasarela de decesos que está atravesada no meu ano natural. Atopei os versos no manuscrito inédito de De catro a catro que tanto coidaron Anxo Tarrío e Henrique Alvarellos para publicalo na editorial de Alvarellos. Unha delicia.
Quedei coa dúbida da felicidade do home errante, pero coa alegría da anécdota de Gaudí que me contou Sara Coleman. A artista explicoume que as súas redes da súa instalación caen en forma de bóvedas invertidas, como facía o arquitecto catalán cando as deseñaba. «Colgaba uns fíos de parede a parede, e poñía un espello para que os arcos fosen perfectos», describiume. Non estou certo de terlle entendido correctamente, pero a anécdota é suxestiva.
Sara Coleman aparcou o seu talento como deseñadora cansa da voracidade dos peixes grandes e un tranvía arramplou co talento de Gaudí.
O mércores e o xoves fixen dúas encamadas consecutivas e longas para ler a brillante Cómo dejar de escribir (Anagrama), a última novela de Esther García Llovet. O protagonista é Renfo, o fillo de Ronaldo, «el gran Ronaldo, el mayor escritor latinoamericano de su generación, el Ronaldo de la chupa de cuero». Renfo camiña, desnortado como un vagamundo, por un Madrid veraniego en compañía dun exconvicto e dun parado eterno. Anda na busca dun manuscrito inédito do seu pai para cobrar un adianto polo texto en si e outro por un texto sobre como atopou o manuscrito.
Na súa viaxe polo ventre cálido da balea —que son todas as cidades do sur europeo durante o verán—, Renfo vaga coma un can de vertedeiro uliscando o orixinal de Ronaldo en coches roubados, festas cutres e bares sen cartel de horario. «Todos necesitamos a alguien a quien no mentir», sentenza nun momento calquera. El non ten.
A segunda parte do libro ábrese cunha cita quitada dunha entrevista que concedeu Roberto Bolaño hai catorce anos: «El mundo está vivo y nada vivo tiene tiene remedio, y esa es nuestra suerte». Bolaño tampouco tivo remedio, pero deixounos 2066. Esa obra figura no andel dos 100 libros que debería ler antes de morrer xunto coa A divina comedia de Dante e Évame de Carlos Oroza.
Aínda me queda a esperanza de que apareza unha novela inédita do bo e xeneroso de Agustín, Agustín Fernández Paz. Hai tres anos el faloume dun proxecto sobre as protestas contra o intento de construír unha central nuclear na Mariña de Lugo. Sería quen de percorrer Vigo co ánimo alucinado de Renfo se tivese o menor indicio desa revelación.